Người nghệ nhân giữ lửa cồng, chiêng Mường

4 giờ trướcBài gốc

Nghệ nhân Ưu tú Phạm Vũ Vượng say xưa biểu diễn cồng, chiêng.

Dù đã gần 83 tuổi, dáng người nhỏ nhắn, nhưng ông Vượng vẫn miệt mài gắn bó với cồng chiêng. Với ông, cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ, mà còn là linh hồn, là biểu tượng văn hóa truyền thống gắn liền với đời sống tinh thần của đồng bào Mường.

Sinh ra và lớn lên trong gia đình có truyền thống đánh cồng chiêng, từ nhỏ ông Vượng đã được cha truyền dạy cách đánh, chỉnh âm chiêng. Những lần theo cha đi biểu diễn, chỉnh chiêng tại các bản làng đã giúp ông sớm hiểu rõ giá trị và ý nghĩa thiêng liêng của cồng chiêng trong đời sống cộng đồng người Mường.

Theo quan niệm của đồng bào Mường, cồng chiêng gắn bó với con người từ khi sinh ra cho đến lúc qua đời. Tiếng cồng, tiếng chiêng vang lên trong những dịp trọng đại của bản làng như chào đón thành viên mới, mừng ngày cưới, hay tiễn đưa người đã khuất về với tổ tiên. Chính vì vậy, cồng chiêng được xem là biểu tượng tâm linh quan trọng, là ngôn ngữ chung của cộng đồng người Mường.

Từ khi còn trẻ, ông Vượng đã đi nhiều nơi, gặp gỡ các nghệ nhân trong và ngoài vùng để học hỏi, chắt lọc những tinh hoa của văn hóa cồng, chiêng đất Mường. Đến nay, ông đã sưu tầm được 20 chiếc cồng, chiêng cổ. Đồng thời tích cực vận động cộng đồng người Mường cùng gìn giữ loại hình nghệ thuật truyền thống này.

Trước nguy cơ mai một của văn hóa cồng chiêng trong đời sống hiện đại, ông luôn trăn trở tìm cách truyền dạy cho thế hệ trẻ. Ông cẩn thận ghi chép lại các bài chiêng cổ, thường xuyên luyện tập và sẵn sàng hướng dẫn bất kỳ ai có nhu cầu học. Nhờ đó, tiếng cồng, tiếng chiêng của ông không chỉ vang trong thôn, trong xã mà còn lan tỏa đến nhiều bản làng lân cận.

Năm 2008, từ đề xuất của ông, Câu lạc bộ Văn hóa dân gian dân tộc Mường được thành lập tại huyện Ngọc Lặc (cũ), với 12 thành viên ban đầu. Ông Vượng làm chủ nhiệm Câu lạc bộ Văn hóa dân gian dân tộc Mường. Sau đó, câu lạc bộ thu hút hơn 35 thành viên tham gia, thường xuyên tổ chức sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, tập luyện và trình diễn cồng chiêng, múa hát xường trong các dịp lễ hội của địa phương.

Dù sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, câu lạc bộ không còn tên gọi chính thức, nhưng các thành viên vẫn duy trì sinh hoạt đều đặn, tiếp tục tham gia biểu diễn và truyền dạy cồng chiêng cho thế hệ trẻ. Qua đó, góp phần giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Mường tại địa phương.

Theo ông Vượng, cồng chiêng Mường có những nét riêng so với cồng chiêng của một số dân tộc khác. Tất cả cồng chiêng Mường đều có núm, mỗi bộ thường từ 4 đến 12 chiếc. Dùi đánh chiêng được làm bằng gỗ cứng, có kích thước khác nhau tùy theo từng chiếc chiêng, đầu dùi được quấn vải mềm để tạo âm thanh tròn, ấm. Cồng chiêng có thể được treo thành giàn trong nhà, ngoài sân hoặc bãi rộng, cũng có khi mỗi người xách một chiếc cùng hòa tấu, tạo nên những thanh âm hùng tráng vang vọng giữa núi rừng.

Đội văn nghệ thôn Ràm Duộng, xã Thạch Lập biểu diễn hòa tấu cồng chiêng.

Nhiều năm qua, Câu lạc bộ Văn hóa dân gian dân tộc Mường trên địa bàn huyện Ngọc Lặc (cũ) đã trở thành mô hình tiêu biểu trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Mường. Dù hiện nay không còn đảm nhiệm vai trò chủ nhiệm câu lạc bộ, nhưng ông Vượng vẫn tiếp tục đóng góp tích cực trong việc gìn giữ, truyền dạy cồng chiêng, là người thầy tận tâm truyền lửa đam mê văn hóa truyền thống của dân tộc cho thế hệ trẻ. Ông Vượng chia sẻ: "Với người Mường, cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ, mà còn là tiếng nói của bản làng. Khi còn tiếng cồng, chiêng là còn hồn dân tộc. Hiện nay tôi đã lớn tuổi nhưng còn dạy được cho thế hệ trẻ ngày nào là tôi vẫn duy trì".

Với những đóng góp bền bỉ cho việc bảo tồn văn hóa truyền thống dân tộc Mường, năm 2019, ông Phạm Vũ Vượng đã được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực nghệ thuật trình diễn dân gian. Đây là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực không mệt mỏi của ông trong hành trình gìn giữ và phát huy hồn cốt văn hóa truyền thống của dân tộc giữa đời sống hiện đại.

Thao Dính

Nguồn Thanh Hóa : https://vhds.baothanhhoa.vn/nguoi-nghe-nhan-giu-lua-cong-chieng-muong-41557.htm