Nguyễn Thái Học: Khí phách một thế hệ - di sản một thời đại

3 giờ trướcBài gốc

Chết vì tổ quốc – Chết vinh quang

Chân dung liệt sĩ Nguyễn Thái Học (1902 – 1930).

Liệt sĩ Nguyễn Thái Học sinh ngày 1.12.1902 tại làng Thổ Tang, tổng Lương Điền, phủ Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Yên (nay thuộc xã Thổ Tang, tỉnh Phú Thọ), là con cả của cụ Nguyễn Văn Hách và bà Nguyễn Thị Quỳnh.

Gia đình ông là một gia đình trung nông sống bằng nghề làm ruộng và dệt vải, buôn vải, tuy không giàu có nhưng nề nếp, trọng học hành. Thuở nhỏ, ông theo học chữ Hán và sớm đỗ Tú tài trong làng.

Ngay khi còn là sinh viên, Nguyễn Thái Học đã thể hiện tư tưởng tiến bộ và ý thức dân tộc mãnh liệt.

Năm 1925, ông gửi thư cho toàn quyền Varenne đề nghị cải cách công thương nghiệp ở Việt Nam, đề xuất mở trường Cao đẳng công nghệ tại Hà Nội và mở rộng quyền cho người Việt được thành lập trường học. Năm 1926, ông tiếp tục viết thư yêu cầu cải tổ hành chính, cải thiện đời sống cho người nghèo, bảo đảm quyền tự do ngôn luận.

Cả hai lá thư đều không được hồi đáp, nhưng nó cho thấy tầm nhìn và lòng yêu nước sớm nở ở người thanh niên mới ngoài đôi mươi. Không dừng lại ở đó, ông xin ra tạp chí Nam Thành để truyền bá tư tưởng nhưng cũng bị chính quyền thực dân khước từ.

Năm 1927, Nguyễn Thái Học tham gia nhóm Nam Đồng thư xã do Phạm Tuấn Lâm, Phạm Tuấn Tài, Nhượng Tống thành lập.

Tại đây, ông cùng đồng chí biên soạn, dịch và xuất bản nhiều tác phẩm có tư tưởng tiến bộ như Tôn Dật Tiên với chủ nghĩa Tam Dân, Gương thành bại, Con thuyền khứ quốc… Nam Đồng thư xã trở thành điểm tựa tinh thần quan trọng, là cái nôi sản sinh ra Việt Nam Quốc dân Đảng – tổ chức cách mạng mang tư tưởng dân tộc chủ nghĩa theo xu hướng tư sản dân chủ.

Đền thờ liệt sĩ Nguyễn Thái Học tại xã Thổ Tang (Phú Thọ)

Ngày 25.12.1927, Việt Nam Quốc dân Đảng chính thức ra đời. Tại Đại hội thành lập, Nguyễn Thái Học được bầu làm Chủ tịch Tổng bộ Đảng.

Sau khi thành lập, dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Thái Học, Việt Nam Quốc dân Đảng đẩy mạnh công tác xây dựng và phát triển cơ sở trong các tầng lớp dân chúng, nhất là ở Bắc Kỳ và Nam Kỳ. Đảng đã liên lạc và sáp nhập thêm nhiều tổ chức đảng ở khắp nơi trong cả nước.

Cơ sở tổ chức của Việt Nam Quốc dân Đảng phát triển tương đối nhanh trong năm 1928 và đầu năm 1929, thu hút hàng nghìn thanh niên trí thức yêu nước.

Việt Nam Quốc dân Đảng cũng cử người bắt liên lạc với Hội Việt Nam Kách Mệnh Thanh Niên và Tân Việt Cách mạng Đảng để bàn thảo việc thống nhất về tổ chức và phối hợp hoạt động vì mục đích giải phóng dân tộc.

Sau vụ ám sát Bazin – tên trùm mộ phu khét tiếng – tối 9.2.1929 tại Hà Nội, thực dân Pháp mở cuộc khủng bố lớn, bắt 227 đảng viên, kết án tù và đày Côn Đảo hàng chục người.

Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khắc Nhu và Nguyễn Văn Viễn bị kết án vắng mặt và trở thành mục tiêu truy nã gắt gao.

Trước tình thế bị đàn áp, những yếu nhân của Đảng quyết định thúc đẩy khởi nghĩa. Ngày 26.1.1930, Đại hội Đảng họp tại Võng La với khoảng 20 đại biểu các tỉnh trung du Bắc kỳ. Đại hội chọn đêm 9 rạng ngày 10.2.1930 (mùng Một Tết Canh Ngọ) làm thời điểm tổng khởi nghĩa.

Tuy nhiên, do kế hoạch không thống nhất tại các địa phương, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị dập tắt. Khởi nghĩa Yên Bái thất bại và ngày 20.2.1930, Nguyễn Thái Học bị bắt tại ấp Cổ Vịt (nay là xóm Tiên Sơn, huyện Chí Linh, Hải Dương).

Ngày 30.3.1930, tòa án thực dân mở phiên xử 87 thành viên Việt Nam Quốc dân Đảng, tuyên 29 án tử hình, sau giảm còn 13 án – trong đó có Nguyễn Thái Học và các lãnh tụ chủ chốt. Ngày 17.6.1930 (21.5 Canh Ngọ), bản án được thi hành.

Không gian thờ tự tại Đền thờ liệt sĩ Nguyễn Thái Học được bài trí trang nghiêm, thành kính.

Gìn giữ và lan tỏa giá trị lịch sử

Mourir pour sa patrie/C'est le sort le plus beau/Le plus digne... d'en vie... (Chết vì tổ quốc/Chết vinh quang/Lòng ta sung sướng/ Trí ta nhẹ nhàng...), bốn câu thơ bằng tiếng Pháp trên được Nguyễn Thái Học đọc tại pháp trường trước khi bị Pháp xử chém vào ngày 17.6.1930 nói lên lòng tự hào được vinh dự làm người cống hiến, hy sinh cho đất nước và dân tộc, thể hiện thần thái của người tử tù hiên ngang đón nhận cái chết trước mặt kẻ thù.

Hơn 90 năm đã trôi qua, tên tuổi liệt sĩ Nguyễn Thái Học vẫn sống mãi trong lịch sử dân tộc, là biểu tượng sáng ngời về lòng yêu nước. Câu nói bất hủ “Không thành công thì thành nhân” của ông đã vượt lên thời gian, trở thành biểu tượng cho khí phách kiên trung và lý tưởng sống vì dân, vì nước.

Năm 2021, đền thờ liệt sĩ Nguyễn Thái Học được động thổ xây dựng tại xã Thổ Tang; đến năm 2024, công trình chính thức hoàn thành sau gần ba năm thi công. Khu đền có diện tích gần 1 ha, tổng mức đầu tư hơn 10 tỷ đồng, gồm Nhà tưởng niệm, tả vu – hữu vu, nghi môn, hồ sen và các hạng mục phụ trợ. Công trình được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống, sử dụng nhiều vật liệu tự nhiên như gỗ, gạch nung, mái ngói, tạo sự uy nghiêm, hài hòa với cảnh quan.

Đền thờ liệt sĩ Nguyễn Thái Học tại xã Thổ Tang là địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống yêu nước.

Từ khi khánh thành, đền thờ trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống yêu nước cho Nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ. Đồng thời, Ban quản lý đền được kiện toàn, thường xuyên chăm nom, đảm bảo không gian thờ tự luôn trang nghiêm.

Hướng tới kỷ niệm 125 năm ngày sinh liệt sĩ Nguyễn Thái Học (1902 – 2027), UBND xã Thổ Tang đã báo cáo đề xuất Sở Khoa học & Công nghệ tỉnh Phú Thọ trình Bộ Khoa học & Công nghệ đưa đề tài “Kỷ niệm 125 năm ngày sinh Nguyễn Thái Học” vào kế hoạch phát hành tem bưu chính năm 2027.

Trên cơ sở tổng hợp đề xuất của các ngành và địa phương, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Phú Thọ đã báo cáo UBND tỉnh và Bộ Khoa học và Công nghệ lựa chọn 3 đề tài tem bưu chính, trong đó có đề tài “Kỷ niệm 125 năm ngày sinh Nguyễn Thái Học (1902 – 2027), thủ lĩnh cuộc khởi nghĩa Yên Bái”.

Phó Chủ tịch UBND xã Thổ Tang Trần Đình Quân cho biết: “Việc phát hành tem là dịp tôn vinh người anh hùng dân tộc, tưởng nhớ anh hùng liệt sĩ, khẳng định truyền thống yêu nước, bất khuất của nhân dân ta, đồng thời giáo dục thế hệ trẻ về lòng quả cảm, tinh thần dấn thân vì độc lập, tự do. Bộ tem không chỉ mang ý nghĩa tri ân, mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Phú Thọ – vùng đất cội nguồn dân tộc Việt Nam – tới bạn bè trong nước và quốc tế, nâng cao vị thế, bản sắc văn hóa của địa phương trong tiến trình hội nhập và phát triển.”.

Liệt sĩ Nguyễn Thái Học đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ nhưng lý tưởng của ông – vì một nước Việt Nam độc lập, tự do – vẫn tiếp tục soi đường cho các thế hệ hôm nay. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là bản anh hùng ca bất tử về lòng quả cảm, trí tuệ và khát vọng dựng xây non sông.

LÊ SƠN - LÊ MƠ

Nguồn Văn hóa : http://baovanhoa.vn/van-hoa/nguyen-thai-hoc-khi-phach-mot-the-he-di-san-mot-thoi-dai-216716.html