Nhà sử học Dương Trung Quốc: 'Tri thức lịch sử phải trở thành nguồn lực'

2 giờ trướcBài gốc

Nhà sử học Dương Trung Quốc.

PV: Thưa ông, Lịch sử bất ngờ trở thành môn học được nhiều học sinh lựa chọn nhất sau 2 môn bắt buộc là Toán và Ngữ văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Điều này phần nào cho thấy tín hiệu tích cực về sự thay đổi trong cách nhìn nhận của giới trẻ với lịch sử dân tộc. Ông có đồng tình?

Nhà sử học Dương Trung Quốc: Đó là một thay đổi khá lớn. Cái thay đổi ấy có tác động từ nhận thức, trước hết là của xã hội, của ngành giáo dục. Các thầy cô dạy sử rất khao khát điều đó và bây giờ có thể đã có một môi trường thuận lợi hơn. Tôi nghĩ không thể không nhắc tới vai trò của công nghệ. Tất nhiên, ngoài hứng thú thì còn câu chuyện nghề nghiệp. Có thể nhiều học sinh nghĩ học sử dễ đạt điểm cao, nhưng sâu xa hơn vẫn là câu chuyện cơ hội việc làm, thu nhập. Điều đó cũng cần được nhìn nhận thực tế.

Theo ông, việc học lịch sử thông qua bảo tàng và trải nghiệm thực tế hiện nay đã phát huy hiệu quả hay chưa?

- Ở đây có hai vấn đề. Thứ nhất, bảo tàng của chúng ta đã thực sự là nơi để người dân muốn đến hay chưa? Phải nói thật là vẫn còn rất nhiều hạn chế. Chúng ta hay đi vào những khái quát quá. Bảo tàng quan trọng nhất là các bộ sưu tập hiện vật. Có những hiện vật rất đời thường nhưng lại mang thông điệp lớn. Trong khi đó, phần lớn bảo tàng của chúng ta lại là pa-nô, hình ảnh và chủ yếu đi vào các vấn đề nhận thức xã hội, chính trị. Điều đó không phải không quan trọng, nhưng khó hấp dẫn. Người ta muốn xem một bức tranh đẹp, một hiện vật cổ kính, nhưng những điều ấy thì bảo tàng của chúng ta chưa quan tâm nhiều, nhất là bảo tàng địa phương.

Hiện nay có một tín hiệu rất tốt là sự xuất hiện của bảo tàng tư nhân. Tuy nhiên, các bảo tàng tư nhân còn gặp khó khăn về hạ tầng, chính sách. Nếu phát huy được thì rất tốt. Có thể nói hệ thống bảo tàng hiện nay vừa “quá thừa” lại vừa “quá thiếu”. Trong khi đó, học lịch sử qua bảo tàng đã trở thành phương thức gần như kinh điển của nhiều nước. Việt Nam vẫn làm nhưng chưa phát huy được hết hiệu quả.

Điều quan trọng nhất là phải làm cho các em năng động hơn, được “nhập vai”, được sống trong lịch sử ấy. Đó mới là phương pháp giáo dục lịch sử thực sự.

Theo ông, đâu là cách để việc dạy và học lịch sử trở nên hấp dẫn hơn với giới trẻ?

- Tôi cho rằng điều quan trọng là phải thay đổi cách kể lịch sử. Chúng ta từng có thời gian coi việc học sử như một thứ “khổ sai về trí nhớ”. Trong khi đó, công nghệ hiện nay hoàn toàn có thể giúp thay đổi ngay cách dạy và học lịch sử.

Có một vấn đề là lịch sử của chúng ta lâu nay thường mang tính khái quát quá, khiến lịch sử trở nên “vô nhân xưng”, không có bóng dáng con người cụ thể. Ngay cả những nhân vật lớn như Chủ tịch Hồ Chí Minh hay Đại tướng Võ Nguyên Giáp đôi khi cũng chỉ hiện lên như những khái niệm.

Trong khi đó, điều người trẻ cần là thấy được con người thật, hoàn cảnh thật, hành trình vươn lên của những nhân vật lịch sử ấy. Họ cũng có tâm lý, có khó khăn, có quá khứ như tất cả mọi người.

Những sáng kiến tốt, những mô hình dạy sử hấp dẫn cần được nhân rộng. Có những thầy cô vẫn dạy về những đề tài rất nghiêm túc nhưng vẫn làm cho học sinh thấy cuốn hút. Đó là điều rất đáng quý.

Nhiều bạn trẻ hiện nay làm nội dung lịch sử trên mạng xã hội. Theo ông, ranh giới giữa sáng tạo lịch sử và xuyên tạc lịch sử nằm ở đâu?

- Chúng ta đang sống trong thời đại công nghệ thông tin phát triển như vũ bão. Mỗi ngày, lượng thông tin mà con người tiếp cận là vô cùng lớn nhưng cũng đầy cạm bẫy. Vấn đề không phải là quay lưng với công nghệ hay mạng xã hội, mà phải dũng cảm đối diện với nó. Quan trọng là trong quá trình đó phải có sự hướng dẫn.

Chúng ta đang có trong tay một công cụ rất lớn nhưng đáng tiếc là chưa khai thác hết. Mai này khi trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh hơn, nếu chúng ta không góp mặt vào đó bằng những thông tin đúng đắn thì rất dễ bị sai lệch.

Điều cần nhất là tạo ra tinh thần trách nhiệm và lòng tin. Không phải bế tắc hay cấm đoán, mà là cùng nhau xây dựng những luồng thông tin tích cực, có trách nhiệm hơn trên không gian mạng.

Những cuộc thi, những hoạt động về lịch sử hiện nay cũng giúp người trẻ có kỹ năng và bản lĩnh để tham gia vào thế giới mạng một cách chủ động hơn, đồng thời gìn giữ ký ức của các thế hệ đi trước.

Trân trọng cảm ơn ông!

Thu Hương (thực hiện)

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/nha-su-hoc-duong-trung-quoc-tri-thuc-lich-su-phai-tro-thanh-nguon-luc.html