Nghịch lý về nhôm của Mỹ giữa khủng hoảng Iran

3 giờ trướcBài gốc

Nhôm tại công ty ở Kentucky, Mỹ. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Theo tờ Japantimes, trong hơn một thập kỷ qua, Mỹ từng bước dựng lên “bức tường bảo hộ” quanh ngành nhôm nội địa. Năm 2018, Tổng thống Donald Trump viện dẫn Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 để áp thuế 10% đối với nhôm nhập khẩu với lý do an ninh quốc gia. Đến năm ngoái, mức thuế này được nâng lên 50%, đồng thời mở rộng sang hàng trăm sản phẩm phái sinh và loại bỏ các miễn trừ dành cho đồng minh.

Song song, Mỹ đã triển khai hàng loạt biện pháp phòng vệ thương mại như chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với nhiều dòng sản phẩm nhôm. Hệ quả là nhập khẩu nhôm giảm mạnh, đặc biệt sau khi mức thuế cao hơn có hiệu lực.

Tuy nhiên, nhôm không phải là một hàng hóa thông thường. Theo Cục Khảo sát Địa chất Mỹ, nhập khẩu vẫn chiếm khoảng 60% nhu cầu tiêu thụ nội địa của nước này trong năm qua, bất chấp rào cản thuế quan. Sự phụ thuộc này không đơn thuần phản ánh yếu tố “thương mại không công bằng”, mà xuất phát từ đặc thù cấu trúc của ngành.

Luyện nhôm tiêu tốn lượng điện khổng lồ, trong khi giá điện tại Mỹ - cùng áp lực cạnh tranh từ các ngành tiêu thụ điện lớn như trí tuệ nhân tạo - khiến hoạt động này kém hiệu quả so với các khu vực có nguồn điện dồi dào và sẵn nguyên liệu như bauxite, alumina.

Thực tế cho thấy năng lực sản xuất nội địa đang thu hẹp. Trong vài năm gần đây, các nhà máy luyện nhôm tại Washington, Missouri và Kentucky lần lượt đóng cửa. Hiện chỉ còn bốn nhà máy hoạt động, trong đó hai nhà máy vận hành hết công suất. Đáng chú ý, xu hướng suy giảm này diễn ra ngay cả khi thuế quan được thiết kế nhằm thúc đẩy sản xuất trong nước.

Các yếu tố chi phí khác - từ thuế, quy định đến thủ tục cấp phép - tiếp tục tạo áp lực, trong khi việc xây dựng một nhà máy luyện nhôm hiện đại đòi hỏi vốn lớn và thời gian dài. Cơ sở mới tại Oklahoma, dù được kỳ vọng, cũng phải tới sớm nhất năm 2030 mới có thể vận hành. Điều đó đồng nghĩa Mỹ vẫn sẽ phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu trong trung hạn, trong khi chi phí do thuế quan tạo ra tiếp tục tích lũy.

Một hệ quả trực tiếp là giá nhôm nội địa tăng mạnh, nhanh hơn đáng kể so với giá thế giới, theo Bloomberg News.

“Phụ phí Trung Tây” - phần chênh lệch so với giá chuẩn trên Sàn giao dịch Kim loại London - đã tăng hơn gấp đôi sau khi mức thuế 50% được áp dụng và tiếp tục bị đẩy lên bởi các khoản phụ phí bổ sung từ phía nhà sản xuất.

Diễn biến địa chính trị càng khuếch đại áp lực này. Các quốc gia vùng Vịnh chiếm khoảng 8% sản lượng nhôm toàn cầu, trong khi lượng lớn nhôm, bauxite và alumina phải đi qua eo biển Hormuz mỗi năm. Nguy cơ gián đoạn vận tải và các cuộc tấn công đã khiến dòng chảy thương mại bị đình trệ, công suất khu vực suy giảm, kéo giá nhôm trên thị trường quốc tế tăng vọt. Tại Mỹ, mức tăng còn mạnh hơn do hiệu ứng cộng hưởng từ thuế quan.

Chi phí nhôm tăng nhanh chóng lan sang nền kinh tế. Người tiêu dùng phải trả giá cao hơn cho thực phẩm, đồ uống, thiết bị gia dụng… Trong khi đó, các nhà sản xuất đối mặt với chi phí đầu vào leo thang và sức cạnh tranh suy giảm. Nhôm là vật liệu nền tảng của nhiều ngành, từ ôtô, hàng không vũ trụ, quốc phòng đến sản xuất hàng tiêu dùng, nên tác động lan tỏa là đáng kể.

Các nghiên cứu kinh tế cho thấy thuế nhôm trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump đã gây tác động tiêu cực ròng đối với ngành sản xuất. Với mức thuế cao hơn và phạm vi rộng hơn hiện nay, tác động này nhiều khả năng còn lớn hơn, nhất là khi tồn kho nội địa không còn dồi dào. Ngoài ra, các quy định liên quan đến sản phẩm phái sinh vốn yêu cầu doanh nghiệp khai báo chi tiết hàm lượng kim loại cũng làm gia tăng chi phí tuân thủ.

Chuỗi cung ứng vì thế trở nên dễ tổn thương hơn. Tập đoàn Ford Motor gần đây cho biết một vụ hỏa hoạn tại nhà cung cấp chính đã buộc hãng phải chi thêm khoảng 1 tỷ USD để nhập khẩu nhôm thay thế. Với các doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn, tác động còn rõ nét hơn khi họ gặp khó trong việc đảm bảo nguồn cung và phải trì hoãn kế hoạch mở rộng.

Trong khi đó, một nguồn cung ổn định từng nằm ngay sát cạnh: Canada. Nhờ lợi thế thủy điện, Canada từ lâu là nhà cung cấp nhôm lớn nhất cho Mỹ, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng quốc phòng. Mô hình phân công - Canada luyện nhôm sơ cấp, Mỹ tập trung chế biến sâu -ntừng giúp hai nền kinh tế bổ trợ hiệu quả.

Tuy nhiên, lợi thế này đang suy giảm. Theo Bloomberg News, mức thuế cao và việc loại bỏ miễn trừ đã khiến các nhà sản xuất Canada chuyển hướng sang thị trường châu Âu. Tập đoàn khai thác khoáng sản lớn thứ hai thế giới Rio Tinto gần như dừng xuất khẩu nhôm Canada sang Mỹ, trong khi Alcoa cũng chuyển một phần đáng kể sản lượng sang thị trường khác.

Hệ quả là các doanh nghiệp Mỹ ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Đông - khu vực hiện chịu rủi ro từ xung đột Iran. Trong khi đó, các nhà sản xuất Canada khó có động lực quay lại thị trường Mỹ nếu các rào cản thuế quan vẫn duy trì.

Tổng thể, chính sách bảo hộ nhôm của Mỹ đang bộc lộ nhiều hệ quả ngoài mong muốn. Không chỉ đẩy chi phí tăng cao và làm suy giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, nó còn khiến nguồn cung trở nên kém linh hoạt hơn. Trong bối cảnh nhôm là vật liệu quan trọng đối với cả kinh tế và quốc phòng, các rủi ro liên quan có xu hướng gia tăng.

Về dài hạn, việc mở rộng sản xuất trong nước đòi hỏi thời gian dài và nguồn lực lớn. Hiệp hội Thương mại Mỹ ước tính, để thay thế hoàn toàn nhập khẩu, Washingtin cần lượng điện tương đương một bang như Nevada - một yêu cầu không dễ đáp ứng khi nhiều ngành chiến lược khác cũng đang cạnh tranh nguồn lực này.

Việc đàm phán lại Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada trong thời gian tới có thể mở ra dư địa điều chỉnh chính sách. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, chi phí vẫn sẽ tiếp tục dồn lên người tiêu dùng và doanh nghiệp, trong khi khả năng đảo chiều phụ thuộc vào lựa chọn chính sách trong tương lai.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/nghich-ly-ve-nhom-cua-my-giua-khung-hoang-iran-20260402201353867.htm