Nhà khoa học đứng sau những giống lúa được công nhận là giống Quốc gia

3 giờ trướcBài gốc

Hơn bốn thập kỷ gắn bó với giảng dạy và nghiên cứu nông nghiệp, GS.TS Phan Hữu Tôn để lại dấu ấn qua các giống lúa được công nhận giống Quốc gia và hệ thống bảo tồn nguồn gen cây trồng phục vụ nghiên cứu lâu dài.

GS.TS Phan Hữu Tôn chia sẻ tại một hội thảo. Ảnh: DV.

Những giống lúa mang thương hiệu Quốc gia

GS.TS Phan Hữu Tôn sinh năm 1955 tại Hưng Yên, nguyên Phó Trưởng khoa Nông học, nguyên Giám đốc Trung tâm Bảo tồn và Phát triển nguồn gen cây trồng (Khoa Công nghệ sinh học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam), là nhà khoa học gắn bó lâu dài với lĩnh vực chọn tạo giống và bảo tồn nguồn gen cây trồng.

Một mô hình canh tác giống lúa N91. Ảnh: hungyen.dcs.vn.

Trong quá trình nghiên cứu, ông cùng các cộng sự đã chọn tạo được 6 giống lúa, gồm giống lúa tẻ N91, TN13-5, T65 và các giống lúa Nếp thơm NV1, VN3, giống lúa Nếp cẩm T68. Trong số này, ba giống lúa N91, NV1 và T68 đã được Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) công nhận là giống Quốc gia, góp phần thực hiện mục tiêu cải thiện giống lúa thuần Việt Nam.

Trong đó, giống lúa tẻ N91 được khảo nghiệm tại nhiều địa phương và triển khai gieo trồng theo quy trình gieo mạ khay, cấy máy. Giống này có thời gian sinh trưởng khoảng 125–130 ngày ở vụ xuân và 105–110 ngày ở vụ mùa, khả năng sinh trưởng và phát triển tốt, đẻ nhánh khỏe, chống đổ và chịu úng tốt. Khi gieo cấy ở chân ruộng nền thấp, số hạt chắc trên bông đạt cao, tỷ lệ hạt lép thấp, năng suất ước đạt 69–70 tạ/ha, cao hơn so với giống đối chứng, cho thấy năng suất và độ ổn định trong canh tác.

Giống lúa nếp NV1 được sản xuất thử nghiệm rộng ở vùng đồng bằng sông Hồng và trung du miền núi phía Bắc với các đặc điểm như thời gian sinh trưởng linh hoạt, cây đẻ nhánh khỏe, tỷ lệ bông hữu hiệu cao và khả năng kháng bệnh bạc lá, đạo ôn tốt. Giống này có khả năng thích ứng rộng trên nhiều loại đất khác nhau và chất lượng gạo khi nấu cho cơm thơm, mềm và dẻo lâu, tỷ lệ xay xát cao, phù hợp với nhu cầu sản xuất và tiêu dùng ở nhiều địa phương.

Giống T68 (lúa nếp cẩm) là một trong các giống được công nhận là giống Quốc gia, cùng với N91 và NV1, thể hiện giá trị khoa học và thực tiễn trong chọn tạo giống cây trồng tại Việt Nam.

Song song với công tác chọn tạo giống, GS.TS Phan Hữu Tôn là người đặt nền móng thành lập Khoa Công nghệ sinh học, ngành Công nghệ sinh học ở Học viện Nông nghiệp Việt Nam và là người thành lập Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn nguồn gen cây trồng tại Học viện. Theo ông, để nghiên cứu và tạo giống thành công, cần có nguồn gen đa dạng, chứa nhiều gen và tính trạng mong muốn, cùng với các phương pháp chọn tạo giống hiện đại.

“Tôi cho rằng muốn tạo giống tốt thì trước hết phải có nguồn gen tốt, đa dạng và được bảo tồn lâu dài,” GS.TS Phan Hữu Tôn chia sẻ.

Từ định hướng đó, Trung tâm Bảo tồn và Phát triển nguồn gen cây trồng đã và đang thực hiện việc thu thập, bảo tồn và lưu giữ hàng ngàn mẫu dòng, giống lúa bản địa, giống lai tạo, cùng các giống cà chua, khoai tây và một số cây trồng khác, phục vụ công tác nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao khoa học công nghệ.

Hơn 40 năm theo đuổi nông nghiệp từ ký ức giáp hạt

Sau khi tốt nghiệp Trường cấp III Phù Cừ năm 1973, GS.TS Phan Hữu Tôn thi đỗ vào Khoa Trồng trọt, Trường Đại học Nông nghiệp I (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam). Xuất thân từ một vùng quê nghèo của tỉnh Hưng Yên, ông vẫn nhớ những năm tháng giáp hạt phải ăn rau má, củ chuối để qua bữa.

“Tôi vào ngành nông nghiệp chỉ với mong muốn làm sao giúp bố mẹ, giúp người dân quê mình hết đói”, ông chia sẻ.

Tốt nghiệp năm 1978, ông được giữ lại trường và công tác liên tục tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho đến khi nghỉ hưu năm 2025. Trong hơn 46 năm tham gia giảng dạy và nghiên cứu, GS.TS Phan Hữu Tôn gắn bó với các hoạt động chuyên môn tại Học viện và Trung tâm Bảo tồn và Phát triển nguồn gen cây trồng.

Ông cũng là một trong những chuyên gia trong lĩnh vực bảo tồn và phát triển nguồn gen sinh vật. Chia sẻ tại các hội nghị khoa học của Khoa Công nghệ sinh học, GS.TS Phan Hữu Tôn nhiều lần nhấn mạnh vai trò của nguồn gen trong nghiên cứu, chọn tạo giống và phát triển nông nghiệp bền vững.

Mới đây, GS.TS Phan Hữu Tôn đã trao tặng ba mẫu giống lúa tiêu biểu gồm N91, NV1 và T68, những giống đã được công nhận là giống Quốc gia cho Bảo tàng Di sản các nhà khoa học Việt Nam. Việc trao tặng này góp phần lưu giữ các giống cây trồng tiêu biểu gắn với quá trình nghiên cứu và chọn tạo giống trong nước.

Nhìn lại chặng đường hơn bốn thập kỷ làm khoa học, GS.TS Phan Hữu Tôn cho rằng việc gắn bó lâu dài với nghiên cứu và giảng dạy nông nghiệp là lựa chọn xuất phát từ mong muốn ban đầu: đóng góp cho sản xuất và đời sống của người dân quê hương.

Mai Nguyễn

Nguồn Tri Thức & Cuộc Sống : https://kienthuc.net.vn/nha-khoa-hoc-dung-sau-nhung-giong-lua-duoc-cong-nhan-la-giong-quoc-gia-post1599993.html