Nghiên cứu mới tiết lộ loại thực phẩm làm giảm IQ của trẻ

5 giờ trướcBài gốc

Việc tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến trong giai đoạn đầu đời được phát hiện có liên quan đến điểm số IQ thấp hơn khi trẻ bước vào tuổi đi học. Phân tích do các nhà khoa học từ Đại học Illinois và Đại học liên bang Pelotas thực hiện, dựa trên dữ liệu của Pelotas Birth Cohort - chương trình theo dõi hàng nghìn trẻ em sinh ra tại miền Nam Brazil từ khi chào đời cho đến thời thơ ấu và các giai đoạn sau đó.

Chế độ ăn của trẻ khi mới hai tuổi có thể để lại tác động kéo dài nhiều năm đối với khả năng tư duy và học tập. Ảnh: Getty Images

Mối liên hệ rõ ràng giữa chế độ ăn sớm và IQ

Trong nghiên cứu, các nhà khoa học thu thập dữ liệu chi tiết về chế độ ăn của trẻ khi hai tuổi, sau đó đánh giá năng lực nhận thức của các em ở độ tuổi sáu đến bảy. Thay vì phân tích từng loại thực phẩm riêng lẻ, nhóm nghiên cứu tập trung vào mô hình ăn uống tổng thể - cách tiếp cận phản ánh thực tế thói quen dinh dưỡng hàng ngày.

Kết quả cho thấy có hai kiểu ăn uống nổi bật ở trẻ nhỏ:

Mô hình “lành mạnh” gồm đậu, trái cây, rau củ, thức ăn cho trẻ em và nước trái cây tự nhiên.

Mô hình “không lành mạnh” gồm đồ ăn vặt, mì ăn liền, bánh quy ngọt, kẹo, nước ngọt, xúc xích và thịt chế biến sẵn - phần lớn thuộc nhóm thực phẩm siêu chế biến.

Những trẻ có chế độ ăn nghiêng về mô hình không lành mạnh khi hai tuổi có điểm IQ thấp hơn khi lên sáu đến bảy tuổi. Điều đáng chú ý là mối liên hệ này vẫn tồn tại ngay cả khi các nhà nghiên cứu đã tính đến hàng loạt yếu tố có thể ảnh hưởng đến phát triển trí tuệ, bao gồm trình độ học vấn của mẹ, điều kiện kinh tế - xã hội, cấu trúc gia đình, thời gian bú mẹ, giáo dục mầm non và mức độ kích thích học tập tại nhà.

Tác động mạnh hơn ở nhóm trẻ dễ tổn thương

Theo bà Thayna Flores, một trong các tác giả nghiên cứu, ảnh hưởng của chế độ ăn không lành mạnh đặc biệt rõ rệt ở những trẻ vốn đã có nguy cơ sinh học, chẳng hạn thiếu hụt sớm về cân nặng, chiều cao hoặc chu vi vòng đầu. Điều này cho thấy bất lợi có thể mang tính tích lũy, khi dinh dưỡng kém làm trầm trọng thêm những khó khăn tăng trưởng ban đầu.

Những trẻ có chế độ ăn nghiêng về mô hình không lành mạnh khi hai tuổi có điểm IQ thấp hơn khi lên sáu đến bảy tuổi

Một phát hiện đáng chú ý khác là mô hình ăn uống lành mạnh lại không liên quan rõ ràng đến điểm IQ cao hơn. Các nhà khoa học cho rằng nguyên nhân có thể do phần lớn trẻ trong mẫu nghiên cứu vốn đã tiêu thụ khá nhiều thực phẩm lành mạnh, khiến sự khác biệt giữa các nhóm khó được thể hiện rõ về mặt thống kê. Theo nhóm nghiên cứu, khoảng 92% trẻ thường xuyên ăn ít nhất bốn loại thực phẩm thuộc nhóm mô hình lành mạnh.

Cơ chế sinh học có thể liên quan

Nghiên cứu không trực tiếp kiểm chứng cơ chế sinh học, song các bằng chứng trước đây gợi ý nhiều khả năng giải thích hợp lý. Chế độ ăn giàu thực phẩm siêu chế biến có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ thông qua các quá trình viêm mạn tính, stress oxy hóa và những thay đổi trong trục ruột - não, hệ thống kết nối giữa hệ tiêu hóa và hệ thần kinh trung ương ngày càng được khoa học quan tâm.

Ngoài ra, thực phẩm siêu chế biến thường chứa hàm lượng cao đường, muối, chất béo không lành mạnh và phụ gia, đồng thời thiếu vi chất dinh dưỡng thiết yếu cho sự phát triển thần kinh trong giai đoạn đầu đời - thời kỳ não bộ phát triển nhanh nhất.

Cảnh báo cho các bậc phụ huynh

Mặc dù nghiên cứu được thực hiện tại Brazil, các tác giả cho rằng kết quả có ý nghĩa rộng hơn vì thực phẩm siêu chế biến hiện phổ biến trên toàn thế giới, bao gồm cả các quốc gia đang phát triển. Sự tiện lợi, giá thành rẻ và chiến lược tiếp thị mạnh mẽ khiến nhóm thực phẩm này ngày càng xuất hiện nhiều trong khẩu phần của trẻ nhỏ.

Thực phẩm siêu chế biến hiện phổ biến trên toàn thế giới, bao gồm cả các quốc gia đang phát triển. Ảnh: Shutterstock

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng giai đoạn hai đến ba năm đầu đời là “cửa sổ vàng” cho phát triển não bộ, do đó lựa chọn dinh dưỡng trong thời kỳ này có thể tạo ra ảnh hưởng lâu dài đến khả năng học tập, hành vi và sức khỏe tổng thể.

Thông điệp mà nhóm nghiên cứu đưa ra khá rõ ràng: cần quan tâm nghiêm túc hơn đến sự gia tăng tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến ở trẻ nhỏ. Theo các nhà khoa học, những biện pháp can thiệp sớm, từ giáo dục dinh dưỡng cho phụ huynh, cải thiện môi trường thực phẩm đến chính sách kiểm soát quảng cáo nhắm vào trẻ em… có thể góp phần bảo vệ sự phát triển trí tuệ trong tương lai.

Trong bối cảnh tỷ lệ tiêu thụ đồ ăn chế biến sẵn ngày càng tăng ở nhiều quốc gia, phát hiện này là lời nhắc nhở rằng dinh dưỡng đầu đời không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn có thể định hình tiềm năng trí tuệ của một thế hệ.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/nghien-cuu-moi-tiet-lo-loai-thuc-pham-lam-giam-iq-cua-tre-10407569.html