Nhân chuyến thăm cấp Nhà nước tới Singapore của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm '5 điểm gặp gỡ của tầm nhìn' định hình quỹ đạo hợp tác Việt Nam - Singapore

4 giờ trướcBài gốc

Trong nhiều năm, quan hệ Việt Nam - Singapore thường được mô tả bằng khái niệm “bổ trợ”: Singapore có vốn, công nghệ, năng lực quản trị; Việt Nam có thị trường, lao động và dư địa tăng trưởng. Đó là công thức tạo nên thành công của hàng loạt Khu công nghiệp Việt Nam - Singapore (VSIP), biểu tượng nổi bật nhất của hợp tác kinh tế song phương suốt hơn hai thập kỷ.

Nhưng ở thời điểm hiện tại, công thức ấy đang thay đổi. Điểm đáng chú ý trong việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2025 không chỉ cho thấy mối liên kết ở cấp độ chính trị cao hơn, mà còn chứng tỏ hợp tác giữa hai nước đang dịch chuyển từ “chia sẻ lợi ích” sang “đồng điệu chiến lược phát triển”. Singapore giờ đây không còn chỉ là một nhà đầu tư lớn của Việt Nam, còn Việt Nam cũng không chỉ là một điểm đến tăng trưởng hấp dẫn với Singapore. Hai bên ngày càng nhìn thấy ở nhau những mảnh ghép ăn khớp của cùng một khát vọng tương lai.

Có ít nhất 5 điểm gặp gỡ lớn đang định hình quỹ đạo ấy.

Khu Công nghiệp Việt Nam - Singapore (SVIP) tại Bắc Ninh. Nguồn: INT

Thứ nhất: đặt trọng tâm vào kinh tế xanh và kinh tế số

Nếu phải chọn một từ khóa bao trùm cho tầm nhìn phát triển của cả Việt Nam và Singapore trong thập niên tới, đó có lẽ là: chuyển đổi kép. Singapore đã sớm xác định nền kinh tế xanh và nền kinh tế số là trụ cột sống còn đối với một quốc đảo hạn chế tài nguyên nhưng giàu năng lực thích ứng.

Trong khi đó, Việt Nam sau Đại hội Đảng lần thứ XIV cũng đang phát đi thông điệp rõ ràng rằng tăng trưởng trong tương lai không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào lao động giá rẻ, khai thác tài nguyên và mở rộng vốn đầu tư theo chiều rộng. Một nền kinh tế có thu nhập trung bình cao không thể bước tiếp bằng mô hình của giai đoạn thu nhập trung bình thấp. Thông điệp này đã được các nhà hoạch định chính sách Việt Nam cụ thể hóa bằng những nghị quyết cụ thể của Bộ Chính trị, bằng hệ thống cơ sở pháp lý vừa được Quốc hội kiện toàn.

Định hướng này khiến hai nước đang tìm thấy ngày càng nhiều không gian hợp tác mới. Quan hệ Đối tác Kinh tế Số - Kinh tế Xanh Việt Nam - Singapore được thiết lập năm 2023 và sau đó được tích hợp vào khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2025 cho thấy điều này không còn dừng ở khẩu hiệu. Hiện đã có nhiều doanh nghiệp Singapore hoạt động trong lĩnh vực số tại Việt Nam và mong muốn tiếp tục mở rộng đầu tư, kinh doanh. Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp tục củng cố động lực này với việc hai bên sẽ tổ chức Diễn đàn Tech Connect đặc biệt, quy tụ các doanh nghiệp công nghệ của Singapore và Việt Nam nhằm ký kết các thỏa thuận và dự án mới.

Trong lĩnh vực xanh và phát triển bền vững, năm ngoái, hai nước đã ký Thỏa thuận Thực thi về tín chỉ carbon và hiện đang hướng tới triển khai các dự án trong lĩnh vực này vào cuối năm nay. Phía Singapore cũng đang nghiên cứu khả năng nhập khẩu điện từ Việt Nam, chủ yếu được sản xuất từ điện gió ngoài khơi. Đây là một dự án dài hạn và có ý nghĩa rất lớn đối với cả hai quốc gia.

Thứ hai: khoa học, công nghệ và đổi mới là động lực cốt lõi

Đằng sau sự tăng trưởng thần kỳ của Singapore suốt hơn nửa thế kỷ không phải là tài nguyên thiên nhiên, mà là một lựa chọn chiến lược nhất quán: đầu tư vào tri thức, công nghệ và năng lực quản trị. Singapore hiểu rõ một chân lý rằng, một quốc gia với diện tích nhỏ bé, tài nguyên eo hẹp không thể cạnh tranh bằng “tài sản” vật chất; họ phải cạnh tranh bằng tài sản trí tuệ.

Việt Nam hiện nay cũng đang có cách tiếp cận theo logic tương tự. Những khái niệm như đổi mới sáng tạo, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, trung tâm tài chính quốc tế hay chính phủ số đang được đặt ở trung tâm của tư duy phát triển. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị năm 2024 đã nêu rõ, đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đặt ở vị trí "quan trọng hàng đầu", "là điều kiện tiên quyết và là động lực cốt lõi" để đưa Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, bước vào kỷ nguyên mới. Đại hội XIV của Đảng tiếp tục đánh dấu sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy kinh tế với những định hướng và quyết tâm cao nhất: “sử dụng phát triển để ổn định và ổn định để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững”.

Trong bối cảnh được xem là "cơ hội vàng" để Việt Nam tạo nên những bước đột phá trong lĩnh vực này, Việt Nam và Singapore đang ở "thời điểm chín muồi" để tăng cường hợp tác đổi mới sáng tạo. Thế mạnh cốt lõi của Việt Nam trong lĩnh vực này nằm ở cơ cấu dân số thuận lợi với lực lượng lao động trẻ sở hữu kỹ năng tư duy toán học và công nghệ (STEM) sắc bén - nền tảng thiết yếu cho sự đổi mới. Hơn nữa, vị trí địa lý, chính trị ổn định và trữ lượng nguyên tố đất hiếm lớn thứ hai thế giới khiến Việt Nam trở thành điểm đến đáng tin cậy trong chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng của các quốc gia công nghệ hàng đầu.

Đánh giá các lĩnh vực công nghệ chiến lược mà Việt Nam có thể tập trung đầu tư và phát triển, PGS.TS Dương Minh Hải (Đại học Quốc gia Singapore) cho rằng Việt Nam cần tập trung toàn bộ nỗ lực vào ba lĩnh vực đột phá. Đầu tiên là ngành công nghiệp bán dẫn, tập trung vào thiết kế, đóng gói và thử nghiệm (ATP) để từng bước tham gia và cuối cùng trở nên gắn bó sâu sắc với chuỗi giá trị toàn cầu. Tiếp theo là trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số, đi sâu vào các ứng dụng thực tiễn để giải quyết các vấn đề cụ thể về giao thông, nông nghiệp, chăm sóc sức khỏe và quản trị quốc gia. Cuối cùng, và đặc biệt quan trọng do đặc thù của đất nước, là công nghệ sinh học và vật liệu mới. Đây là lĩnh vực lưỡng dụng, đảm bảo an ninh lương thực và y tế, đồng thời trực tiếp phục vụ quốc phòng và an ninh quốc gia, giúp Việt Nam tự chủ trước những thách thức an ninh phi truyền thống trong tương lai. Việc tập trung nguồn lực chính xác vào những trụ cột này sẽ là chìa khóa giúp Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình thông qua khoa học và công nghệ.

Khu Công nghiệp Việt Nam - Singapore (SVIP) tại Bình Dương. Nguồn: INT

Với tầm nhìn đó của Việt Nam, Singapore vừa là đối tác, vừa là hình mẫu tham khảo. Cho đến nay, "đảo quốc sư tử" vẫn được đánh giá là quốc gia phát triển nhất Đông Nam Á về khoa học, đổi mới. Từ xây dựng trung tâm dữ liệu, phát triển chính phủ số, hành chính số, quản trị đô thị thông minh đến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, Singapore sở hữu những kinh nghiệm mà Việt Nam đặc biệt quan tâm trong hành trình bước lên những nấc thang phát triển mới.

Một trong những lĩnh vực tiềm năng là hợp tác đào tạo nguồn nhân lực thông qua Chương trình Hợp tác Singapore (Singapore Cooperation Programme). Cho đến nay, Singapore đã đào tạo hơn 22.000 cán bộ Việt Nam thông qua chương trình này và hai nước đang hướng tới nâng cấp chất lượng giáo dục và đào tạo dành cho cán bộ Việt Nam. Ngoài ra, năm ngoái Singapore triển khai chương trình về quản trị số tại Hải Phòng, và năm nay vừa tổ chức khóa học về chuyển đổi số trong y tế công tại Thành phố Hồ Chí Minh. Như Đại sứ Singapore tại Việt Nam Rajpal Singh khẳng định: “Sự hỗ trợ của Singapore, thông qua đầu tư hay giáo dục và đào tạo là minh chứng rõ ràng cho cam kết của chúng tôi trong việc đồng hành cùng Việt Nam thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội”.

Về phần mình, Singapore cũng nhìn thấy ở Việt Nam một thị trường thử nghiệm rộng lớn, năng động và giàu tiềm năng cho các công nghệ mới, từ fintech đến AI ứng dụng và kinh tế nền tảng. Sự cộng hưởng giữa một bên dẫn dắt về công nghệ và một bên dồi dào dư địa tăng trưởng sẽ mở ra những xung lực hợp tác vượt ra khỏi giới hạn thương mại truyền thống.

Thứ ba: cùng bảo vệ hệ thống thương mại mở

Trong thời đại chủ nghĩa bảo hộ đang quay trở lại, có một thực tế đáng chú ý: cả Việt Nam và Singapore đều vẫn là những quốc gia đặt cược mạnh mẽ vào toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế. Singapore sống bằng thương mại toàn cầu. Việt Nam tăng trưởng mạnh nhờ hội nhập quốc tế. Một thế giới phân mảnh, đứt gãy chuỗi cung ứng hay chủ nghĩa bảo hộ cực đoan không phải là môi trường thuận lợi với cả hai.

Chính vì vậy, hai nước chia sẻ lợi ích chiến lược khá sâu sắc trong việc bảo vệ hệ thống thương mại mở, thúc đẩy kết nối khu vực và duy trì vai trò trung tâm của ASEAN.

Đây cũng là lý do Singapore thường được nhìn nhận như một “cửa ngõ vốn” của Việt Nam, trong khi Việt Nam ngày càng trở thành một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu Singapore là nơi dòng vốn hội tụ, thì Việt Nam đang trở thành nơi dòng vốn được chuyển hóa thành sản xuất. Hai nền kinh tế, thay vì cạnh tranh, đang tạo thành một vòng tuần hoàn giá trị. Đó là động lực quan trọng cho hợp tác trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt.

Thứ tư: cùng khát vọng chuyển đổi mô hình tăng trưởng

Đằng sau những con số thương mại và đầu tư còn là sự đồng điệu sâu hơn khi cả Việt Nam và Singapore đều đang bước vào giai đoạn phải tái định nghĩa mô hình tăng trưởng của chính mình.

Singapore đang đối mặt với những giới hạn của một nền kinh tế trưởng thành: già hóa dân số, chi phí cao, cạnh tranh công nghệ khốc liệt và áp lực duy trì sức hấp dẫn toàn cầu. Việt Nam lại đứng trước một thách thức khác: nguy cơ mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình nếu không tạo ra bước nhảy về năng suất.

Điểm chung của hai nước nằm ở chỗ cả hai đều hiểu rằng mô hình cũ không còn phù hợp, tương lai cần phải chuyển đổi mô hình phát triển. Singapore không thể tiếp tục chỉ là một trung tâm logistics và tài chính truyền thống. Việt Nam cũng không thể chỉ là công xưởng lắp ráp dựa trên nhân công giá rẻ. Vì vậy, cả hai cùng tìm đến một đích mới là nền kinh tế tri thức, công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn hơn.

Thứ năm: trở thành cực tăng trưởng của ASEAN mới

Một tầng nghĩa sâu hơn trong quan hệ Việt Nam - Singapore nằm ở câu hỏi: ASEAN của tương lai sẽ được dẫn dắt như thế nào? Trong nhiều thập niên, Singapore đóng vai trò trung tâm tài chính, logistics và điều phối kinh tế của khu vực. Nhưng ASEAN hiện nay đang thay đổi. Việt Nam nổi lên như một cực tăng trưởng mới với quy mô dân số lớn, nền sản xuất đang mở rộng nhanh và vị thế địa kinh tế ngày càng tăng.

Trong khi Singapore đại diện cho “ASEAN của vốn và công nghệ”, Việt Nam có thể đại diện cho “ASEAN của sản xuất và động lực tăng trưởng”. Sự kết hợp ấy tạo ra một logic hợp tác đặc biệt. Singapore cần không gian phát triển mới. Việt Nam cần chất lượng phát triển cao hơn. Singapore có mạng lưới toàn cầu. Việt Nam có quy mô phát triển. Singapore mạnh về tài chính và quản trị. Việt Nam mạnh về sản xuất và thị trường. Nếu biết tận dụng, đây có thể trở thành một trong những cặp bổ sung chiến lược quan trọng nhất Đông Nam Á trong thập niên tới.

Có những mối quan hệ phát triển nhờ địa lý gần gũi, nhờ lịch sử gắn bó, có những mối quan hệ phát triển nhờ lợi ích ngắn hạn. Nhưng những quan hệ bền vững nhất thường xuất hiện khi hai quốc gia bắt đầu chia sẻ cùng một tầm nhìn về tương lai. Việc Tổng thống Singapore Tharman Shanmugaratnam, trong bức thư chúc mừng Tổng Bí thư Tô Lâm nhận nhiệm vụ mới vào tháng 4/2026, nhấn mạnh rằng “hợp tác song phương phù hợp với định hướng phát triển mà Việt Nam đề ra tại Đại hội XIV” vì thế mang nhiều ý nghĩa hơn một phát biểu ngoại giao thông thường. Nó cho thấy Singapore nhìn thấy ở Việt Nam không chỉ một nền kinh tế tăng trưởng nhanh, mà một đối tác đang chuyển mình theo quỹ đạo mà chính họ từng đi qua. Việt Nam cũng nhìn thấy ở Singapore một đối tác có thể cùng kiến tạo mô hình tăng trưởng mới. Quan hệ Việt Nam - Singapore vì thế đang bước qua một ngưỡng mới: từ hợp tác kinh tế sang cộng hưởng phát triển.

Trong khu vực Đông Nam Á đang tái định hình dưới sức ép cạnh tranh chiến lược, đứt gãy chuỗi cung ứng và chuyển đổi công nghệ, sự gặp gỡ ấy có thể trở thành một trong những động lực đáng chú ý nhất.

Quỳnh Vũ

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/nhan-chuyen-tham-cap-nha-nuoc-toi-singapore-cua-tong-bi-thu-chu-tich-nuoc-to-lam-5-diem-gap-go-cua-tam-nhin-dinh-hinh-quy-dao-hop-tac-viet-nam-singapore-10418215.html