Nhiều khoản tiền, tài sản dự kiến không phải chịu phí thi hành án dân sự
Theo dự thảo, đương sự (người được thi hành án và người phải thi hành án) yêu cầu thi hành án phải nộp phí thi hành án dân sự khi người được thi hành án nhận được tiền, tài sản theo bản án, quyết định quy định tại Điều 2 của Luật Thi hành án dân sự, trừ một số trường hợp theo quy định.
Chấp hành viên thi hành án dân sự làm việc với người dân. Ảnh: Danh Trọng
Cùng với đó, người được nhận tiền, tài sản phải nộp phí thi hành án dân sự khi thuộc một trong các trường hợp sau: Bản án, quyết định tuyên chia tài sản chung, chia thừa kế, chia tài sản trong ly hôn hoặc các bên vừa có quyền, vừa có nghĩa vụ đối với tài sản. Nhiều người nhận chung một khoản tiền hoặc được nhận một tài sản cụ thể theo bản án, quyết định nhưng chỉ có một hoặc một số người có yêu cầu thi hành án.
Dự thảo thông tư nêu rõ về một số trường hợp không phải chịu phí thi hành án dân sự đối với khoản tiền, tài sản nhận được theo bản án, quyết định. Cụ thể, tiền cấp dưỡng; tiền bồi thường thiệt hại tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm; tiền lương, tiền công lao động; tiền trợ cấp mất việc làm, trợ cấp thôi việc; tiền bảo hiểm xã hội; tiền bồi thưởng thiệt hại vì bị sa thải, chấm dứt hợp đồng lao động.
Khoản kinh phí thực hiện chương trình chính sách xã hội của Nhà nước xóa đói, giảm nghèo, hỗ trợ vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, đặc biệt khó khăn, các khoản kinh phí trực tiếp phục vụ việc chăm sóc sức khỏe, giáo dục của nhân dân không vì mục đích kinh doanh mà người được thi hành án được nhận.
Hiện vật được nhận chỉ có ý nghĩa tinh thần, gắn với nhân thân người nhận, không có khả năng trao đổi. Tiền hoặc giá trị tài sản theo yêu cầu thi hành án không vượt quá 01 tháng lương tối thiểu theo vùng nơi cơ quan thi hành án dân sự có trụ sở. Khoản thu hồi nợ vay cho Ngân hàng Chính sách xã hội trong trường hợp Ngân hàng cho vay đối với người nghèo và các đối tượng chính sách khác.
Tiền, tài sản được trả lại cho đương sự trong trường hợp chủ động thi hành án quy định tại điểm b khoản 2 Điều 33 Luật Thi hành án dân sự. Tiền, tài sản đã thi hành trước khi có quyết định thi hành án hoặc trong thời hạn tự nguyện quy định tại khoản 1 Điều 36 của Luật thi hành án dân sự.
Thi hành hình phạt tiền, tịch thu tài sản, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, xử lý vật chứng, tài sản, án phí; khoản truy thu thuế; khoản viện trợ cho Nhà nước hoặc thi hành khoản bồi thường cho Nhà nước và những khoản thu khác nộp trực tiếp vào ngân sách Nhà nước. Khoản tiền, tài sản chi trả cho người được thi hành án do Quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản thu được từ việc bán tài sản còn lại của doanh nghiệp, hợp tác xã mà Chấp hành viên không ra quyết định cưỡng chế.
Chính sách nhân văn bảo vệ người yếu thế
Dự thảo quy định những trường hợp được miễn, giảm phí thi hành án dân sự như: Được hưởng chế độ ưu đãi người có công với cách mạng theo quy định của pháp luật về ưu đãi người có công với cách mạng. Thuộc diện hộ nghèo, hộ cận nghèo, neo đơn được UBND cấp xã nơi người đó cư trú xác nhận; thuộc diện khuyết tật hoặc ốm đau kéo dài có hồ sơ bệnh án có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp cơ bản trở lên và tài liệu kèm theo.
Người được thi hành án xác minh chính xác sau khi cơ quan thi hành án dân sự đã ra quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án theo quy định tại khoản 1 Điều 38 Luật thi hành án dân sự và cơ quan thi hành án dân sự xử lý được tài sản để thi hành án.
Ngoài ra, sẽ có một số người nộp phí thi hành án dân sự được giảm phí thi hành án dân sự. Cụ thể, giảm 80% phí thi hành án dân sự đối với người có khó khăn về kinh tế thuộc chuẩn hộ nghèo và được UBND cấp xã nơi người đó cư trú hoặc cơ quan, tổ chức nơi người đó làm việc xác nhận.
Giảm 30% phí thi hành án dân sự tương ứng với số tiền thực nhận từ việc xử lý tài sản của người phải thi hành án mà người được thi hành án xác minh chính xác khi yêu cầu thi hành án và cơ quan thi hành án dân sự xử lý được tài sản để thi hành án mà không phải áp dụng biện pháp cưỡng chế cần huy động lực lượng, trừ trường hợp tài sản đã được xác định trong bản án, quyết định của Tòa án, Trọng tài thương mại…
Nêu quan điểm về dự thảo, luật sư Vũ Thị Hảo, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội cho biết, dự thảo Thông tư quy định mức thu, miễn, giảm, chế độ thu, nộp phí thi hành án dân sự của Bộ Tài chính thể hiện rõ tính nhân văn, định hướng an sinh xã hội và nguyên tắc bảo vệ nhóm yếu thế.
Luật sư Hảo cho biết thêm, Thi hành án dân sự là giai đoạn cuối cùng nhằm bảo đảm bản án, quyết định của Tòa án được thực thi trên thực tế. Tuy nhiên, với người có công, người nghèo, người khuyết tật hay người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, việc phải nộp thêm phí thi hành án có thể trở thành rào cản khiến họ không đủ khả năng tiếp cận công lý đến cùng. Việc dự thảo miễn hoặc giảm phí cho nhóm đối tượng này sẽ giúp bảo đảm quyền tiếp cận công lý bình đẳng.
Đồng thời, với người có công với cách mạng, miễn phí thi hành án là sự nối dài của hệ thống chính sách “đền ơn đáp nghĩa”, thể hiện trách nhiệm của Nhà nước đối với những người đã có đóng góp, hy sinh cho đất nước. Đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo, việc miễn hoặc giảm phí là phù hợp với mục tiêu giảm nghèo bền vững.
Còn với người khuyết tật, người ốm đau kéo dài, chính sách này thể hiện sự chia sẻ cần thiết của Nhà nước trước những khó khăn khách quan mà họ đang đối mặt.
Dự thảo cho thấy cách tiếp cận rất hợp lý, hỗ trợ có trọng tâm, không dàn trải. Không phải mọi trường hợp đều được miễn hoàn toàn, mà cơ quan soạn thảo thiết kế nhiều tầng hỗ trợ như: miễn, giảm 80%, giảm 30% tùy từng điều kiện cụ thể. Điều này vừa bảo đảm yếu tố nhân văn, vừa giữ được nguyên tắc công bằng và tránh lạm dụng chính sách.
Đặc biệt, việc miễn phí đối với các khoản như tiền cấp dưỡng, bồi thường thiệt hại sức khỏe, tiền lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội là hoàn toàn phù hợp. Đây đều là những khoản tiền mang tính thiết yếu, phục vụ trực tiếp nhu cầu sống tối thiểu của người dân.
Công Phương - Khánh Huy