Theo dự thảo mới nhất, nhà ở riêng lẻ dưới 7 tầng, tổng diện tích sàn dưới 500 m² sẽ được miễn giấy phép xây dựng nếu không nằm trong các khu vực yêu cầu quản lý đặc thù về quy hoạch và kiến trúc.
Hình minh họa
Những khu vực vẫn phải xin giấy phép
Không phải mọi nhà dưới 7 tầng đều tự động được miễn phép. Dự thảo và Luật Xây dựng 2025 vẫn yêu cầu xin giấy phép với công trình nằm trong các khu vực:
Khu chức năng đô thị;
Khu vực phát triển đô thị theo quy hoạch chung;
Khu kinh tế, khu du lịch quốc gia;
Khu dân cư có quy chế quản lý kiến trúc;
Khu trung tâm đô thị cần kiểm soát cảnh quan;
Một số khu vực nông thôn đã có quy hoạch chi tiết.
Điều này đồng nghĩa nhiều quận nội đô ở Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh có thể vẫn thuộc diện quản lý chặt, đặc biệt tại khu phố cũ, tuyến phố chính hoặc khu vực bảo tồn kiến trúc.
Điểm mới lớn nhất của Luật Xây dựng 2025
Theo Điều 43 Luật Xây dựng 2025, đây là lần đầu tiên luật quy định rõ tiêu chí “dưới 7 tầng” và “dưới 500 m²” để xác định đối tượng được miễn giấy phép xây dựng. Trước đây, nhiều quy định còn phụ thuộc vào phân loại công trình hoặc cách hiểu của địa phương.
Luật mới cũng mở rộng thêm nhiều nhóm công trình được miễn phép như:
Công trình cấp IV;
Công trình hạ tầng viễn thông thụ động;
Công trình sửa chữa không làm thay đổi kết cấu chịu lực;
Một số công trình đã được thẩm định thiết kế kỹ thuật.
Song song với việc mở rộng diện miễn phép, Bộ Xây dựng cũng đề xuất rút ngắn thời gian cấp phép còn khoảng 7 ngày làm việc với nhà ở riêng lẻ, thay vì kéo dài nhiều tuần như hiện nay.
Người dân được lợi gì?
Nếu chính sách được áp dụng, người dân có thể giảm đáng kể chi phí, thời gian và thủ tục hành chính khi xây nhà. Với nhiều hộ dân vùng ven đô hoặc nông thôn, việc xin giấy phép hiện vẫn là khâu mất nhiều thời gian do phải hoàn thiện hồ sơ thiết kế, xác nhận quy hoạch, chờ thẩm định.
Giới chuyên gia cho rằng đây là bước chuyển từ cơ chế “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tức Nhà nước giảm bớt khâu xin phép trước nhưng tăng giám sát trong quá trình thi công và xử lý vi phạm sau đó.
Lo ngại phát sinh xây dựng tự phát
Dù vậy, đề xuất cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xây sai quy hoạch, tăng mật độ dân cư hoặc phát sinh nhà siêu nhỏ trong đô thị nếu công tác hậu kiểm không đủ mạnh.
Một số chuyên gia quy hoạch nhận định việc miễn phép không có nghĩa người dân được xây tùy ý. Chủ đầu tư vẫn phải tuân thủ quy hoạch, chỉ giới xây dựng, khoảng lùi, an toàn phòng cháy chữa cháy và các quy chuẩn kỹ thuật hiện hành. Nếu xây sai, công trình vẫn có thể bị xử phạt hoặc buộc tháo dỡ.
Trong bối cảnh thị trường bất động sản và xây dựng dân dụng đang cần kích thích, động thái của Bộ Xây dựng được xem là bước cải cách thủ tục lớn, nhưng hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc nhiều vào năng lực quản lý đô thị của từng địa phương.
TUẤN ĐÔNG