Người giữ 'hồn' nhạc cụ dân tộc

2 giờ trướcBài gốc

Người nghệ sĩ đa tài

Quốc Toản dễ gây ấn tượng với người đối diện bởi vẻ chân chất, mộc mạc, ít nói. Thế nhưng, đằng sau sự trầm lặng ấy là một tâm hồn nghệ sĩ luôn cháy hết mình vì âm nhạc. Với anh, âm nhạc truyền thống không chỉ là nghề nghiệp, nguồn sống mà còn là nơi để anh bày tỏ niềm vui, nỗi buồn.

Có lẽ vì thế mà mỗi cung tơ, phím nhạc anh gảy lên đều mang theo hơi thở của cuộc sống, lúc rộn ràng thánh thót, bay bổng chứa chan niềm hy vọng, lúc lại trầm lắng, dìu dặt như chứa đựng những nỗi niềm riêng… Từ lâu, cây đàn nguyệt, đàn đáy đã trở thành người bạn tri kỷ, cùng anh đi qua mọi thăng trầm để gìn giữ những giá trị tinh túy của hồn quê.

Trần Quốc Toản và ca nương Thanh Oai, hai gương mặt đoạt huy chương vàng trong tại hội thi diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc toàn quốc - Ảnh: NVCC

Trần Quốc Toản sinh ra và lớn lên tại xã Đông Trạch, trong một gia đình mà hơi thở dân ca thấm đẫm qua từng thế hệ. Bố mẹ anh là những người nông dân thuần hậu nhưng có tình yêu đặc biệt với dân ca, nhạc cổ. Tuổi thơ anh được tưới tắm bằng tiếng sáo, tiếng kèn của cha cùng những câu hát dân ca ngọt ngào của bà và mẹ. Tình yêu ấy cứ thế lớn dần theo năm tháng, để rồi sau khi tốt nghiệp THPT, anh quyết định dấn thân vào con đường nghệ thuật chuyên nghiệp. Trong khi bạn bè cùng trang lứa lựa chọn thi vào ngành học thời thượng, Toản lại chọn học nhạc cụ dân tộc tại Trường đại học Nghệ thuật Huế.

Sau khi tốt nghiệp đại học chuyên ngành đàn nguyệt, anh lại tự mày mò học thêm đàn bầu, sáo, nhị, kèn và trống… Đặc biệt, Quốc Toản là một trong số ít những nghệ sĩ trẻ tại Quảng Trị sử dụng đàn đáy một cách điêu luyện. Đây là loại nhạc cụ được coi là “linh hồn” của thể loại ca trù, một bộ môn nghệ thuật bác học, kén người nghe, người đàn và cả người hát. Muốn làm chủ được đàn đáy, người nghệ sĩ không chỉ rèn luyện kỹ thuật điêu luyện mà còn phải có khả năng cảm thụ âm nhạc sâu sắc để tạo nên những thanh âm trầm ấm, vang vọng, sâu lắng hòa cùng với cách “nhả chữ”, nhấn nhá đặc trưng của ca nương khi thể hiện ca trù. Chỉ khi tiếng đàn và lời ca cùng hòa quyện mới có thể tạo nên không gian âm nhạc hoài cổ, tinh tế và đầy tâm sự.

Bằng sự kiên trì, Quốc Toản đã thành công ngoài mong đợi. Tiếng đàn của anh còn đạt đến độ chín về cảm xúc, trở thành điểm tựa vững chắc cho các ca nương thăng hoa trên sân khấu. Sự có mặt của anh trong các không gian văn hóa truyền thống đã góp phần không nhỏ vào việc gìn giữ hồn cốt của ca trù, giúp dòng nhạc bác học này tiếp tục lan tỏa và chạm đến trái tim công chúng yêu âm nhạc dân tộc.

Trần Quốc Toản và những phút thăng hoa bên cây đàn nguyệt - Ảnh: Nh.V

Tại hội thi diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc toàn quốc năm 2024, tiết mục “Xẩm huê tình” (lời cổ) do ca nương Thanh Oai (Đoàn Nghệ thuật truyền thống tỉnh) thể hiện với tiếng đàn đáy của Quốc Toản đã được Cục Văn hóa cơ sở (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) trao huy chương vàng. Dấu ấn của Trần Quốc Toản cùng các thành viên đoàn Quảng Bình (cũ) còn được khẳng định qua nhiều sân chơi lớn, như: “Đàn, hát dân ca 3 miền”, “Câu hò nối những dòng sông”, “Mạch nguồn quê hương”… với các giải thưởng ấn tượng. Không chỉ biểu diễn, Quốc Toản còn tích cực tham gia truyền dạy dân ca, nhạc cụ dân tộc tại cơ sở.

Để mạch nguồn chảy mãi

Với vai trò Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Đàn và hát dân ca (Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh tỉnh), Trần Quốc Toản dành rất nhiều tâm huyết để xây dựng và gắn kết các thành viên. CLB không chỉ là nơi hội tụ của các nghệ sĩ chuyên nghiệp mà còn có sự tham gia của những nghệ nhân dân gian, những người đang nắm giữ các “tinh hoa” văn hóa quý báu, như: Hát ru Cảnh Dương, hò khoan Lệ Thủy, hò thuốc cá Minh Hóa...

Đáng chú ý, nhiều hạt nhân tiêu biểu của CLB có tuổi đời khá trẻ, thể hiện rất tốt các làn điệu dân ca đặc trưng của tỉnh. CLB còn thành lập một nhóm hát ca trù gồm có cả ca nương, kép đàn, là những người được đào tạo bài bản tại các trường nghệ thuật chuyên nghiệp và đã được tham gia lớp tập huấn do nghệ nhân ngoài Bắc vào truyền dạy.

Trước thực tại không ít người trẻ xa rời nghệ thuật truyền thống, Trần Quốc Toản bày tỏ: “Tôi chỉ mong có thêm nhiều không gian văn hóa, sân chơi nghệ thuật để các câu lạc bộ, nghệ nhân dân gian được thực hành di sản. Đó là cách thiết thực nhất nhằm lan tỏa, khơi dậy tình yêu văn hóa, nghệ thuật truyền thống trong thế hệ trẻ để những tinh hoa văn hóa của quê hương không bị mai một trong dòng chảy của cuộc sống hiện đại.

Trần Quốc Toản và các thành viên câu lạc bộ cùng những bạn trẻ chia sẻ về âm nhạc truyền thống - Ảnh: Nh.V

Chia tay Trần Quốc Toản, chúng tôi mang theo những thanh âm vang vọng, trong trẻo như đang kể chuyện đất, chuyện người, chuyện đời… Tôi tin rằng, chừng nào vẫn còn những người nghệ sĩ đam mê và nặng lòng với cội nguồn như anh, thì những câu hò, điệu hát của quê hương vẫn sẽ còn vang mãi như mạch nguồn chảy mãi không bao giờ cạn.

Ca sĩ Thanh Oai, Chủ nhiệm CLB Đàn và hát dân ca (Trung tâm Văn hóa-Điện ảnh tỉnh) chia sẻ: Trần Quốc Toản là người rất tâm huyết với nghệ thuật truyền thống. Anh là nhạc công chính không thể thiếu trong các chương trình biểu diễn, đặc biệt là với ca trù... Sự có mặt của anh cùng ngón đàn điêu luyện đã giúp nhiều nghệ nhân và CLB mang về những giải thưởng quan trọng tại các liên hoan, hội diễn văn hóa văn nghệ dân gian trong tỉnh, khu vực và toàn quốc.

Nh.V

Nguồn Quảng Trị : https://baoquangtri.vn/van-hoa/202604/nguoi-giu-hon-nhac-cu-dan-toc-ee30901/