Người giữ 'lễ vật thời Hùng Vương' giữa mùa Giỗ Tổ

4 giờ trướcBài gốc

Duyên nợ cùng “thần vật”

Trực tiếp nghe anh Nguyễn Văn Đức (khu 2, xã Tân Sơn) say sưa kể về giống gà bước ra từ truyền thuyết, chứng kiến anh tỷ mẩn rửa sạch đôi chân gà để du khách cầm nắm, cảm nhận sự độc đáo, quý giá của giống gà nhiều cựa mới thấy nhiệt huyết, tình cảm sâu nặng của người đàn ông xứ Mường với giống gà quý trên đất rừng Tân Sơn.

Chuồng gà được anh Đức dựng tạm phục vụ du khách trong dịp lễ hội.

Sinh năm 1985, tuổi thơ gắn bó với núi rừng bạt ngàn, muông thú hoang dã, anh Đức cũng không để ý mấy đến đàn vật nuôi thân thuộc trong vườn nhà. Lớn lên, ra ngoài giao du nhiều, anh mới nhận thấy miếng thịt gà đất quê có vị thơm, ngọt khác biệt hẳn với các địa phương khác. Nhiều lần mời bạn bè về nhà cùng trải nghiệm, ai cũng đồng quan điểm với anh. Thế rồi những năm đầu thế kỷ XXI, khi mọi người xôn xao trước thông tin phát hiện giống gà nhiều cựa quý hiếm ở khu vực bản Cỏi (xã Xuân Sơn cũ), anh Đức mới để ý và nhận thấy quanh khu vực mình sinh sống cũng có rất nhiều giống gà này. Càng đi sâu tìm hiểu, anh càng đam mê giống gà bán hoang dã, mang nhiều đặc tính của gà rừng, ưa tự do bay nhảy, tướng mạo hùng dũng, thần thái uy nghiêm với đôi mắt sáng long lanh, bộ lông ngũ sắc, đuôi cong vút như cầu vồng, tiếng gáy giòn, vang động núi rừng...

Thế nên dẫu tốt nghiệp đại học, từng làm giáo viên THPT, cán bộ văn hóa xã nhưng anh Đức vẫn quyết định nghỉ việc, về quê xây dựng trang trại nuôi gà nhiều cựa với mong muốn bảo tồn nguồn gen quý hiếm, phát triển thương hiệu sản vật gắn với giá trị lịch sử - văn hóa của Đất Tổ...

Chịu khó học hỏi kiến thức, kinh nghiệm, từ 5 cặp gà giống nuôi thử nghiệm năm 2013, đến nay, anh Đức đã có trang trại rộng cả hecta, mỗi năm nuôi khoảng 2 vạn con gà nhiều cựa. Anh còn liên kết với 52 gia đình quanh khu vực Tân Sơn, Lai Đồng nhân rộng mô hình nuôi gà nhiều cựa theo hình thức cung cấp con giống, chia sẻ kinh nghiệm, quy trình kỹ thuật chăm sóc, bao tiêu sản phẩm...

Anh Nguyễn Văn Đức và giống gà quý hiếm.

Nhãn hiệu “Gà 9 cựa Phú Thọ” đã được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp giấy chứng nhận. Ngày càng nhiều người biết đến giống gà quý hiếm này cũng đồng nghĩa với việc thu nhập của anh Đức và các hộ nuôi gà nhiều cựa ở Tân Sơn ngày càng ổn định, nâng cao. Đến nay, doanh thu từ nuôi gà của gia đình anh đã đạt 1,5 - 2 tỷ đồng mỗi năm... Giống gà bước ra từ truyền thuyết, biểu tượng cho sự may mắn, sung túc giờ đã và đang phát huy hiệu quả, mang lại cuộc sống khá giả với tương lai rộng mở cho nhiều hộ dân nơi đây...

Việc bảo tồn giống gà nhiều cựa không chỉ mang ý nghĩa phát triển sinh kế, mà còn góp phần gìn giữ một lớp trầm tích văn hóa gắn với truyền thuyết thời đại Hùng Vương trong đời sống đương đại.

“Linh vật” trên đất thiêng

Người Việt Nam không mấy ai không biết đến truyền thuyết Vua Hùng kén rể với yêu cầu lễ vật “voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao”. Nhưng không phải ai cũng biết đến giống gà tưởng như chỉ có trong truyền thuyết kia lại hiện hữu ngoài đời thực, trải qua hàng nghìn năm lịch sử vẫn được người dân Tân Sơn gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ.

Theo lời anh Đức, giống gà nhiều cựa thường có 6 - 8 cựa ở hai chân. Tỷ lệ 9 cựa rất hiếm, chỉ đạt khoảng 0,03%, xác suất sống đạt khoảng 70%. Thế nên 2 vạn gà nhiều cựa gia đình anh nuôi mỗi năm chỉ có khoảng 40 con gà có 9 cựa. Hiếm nên quý, giá của gà 9 cựa đặc biệt cao, giao động khoảng 10 - 15 triệu đồng mỗi con. Đặc biệt, anh đã từng bán con gà trống trưởng thành có vóc dáng đẹp, chín cựa đều nhau với giá 30 triệu đồng.

Cùng với giá trị về văn hóa, tín ngưỡng, gà nhiều cựa có chất lượng thịt thơm ngon hơn hẳn các giống gà khác nên giá bán cũng nhỉnh hơn ở mức 200 - 300 nghìn đồng/kg.

Hữu xạ tự nhiên hương, khách hàng tìm đến với anh Đức và những người nuôi gà nhiều cựa ở Tân Sơn ngày một nhiều. Thị trường tiêu thụ ổn định nhưng anh Đức vẫn trăn trở với suy nghĩ giống gà quý hiếm trong truyền thuyết, trân phẩm trao truyền của ông cha vẫn chưa có vị thế tương xứng với giá trị lịch sử, văn hóa vốn có. Qua mạng xã hội, đã có hàng triệu lượt người vào tìm hiểu, chia sẻ các bài viết, video clip giới thiệu, quảng bá gà nhiều cựa của anh Đức.

Để thêm nhiều người biết đến, gắn sản phẩm với địa điểm linh thiêng thờ phụng các Vua Hùng, mấy năm gần đây, cứ đến dịp Giỗ Tổ Hùng Vương – Lễ hội Đền Hùng, anh Đức lại mang gà về giới thiệu với du khách. Không có gian hàng khang trang, kiên cố, anh thuê địa điểm quây lưới làm chuồng nuôi nhốt, dựng ô che mưa nắng, kê bàn bày các sản phẩm kết hợp như gà ri ủ muối Tân Sơn, cơm lam... rồi ôm gà tươi cười chào đón du khách thập phương.

Anh Đức chia sẻ: “Mong muốn lớn nhất của tôi không chỉ là giới thiệu sản phẩm, mà còn kể câu chuyện về giống gà gắn với truyền thuyết thời đại Hùng Vương dựng nước, góp phần quảng bá giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc ngay trên vùng đất từng là kinh đô Văn Lang xưa, dưới chân núi Nghĩa Lĩnh linh thiêng”.

Du khách hành hương về Đền Hùng tò mò nghe giới thiệu về giống gà trong truyền thuyết.

Dừng chân nghe anh Đức giới thiệu về giống gà từng được Tản Viên Sơn Thánh dùng làm lễ vật cầu hôn công chúa con Vua Hùng thứ 18, ông Hoàng Văn Khải (xã Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa) xin được cầm chân con gà trống với những chiếc cựa trắng ngà cong vút, chụp ảnh lưu niệm rồi luôn miệng trầm trồ: “ Quê tôi cũng vùng đồi núi. Nhà tôi cũng làm trang trại nuôi cả nghìn con gà nhưng đây là lần đầu tiên tôi thấy giống gà quý thế này. Cứ ngỡ chỉ có trong truyền thuyết, ai ngờ gà chín cựa là có thật. Đất Tổ Hùng Vương có khác, đến vật nuôi cũng nhuốm màu truyền thuyết. Hôm nay, tôi đi cùng đoàn nên không tiện, chắc chắn tôi sẽ sắp xếp thời gian quay lại Đất Tổ, xin học hỏi kinh nghiệm, đưa giống gà quý hiếm này về nhân rộng ở đất quê...”.

Giữa không gian linh thiêng của Khu di tích lịch sử Đền Hùng, nơi kết tinh đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam qua hàng nghìn năm lịch sử, hình ảnh người nông dân xứ Mường lặng lẽ mang giống gà nhiều cựa - lễ vật bước ra từ truyền thuyết về với ngày Giỗ Tổ không chỉ là câu chuyện làm kinh tế từ sản vật địa phương, mà còn là sự tiếp nối mạch nguồn văn hóa thời đại Hùng Vương trong đời sống hôm nay.

Khi những giá trị vật chất hòa với chiều sâu tâm linh, khi sản vật núi rừng trở thành cầu nối giữa truyền thống và hiện tại, giống gà chín cựa không chỉ hiện hữu như một “linh vật” của huyền thoại, mà còn góp phần làm phong phú thêm không gian thực hành Tín ngưỡng Thờ cúng Hùng Vương – di sản đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Từ đó, câu chuyện về “lễ vật truyền thuyết” hôm nay tiếp tục được bồi đắp bằng niềm tự hào nguồn cội, góp phần lan tỏa bản sắc văn hóa Đất Tổ, để những giá trị thiêng liêng của thời đại Hùng Vương mãi trường tồn trong tâm thức các thế hệ người Việt Nam.

Cẩm Ninh

Nguồn Phú Thọ : https://baophutho.vn/nguoi-giu-le-vat-thoi-hung-vuong-giua-mua-gio-to-252596.htm