Ngư dân Nam Trung bộ hướng đến nghề cá bền vững

2 giờ trướcBài gốc

Ngư dân tỉnh Lâm Đồng hướng đến khai thác nghề cá bền vững (ẢNH: TIẾN THẮNG)

Học cách làm nghề có trách nhiệm

3 giờ sáng, cảng cá Phan Thiết (tỉnh Lâm Đồng) chưa thức hẳn nhưng tiếng máy tàu đã rền vang mặt nước. Trong ánh đèn vàng nhòe muối biển, nhiều ngư dân tất bật kiểm tra nhiên liệu, ngư lưới cụ và đặc biệt là thiết bị giám sát hành trình (VMS) trước giờ xuất bến. “Quên đá lạnh còn quay lại được, chứ giờ quên mở máy giám sát là coi như nằm bờ”, ngư dân Nguyễn Cang (ngụ phường Phan Thiết) chia sẻ. Ở các địa phương ven biển Nam Trung bộ như Khánh Hòa hay Lâm Đồng, điều dễ nhận thấy lúc này không phải số lượng tàu cá hay sản lượng hải sản, mà là sự thay đổi trong nhận thức của ngư dân trong việc hướng đến nghề cá có trách nhiệm, bền vững.

Sau nhiều năm bị EC cảnh báo “thẻ vàng”, các quy định về truy xuất nguồn gốc, giám sát hành trình và kiểm soát tàu cá ngày càng được siết chặt, buộc nghề cá phải thay đổi theo hướng bền vững hơn. Tại Khánh Hòa, ngư dân Nguyễn Văn Thành (phường Nam Nha Trang), chia sẻ, phần lớn ngư dân hiện không còn sử dụng các hình thức khai thác tận diệt như trước. Nhiều người hiểu rằng nguồn lợi thủy sản đang giảm rõ rệt, nếu không thay đổi thì vài năm tới sẽ khó còn nghề để sống. Theo Sở NN-MT tỉnh Khánh Hòa, năm 2025, tổng sản lượng thủy sản toàn tỉnh đạt hơn 280.000 tấn, kim ngạch xuất khẩu khoảng 870 triệu USD, chiếm gần 37% tổng giá trị xuất khẩu của địa phương. Riêng 3 tháng đầu năm 2026, sản lượng thủy sản đạt khoảng 60.000 tấn, trong đó khai thác hơn 52.000 tấn. Phía sau những con số tăng trưởng ấy cũng là áp lực rất lớn về bảo vệ nguồn lợi thủy sản và chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Hiện tỉnh Lâm Đồng có hơn 8.000 tàu cá với trên 40.000 lao động trực tiếp bám biển. Nghề cá là sinh kế của hàng chục ngàn gia đình ven biển và tạo nguồn cung cho chế biến, xuất khẩu, dịch vụ hậu cần nghề cá. Theo Sở NN-MT tỉnh Lâm Đồng, nghề khai thác thủy sản đang đối mặt nhiều thách thức khi nguồn lợi biển suy giảm, môi trường và hệ sinh thái bị tác động, ngư trường thu hẹp, mùa vụ thay đổi, hiệu quả đánh bắt giảm dần. Một trong những nguyên nhân chính là quy mô đội tàu phát triển nhanh trong khi nguồn lợi chưa kịp phục hồi; ứng dụng khoa học - công nghệ còn hạn chế, công tác quản lý vẫn tồn tại nhiều bất cập. Từ đầu năm 2026, tỉnh Lâm Đồng liên tục mở đợt cao điểm chống khai thác IUU. Những tàu cá không đủ giấy phép, mất kết nối VMS hoặc không ghi nhật ký khai thác đều bị kiểm soát nghiêm tại cảng.

Tập trung xử lý tàu cá “3 không”

Theo UBND tỉnh Lâm Đồng, địa phương đang tập trung xử lý dứt điểm tình trạng tàu cá “3 không” (không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép khai thác), đồng thời yêu cầu 100% tàu đủ điều kiện phải lắp thiết bị VMS và cập nhật dữ liệu đồng bộ trên hệ thống quản lý nghề cá. Đáng chú ý, toàn bộ các trường hợp vi phạm liên quan mất kết nối VMS hoặc vượt ranh giới trên biển trong giai đoạn 2024-2025 đã được xử lý. Tại các cảng Phú Quý, Phan Thiết, Liên Hương, những cuốn nhật ký khai thác từng được ghi chép khá hình thức nay đã kín đặc tọa độ, thời gian và sản lượng đánh bắt. Nhiều tổ đội tàu cá cũng tự nhắc nhau không vi phạm vùng biển nước ngoài. Song song với siết quản lý khai thác, các địa phương cũng bắt đầu tìm hướng giảm áp lực lên nguồn lợi tự nhiên. Đây là hướng đi quan trọng để phục hồi nguồn lợi thủy sản, phát triển nghề cá bền vững và cùng cả nước hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” của EC.

Tại Khánh Hòa, trong bối cảnh nguồn lợi thủy sản suy giảm, địa phương đang đẩy mạnh chuyển đổi sang nuôi biển công nghệ cao. Theo kế hoạch đến năm 2029, vùng biển đến 3 hải lý sẽ triển khai khoảng 240ha nuôi biển; vùng từ 3-6 hải lý khoảng 200ha. Theo ông Nguyễn Trọng Chánh, Phó Giám đốc Sở NN-MT tỉnh Khánh Hòa, địa phương đang hỗ trợ người dân chuyển từ nuôi truyền thống sang nuôi công nghệ cao bằng lồng HDPE, ứng dụng thiết bị quan trắc môi trường, tự động hóa cho ăn, giám sát dịch bệnh và từng bước hình thành các vùng nuôi biển xa bờ.

Biển từng được xem là nguồn lợi vô tận. Nhưng trước áp lực khai thác kéo dài nhiều năm, sự hào phóng ấy đang dần cạn đi. Từ áp lực “thẻ vàng” đến chính câu chuyện mưu sinh của mình, nhiều ngư dân Nam Trung bộ đang học cách ra khơi theo một cách khác: khai thác ít hơn để biển còn lại nhiều hơn cho mai sau.

Tỉnh Lâm Đồng đang đẩy mạnh tái tạo nguồn lợi thủy sản. Từ năm 2025 đến quý 1-2026, địa phương đã thả hàng triệu con giống tại các khu bảo tồn biển và các vùng nước nội địa nhằm phục hồi hệ sinh thái biển và tăng khả năng tái sinh nguồn lợi tự nhiên. Song song đó, nhiều mô hình nuôi biển thân thiện môi trường như nuôi sò lông, nhuyễn thể cũng được khuyến khích phát triển, giúp giảm áp lực khai thác ven bờ.

TIẾN THẮNG - HIẾU GIANG

Nguồn SGGP : https://sggp.org.vn/ngu-dan-nam-trung-bo-huong-den-nghe-ca-ben-vung-post852872.html