Ngừng tim trong tích tắc, hồi sinh sau 20 phút: Cuộc lật ngược tử thần bằng E-CPR

2 giờ trướcBài gốc

Sáng 27.2, PGS-TS-BS Nguyễn Hoàng Hải – Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM) – cho biết bệnh viện vừa triển khai thành công kỹ thuật hồi sức tim phổi ngoài cơ thể (E-CPR), kịp thời cứu sống một người đàn ông ngừng tim do rối loạn nhịp thất nguy kịch.

“Phao cứu sinh” cho những trường hợp ngừng tim kháng trị

Trên đường đến Bệnh viện Nhân dân Gia Định vì cơn đau ngực dữ dội, ông Nguyễn P.H. (64 tuổi, TP.HCM) bất ngờ ngừng tim. Trái tim đột ngột ngừng đập, mạch bằng không, ý thức mất hoàn toàn. Thời gian khi ấy không còn được tính bằng giờ mà bằng từng phút – từng phút quyết định não còn được nuôi dưỡng hay không, quyết định một con người có thể trở về với gia đình hay vĩnh viễn ra đi.

Các bác sĩ Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP.HCM) thực hiện ca can thiệp E-CPR - Ảnh: BVCC

Lệnh kích hoạt E-CPR được phát đi ngay trong đêm. Ê-kíp hồi sức tim mạch và can thiệp mạch vành lập tức rời nhà, khẩn trương có mặt tại bệnh viện. Trong phòng cấp cứu, các bác sĩ vừa ép tim, sốc điện, vừa chuẩn bị thiết lập hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể (V-A ECMO). Chỉ trong chưa đầy 20 phút, hệ thống tim phổi nhân tạo được khởi động. Dòng máu giàu oxy tiếp tục được bơm lên não và các cơ quan quan trọng. Sau đó, ê-kíp tiến hành chụp mạch và can thiệp tái thông động mạch vành bị tắc cấp tính. Tám ngày sau, ông H. xuất viện trong tình trạng tỉnh táo, không để lại di chứng thần kinh nặng nề – một cuộc hồi sinh ngoạn mục ở thời khắc sinh tử.

Câu chuyện ấy không chỉ là kỳ tích của một cá nhân. Nó đánh dấu bước tiến táo bạo của y học cấp cứu Việt Nam với kỹ thuật E-CPR – hồi sinh tim phổi có sử dụng tuần hoàn ngoài cơ thể – được ví như “phao cứu sinh” cuối cùng cho những trường hợp ngừng tim kháng trị.

Trong cấp cứu truyền thống, khi một người ngừng tim, các biện pháp hồi sinh tim phổi nâng cao như ép tim ngoài lồng ngực, sốc điện, dùng thuốc vận mạch sẽ được triển khai ngay lập tức. Tuy nhiên, không ít trường hợp trái tim không thể đập trở lại dù đã thực hiện đầy đủ phác đồ. Khi đó, não bắt đầu tổn thương không hồi phục chỉ sau vài phút thiếu oxy. E-CPR ra đời nhằm lấp đầy khoảng trống sinh tử ấy.

Theo phân tích của PGS-TS-BS Nguyễn Hoàng Hải, bản chất của E-CPR là sử dụng hệ thống V-A ECMO – một dạng tim phổi nhân tạo – để tạm thời thay thế chức năng bơm máu của tim và trao đổi oxy của phổi. Máu được rút ra khỏi cơ thể qua hệ thống ống dẫn, đi qua màng oxy hóa ngoài cơ thể rồi được bơm trở lại hệ tuần hoàn. Nhờ đó, dòng máu và oxy vẫn được duy trì nuôi não và các cơ quan quan trọng, tạo ra “cửa sổ thời gian vàng” để bác sĩ tìm và xử lý nguyên nhân gây ngừng tim như nhồi máu cơ tim, thuyên tắc phổi hoặc viêm cơ tim cấp.

Theo dữ liệu cập nhật từ American Heart Association, E-CPR có thể làm tăng khả năng sống sót của bệnh nhân ngừng tim ngoài cộng đồng lên gấp 3–4 lần so với hồi sinh tim phổi thông thường nếu được triển khai đúng chỉ định và trong khung thời gian tối ưu. Ở nhóm ngừng tim do nguyên nhân tim mạch, tỷ lệ sống sót có thể đạt 30–40% khi quy trình E-CPR được kích hoạt kịp thời.

“Đây là con số rất đáng kể nếu so với thực tế khắc nghiệt rằng phần lớn các ca ngừng tim ngoài bệnh viện có tỷ lệ tử vong rất cao”, bác sĩ Hải nhận định.

Tuy nhiên, E-CPR không phải là “chiếc đũa thần” có thể áp dụng đại trà. Đây là kỹ thuật đòi hỏi hệ thống vận hành đồng bộ, nhân lực chuyên sâu và sự phối hợp gần như tuyệt đối giữa các chuyên khoa hồi sức, tim mạch can thiệp, gây mê, xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh. Quan trọng hơn cả là yếu tố thời gian. Hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể phải được thiết lập trong vòng khoảng 60 phút kể từ khi ngừng tim. Mỗi phút trôi qua đồng nghĩa với nguy cơ tổn thương não tăng dần. Nếu vượt quá “ngưỡng vàng”, ngay cả khi tim được tái lập tuần hoàn, người bệnh vẫn có thể đối diện với di chứng thần kinh nặng nề.

Tỉ lệ sống sót chung của E-CPR khoảng 30%

Theo PGS-TS-BS Nguyễn Hoàng Hải, trên thế giới, E-CPR mới chỉ được triển khai thường quy tại các trung tâm lớn ở những quốc gia có hệ thống cấp cứu phát triển. Dữ liệu từ Extracorporeal Life Support Organization cho thấy tỷ lệ sống sót chung của E-CPR tại các trung tâm hàng đầu dao động quanh mức 30%. Những con số này phản ánh sự khắt khe trong chỉ định cũng như yêu cầu nghiêm ngặt về quy trình kỹ thuật.

Tại Việt Nam, từ năm 2025, Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã xây dựng quy trình E-CPR toàn diện cho cả ngừng tim nội viện và nghi ngờ ngừng tim do nguyên nhân tim mạch ngoài cộng đồng. Điểm then chốt là cơ chế kích hoạt 24/7. Khi phát hiện ca ngừng tim kháng trị tại bất kỳ khoa phòng nào, đội chuyên gia hồi sức tim mạch có mặt trong vòng 5 phút; hệ thống V-A ECMO được thiết lập chỉ sau 15–20 phút.

Sau khi tuần hoàn được duy trì nhờ ECMO, người bệnh lập tức được chuyển sang giai đoạn tìm nguyên nhân. Nếu nghi ngờ nhồi máu cơ tim, ê-kíp tim mạch can thiệp sẽ chụp và tái thông động mạch vành cấp cứu. Đồng thời, toàn bộ quy trình hồi sức sau ngừng tim được triển khai, bao gồm kiểm soát thân nhiệt chủ động, tối ưu huyết động, lọc máu liên tục khi cần thiết. Đây là giai đoạn then chốt quyết định khả năng hồi phục thần kinh.

Trong năm 2025, bệnh viện đã kích hoạt E-CPR cho 9 trường hợp ngừng tim nội viện do nhiều nguyên nhân khác nhau. Tỷ lệ sống sau 6 tháng với chức năng thần kinh tốt đạt 33% – tương đương các báo cáo quốc tế. Đặc biệt, từ tháng 9.2025, quy trình được mở rộng sang ngừng tim ngoại viện thông qua phối hợp với một bệnh viện trung tâm của thành phố. Đội ECMO cơ động di chuyển đến nơi tiếp nhận ban đầu, thiết lập hệ thống ngay khi bệnh nhân còn đang được ép tim. Chỉ trong 4 tháng đầu triển khai, 2 trong số 5 ca ngừng tim ngoại viện đã được cứu sống và phục hồi tốt.

“E-CPR không chỉ là một kỹ thuật mà còn là một chuẩn mực mới về an toàn người bệnh. Cứu sống đã khó, nhưng giúp người bệnh trở lại cuộc sống bình thường còn khó hơn. Vì vậy, song song với E-CPR, bệnh viện xây dựng quy trình chẩn đoán toàn diện nguyên nhân đột tử do tim, từ siêu âm tim 4D, cộng hưởng từ tim, chụp cắt lớp vi tính tim đến xét nghiệm di truyền nhằm phát hiện các đột biến gene liên quan đến bệnh cơ tim và rối loạn nhịp.

Cách tiếp cận này thể hiện sự chuyển dịch từ “cấp cứu sự kiện” sang “quản trị nguy cơ”. Không dừng lại ở việc giành lại sự sống trong khoảnh khắc sinh tử, hệ thống y tế còn hướng tới phòng ngừa tái phát, sàng lọc nguy cơ cho người thân và xây dựng chiến lược theo dõi lâu dài”, bác sĩ Hải chia sẻ.

Dẫu vậy, E-CPR vẫn là một cuộc chạy đua mà chiến thắng không bao giờ dễ dàng. Để một ca bệnh có cơ hội sống, chuỗi sinh tồn phải được kích hoạt từ rất sớm: người dân nhận diện nhanh dấu hiệu ngừng tim, gọi cấp cứu kịp thời và thực hiện ép tim ngoài lồng ngực đúng cách trước khi đội chuyên nghiệp đến nơi. Nếu mắt xích đầu tiên bị đứt gãy, mọi nỗ lực công nghệ cao phía sau có thể trở nên muộn màng.

Trong bối cảnh bệnh tim mạch vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, việc triển khai bài bản E-CPR tại một bệnh viện công lớn ở TP.HCM mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một cơ sở điều trị. Điều đó cho thấy y học Việt Nam hoàn toàn có thể làm chủ các kỹ thuật hồi sức tiên tiến, tiệm cận chuẩn mực quốc tế, nếu có chiến lược tổ chức và đầu tư đúng hướng.

Hồ Quang

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/ngung-tim-trong-tich-tac-hoi-sinh-sau-20-phut-cuoc-lat-nguoc-tu-than-bang-e-cpr-246784.html