Nguồn nhân lực Việt Nam trước làn sóng AI và ESG

4 giờ trướcBài gốc

Thế giới đang bước vào một thời kỳ chuyển đổi sâu sắc chưa từng có. Trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi cách con người làm việc nhanh hơn mọi cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, trong khi ESG bộ tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị đang trở thành “tấm hộ chiếu” bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại trong nền kinh tế toàn cầu mới.

Trong nhiều năm, Việt Nam từng được xem là lợi thế của lao động trẻ, dồi dào và chi phí thấp. Nhưng hiện nay, lợi thế ấy đang suy giảm rất nhanh. Robot không cần tăng ca. AI không biết mệt mỏi. Và các tập đoàn toàn cầu không còn chỉ tìm kiếm lao động rẻ, mà tìm kiếm lực lượng lao động có kỹ năng số, tư duy sáng tạo, khả năng thích nghi và ý thức phát triển bền vững.

Điều đáng suy nghĩ là AI không chỉ thay thế những công việc lặp lại trong nhà máy, mà còn đang len sâu vào các ngành từng được xem là “an toàn” như kế toán, truyền thông, hành chính, luật, tài chính hay chăm sóc khách hàng. Một nhân viên có thể mất nhiều giờ để làm báo cáo, trong khi AI chỉ cần vài phút. Một bộ phận chăm sóc khách hàng hàng chục người có thể được thay thế bằng chatbot thông minh hoạt động 24/7. Nhưng AI không chỉ lấy đi việc làm. AI cũng tạo ra một thế giới việc làm hoàn toàn mới.

PGS.TS Nguyễn Thị Phương Thảo

Những nghề nghiệp liên quan đến dữ liệu, tự động hóa, phân tích hành vi, vận hành hệ thống thông minh, kinh tế xanh, quản trị carbon, năng lượng tái tạo hay ESG đang bùng nổ trên toàn cầu. Đây chính là cơ hội vàng cho Việt Nam nếu biết chuẩn bị nguồn nhân lực đúng hướng.

Vấn đề lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ, mà nằm ở tốc độ thích nghi của con người.

Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu đầu tư AI, chuyển đổi số và triển khai chiến lược ESG. Tuy nhiên, không ít nơi vẫn thiếu đội ngũ nhân sự đủ năng lực vận hành. Một nghịch lý đang xuất hiện: doanh nghiệp thiếu người giỏi trong khi nhiều lao động lại đối mặt nguy cơ thất nghiệp do kỹ năng không còn phù hợp.

Khoảng cách ấy chính là “vùng nguy hiểm” của nền kinh tế.

Muốn đi xa trong thời đại AI và ESG, Việt Nam không thể tiếp tục đào tạo nguồn nhân lực theo tư duy cũ. Chúng ta không thể chỉ dạy con người làm đúng quy trình, mà phải dạy họ khả năng tư duy độc lập, sáng tạo, phản biện, hợp tác và học tập suốt đời. Một xã hội mà người lao động chỉ quen “làm theo” sẽ rất khó cạnh tranh với máy móc.

Đặc biệt, ESG đang tạo ra một cuộc thay đổi âm thầm nhưng cực kỳ mạnh mẽ trong quản trị nhân lực. Các doanh nghiệp quốc tế ngày càng quan tâm đến đạo đức lao động, bình đẳng giới, sức khỏe tinh thần, trách nhiệm cộng đồng và phát triển bền vững. Điều đó đồng nghĩa với việc nguồn nhân lực tương lai không chỉ cần giỏi chuyên môn, mà còn phải có tư duy nhân văn, trách nhiệm xã hội và ý thức bảo vệ môi trường.

Một kỹ sư giỏi nhưng thiếu đạo đức nghề nghiệp sẽ không còn là nhân sự lý tưởng. Một doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhưng gây ô nhiễm môi trường sẽ khó tiếp cận dòng vốn quốc tế. Một người lao động thiếu kỹ năng xanh sẽ khó tồn tại trong nền kinh tế Net Zero đang hình thành.

AI đang thay đổi cách con người làm việc nhanh hơn mọi cuộc cách mạng công nghiệp trước đây

Đây chính là thời điểm Việt Nam cần một chiến lược quốc gia về tái đào tạo nguồn nhân lực. Từ trường học đến doanh nghiệp, từ cơ quan quản lý đến từng người lao động đều phải thay đổi tư duy. Đại học không thể tiếp tục đào tạo theo giáo trình lạc hậu. Doanh nghiệp không thể chỉ tuyển dụng mà không đầu tư đào tạo lại. Người lao động cũng không thể sống bằng kinh nghiệm cũ trong một thế giới mới.

Trong tương lai gần, bằng cấp sẽ không còn là lợi thế lớn nhất. Khả năng học nhanh, thích nghi nhanh và đổi mới liên tục mới là “tài sản” giá trị nhất của người lao động.

Việt Nam đang có cơ hội lớn nhờ dân số trẻ, khả năng tiếp cận công nghệ nhanh và tinh thần vượt khó mạnh mẽ. Nếu tận dụng tốt AI để nâng cao năng suất, đồng thời phát triển nguồn nhân lực xanh theo chuẩn ESG, Việt Nam hoàn toàn có thể bước lên nấc thang phát triển mới thay vì mãi đứng ở vị trí gia công giá rẻ.

Lịch sử đã chứng minh: mỗi cuộc cách mạng công nghiệp đều tạo ra những quốc gia bứt phá ngoạn mục. Nhưng không quốc gia nào thành công nếu nguồn nhân lực không được chuẩn bị trước tương lai.

AI có thể thông minh hơn con người trong xử lý dữ liệu. Nhưng con người vẫn có điều máy móc không thể thay thế: lòng trắc ẩn, khả năng sáng tạo, đạo đức và khát vọng vươn lên.

Cuộc cạnh tranh lớn nhất của thế kỷ 21 không phả i là cạnh tranh công nghệ, mà là cạnh tranh chất lượng con người.Và trong cuộc cạnh tranh đó, Việt Nam muốn đi xa thì phải đầu tư cho con người trước tiên.

Kỷ nguyên AI có thể thay đổi mọi nghề nghiệp, nhưng sẽ không bao giờ thay thế được những con người biết học hỏi, biết thích nghi và biết sống vì giá trị bền vững.

PGS.TS Nguyễn Thị Phương Thảo

Nguồn Du lịch TP.HCM : https://tcdulichtphcm.vn/suy-ngam/nguon-nhan-luc-viet-nam-truoc-lan-song-ai-va-esg-c8a113528.html