Hà Nội là mẹ, là gia đình, là những cảm xúc đầu đời...
Ấn phẩm được biên soạn bởi nhà văn Hồ Anh Thái, như một cuốn tự truyện mở, với sự hòa quyện khéo léo đáng ngạc nhiên và nể trọng của những người thực hiện xung quanh việc chắt lọc, xử lý, dung hòa kho tư liệu, dữ liệu, hình ảnh, ca khúc khổng lồ từ nhạc sĩ Trần Tiến. Đây là lần đầu tiên vị nhạc sĩ được mến mộ từ Bắc chí Nam có một tuyển tập chứa nhạc và lời 108 tác phẩm do ông sáng tác sau hơn nửa thế kỷ sáng tác, hát và hoạt động nghệ thuật. Đây cũng là động cơ chính để Trần Tiến muốn có một quyển sách vào tuổi xế chiều in chính thức nhạc và lời, tránh nhiều trường hợp ca sĩ, khán giả hát sai lời hoặc “kho tàng” bản nhạc rơi rớt, lãng quên. “Thế giới sáng tác của Trần Tiến trong tuyển tập “Trần Tiến - Người hát thơ mình” lần đầu được hệ thống lại không đơn thuần là một tập nhạc mà phản ánh chân dung tinh thần của một nghệ sĩ du ca, người đã sống và viết trọn vẹn cho “cái thời của mình” - ông Trần Đại Thắng, đại diện cho đơn vị thực hiện là Công ty Đông A Books chia sẻ.
Trần Tiến bắt đầu về hoài niệm tuổi thơ: “Tôi sinh ra vào một ngày tháng 5 năm 1947 trong một gia đình khá giả ở Hà Nội. Trong một trận càn lớn của quân Pháp, cả nhà tôi tản cư về Sơn Tây. Mẹ kể, tôi chào đời trên một ngọn đồi cạnh dòng sông Đáy trong tiếng súng đạn đì đùng…”. Vị nhạc sĩ tự sự về Hà Nội rất cảm động: “Hà Nội với tôi luôn là nơi chốn trở về, là quê hương… Hà Nội là mẹ, là gia đình, là những cảm xúc đầu đời khi tôi bước vào thế giới âm nhạc. Tất cả đều rất thật. Hà Nội buồn thương nhớ ơi”. Thế nên Trần Tiến mới bộc bạch: “Xa Hà Nội hơn nửa đời người, vào TP.HCM mà nỗi nhớ Hà Nội cứ luôn rình rập quanh tôi, lần nào trở về cũng như một đứa bé về nhà. Cả nghìn lần vẫn nguyên vẹn cảm xúc như gặp lại người tình xưa. Những tác phẩm như: “Ngẫu hứng sông Hồng”, “Ngẫu hứng phố”, “Mùa thu trắng”, “Hà Nội những năm 2000”… đều là những cảm xúc về một Hà Nội thời xa vắng, có chút lầm lụi, có chút thân phận”.
“Mùa xuân đôi khi là tiếng chuông reo khẽ nhắc người già biết đoạn cuối đời. Mùa xuân những nụ hoa hé mở. Những vòng đời khép lại. Thì cứ hồn nhiên đi giữa mở và khép” (Trích đoạn viết “Bâng quơ 21” của nhạc sĩ Trần Tiến).
“Ngẫu hứng Trần Tiến” là phần đầu trong sách, kể lại những dấu ấn không thể nào quên trong cuộc đời nhạc sĩ từ ký ức Hà Nội, hình bóng người mẹ, hành trình “Du ca đồng nội” và trường dạy nhạc cho trẻ em “Mặt trời bé con” ở những thập niên 1980-1990. Tất cả là mạch nguồn nuôi dưỡng cá tính sáng tạo, tinh thần tự do trong âm nhạc và những tâm tư về quê hương, tuổi thơ, bạn bè, tình yêu, thân phận, sự tồn tại... đậm chất Trần Tiến.
“Hãy vượt qua số phận, trái tim còn yêu”
Phần “Dư luận” tập hợp những nhận xét chuyên môn lẫn tình cảm cá nhân về “bức chân dung đa thanh, không ngừng làm mới mình” như Trần Tiến. Xin được trích: “Trần Tiến là ông hoàng Pop Việt Nam. Du ca là phương thức, là bản chất của Trần Tiến” (Nhạc sĩ Nguyễn Cường). “Nhạc sĩ Trần Tiến, “Ông vua ca khúc”, một con người đầy lòng nhân ái” (PGS.TS. Nguyễn Lân Cường). “Âm nhạc của Trần Tiến là âm nhạc của một nhạc sĩ có ý thức về sự đa dân tộc hướng về hiện đại” (nhà thơ Phạm Tiến Duật). “Nhạc của Trần Tiến có một đặc điểm là rất bám sát vào cuộc sống của người Việt đương đại. Có rất nhiều điều tôi thích ở âm nhạc Trần Tiến nhưng cảm xúc mạnh mẽ nhất có lẽ là tính “đời” trong âm nhạc của chú” (ca sĩ Trần Thu Hà) …
Phần “Ca khúc và những câu chuyện” gồm 108 ca khúc sáng tác tiêu biểu trải dài nhiều giai đoạn, góp phần cho công chúng thấu hiểu hơn về một Trần Tiến “Cô đơn kiêu hãnh như một ngọn cờ. Đẹp như đóa hoa nở đỉnh núi. Hoang dại như đại bàng dọc ngang bão gió. Dịu dàng như suối hát giữa rừng. Cô đơn đẹp lặng lẽ như kẻ sống một mình giữa đám đông mà vẫn cô đơn”. Những năm gần đây, dù phải vượt qua nhiều cơn bạo bệnh “thập tử nhất sinh” (từng bị ung thư vòm họng giai đoạn 4 và phải xạ trị), Trần Tiến vẫn cố gắng sáng tác với tinh thần lạc quan, yêu đời đáng nể phục. Khi trị bệnh, Trần Tiến viết như tự động viên mình bài “Không gục ngã” (năm 2021): “Đứng dậy, hãy vượt lên chính mình. Vó ngựa còn phi. Đứng dậy, hãy vượt qua số phận, trái tim còn yêu”. Nhạc sĩ cũng tự sự trong sách rằng: “Tôi chỉ muốn là bạn của những người cùng khổ, là bạn của nhân dân, của những đứa trẻ mồ côi, bạn của những người lính thương binh trở về… Cuộc đời là vô thường. Chúng ta không biết sẽ sống tới chín mươi tuổi hay chỉ sống một ngày, hai ngày. Còn tôi thì đang chắt chiu từng giọt sống”.
Ở ca khúc “Còn có một ngày” (năm 2022), ông viết: “Hãy yêu hết mình, yêu đến thành dại khờ. Hãy đi đến cùng, con đường chúng ta mơ”. Ca khúc “Cứ thế mà sống tiếp thôi” (năm 2024), Trần Tiến viết lời rằng: “Cứ thế mà sống tiếp thôi. Thời gian như cánh chim trời. Cứ thế đi về phía mặt trời. Vượt qua những ngày đen tối”. Còn trong ca khúc mới “Khúc tùy hứng Salsa” mà Trần Tiến vừa viết năm 2025, có đoạn ca từ tươi trẻ như sau: “Nào cùng bạn múa đôi, ta vui hát quãng đời chúng ta. Nào bạn cùng sánh đôi, ta vui hát với biển sóng trôi”. Bao thế hệ người yêu âm nhạc của Trần Tiến trong mùa xuân mới này cũng mong muốn và gửi lời chúc đến vị nhạc sĩ thật nhiều sức khỏe và vui hát mãi trong quãng đời tự do của ông!
Trung Nghĩa