Nhận diện điểm nghẽn, hành động quyết liệt cho mục tiêu bền vững

2 giờ trướcBài gốc

Úng ngập nội đô tiếp tục là một trong những thách thức lớn của Hà Nội.

3 vấn đề cốt lõi gây ngập úng

Úng ngập nội đô tiếp tục là một trong những thách thức lớn của Thủ đô, đặc biệt sau các đợt mưa cực đoan trong năm 2025. Tại Chương trình thời sự đặc biệt với chủ đề “Giải quyết điểm nghẽn úng ngập đô thị - Hành động khẩn cấp, quy hoạch bền vững”, do Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội thực hiệntối 8-4, ông Lê Văn Du - Trưởng phòng Quản lý hạ tầng cấp thoát nước (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, ngay sau các cơn bão số 10 và 11 năm 2025, tình trạng úng ngập đã xảy ra tại khoảng 200 điểm trên địa bàn thàn phố. Ngay sau khi bão kết thúc, Sở Xây dựng đã tiến hành rà soát, đánh giá tổng thể các nguyên nhân gây ngập.

Thứ nhất, về yếu tố quy hoạch. Quy hoạch thoát nước Thủ đô được phê duyệt năm 2013, trên cơ sở định hướng quy hoạch chung xây dựng Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn 2050, tính toán lượng mưa thiết kế cho hệ thống là 310mm trong 2 ngày. Tuy nhiên, thực tế trong các cơn bão năm 2025, lượng mưa đo được lên tới 500-600mm, có nơi vượt 600mm, tức vượt khoảng 200% công suất thiết kế. Đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tình trạng quá tải hệ thống.

Thứ hai, tiến độ đầu tư theo quy hoạch còn rất chậm. Đến nay, tổng thể các dự án thoát nước mới đạt khoảng 20% so với quy hoạch được duyệt. Trong đó, chỉ có lưu vực sông Tô Lịch, diện tích khoảng 77,5km², được đầu tư tương đối đồng bộ, bao gồm hệ thống cống, kênh mương và trạm bơm đầu mối như trạm bơm Yên Sở với công suất 90m³/giây. Các khu vực khác, đặc biệt là lưu vực Nhuệ, đầu tư còn dưới 20%.

Đối với các hạng mục quan trọng, như hệ thống trạm bơm, tổng công suất đầu tư mới cũng chỉ đạt khoảng 20% so với quy hoạch. Hệ thống hồ điều hòa cũng trong tình trạng tương tự, chưa đáp ứng yêu cầu điều tiết nước.

Thứ ba, hệ thống tiêu thoát nước đô thị hiện vẫn phụ thuộc lớn vào hệ thống tiêu thoát nước khu vực nông nghiệp, ngoại thành. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa nhanh đã làm gia tăng diện tích bề mặt không thấm nước, khiến hệ số dòng chảy tăng mạnh, trong khi hạ tầng tiêu thoát nước chưa được đầu tư đồng bộ. Điều này làm giảm khả năng tiêu thoát tự nhiên, đặc biệt khi xuất hiện các trận mưa có cường độ vượt thiết kế.

“Từ các nguyên nhân trên, Sở Xây dựng xác định 3 vấn đề cốt lõi: Đầu tư theo quy hoạch còn thấp; tiêu chuẩn thiết kế chưa theo kịp biến đổi khí hậu; và hệ thống tiêu thoát nước thiếu đồng bộ giữa đô thị và khu vực ngoại thành”, ông Lê Văn Du nói.

Là người có nhiều năm nghiên cứu và quản lý trong lĩnh vực hạ tầng đô thị, PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng) cho rằng cần phải nhìn nhận rõ những thay đổi lớn so với 10-20 năm trước. Cụ thể, cường độ và tần suất mưa đã thay đổi rõ rệt. Trước đây, những trận mưa được coi là “lịch sử”, hiếm gặp, thì nay xuất hiện với tần suất dày hơn, diễn biến phức tạp hơn, hết trận bão này đến trận bão khác. Nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan xảy ra liên tiếp, vượt ngoài dự báo thông thường.

Tiếp đến là tốc độ ngập úng gia tăng nhanh. Chỉ trong thời gian rất ngắn, nước đã dâng lên, gây ngập trên diện rộng. Nhiều khu vực trước đây ít hoặc chưa từng ngập thì nay cũng bị ảnh hưởng. Phạm vi ngập không chỉ rộng mà còn có thể kéo dài, hoặc ngược lại, dù thời gian ngắn nhưng vẫn gây thiệt hại lớn.

Về nguyên nhân, trước hết phải khẳng định tác động của biến đổi khí hậu. Đây là yếu tố khách quan, làm gia tăng các trận mưa cực đoan, khó dự báo.

Bên cạnh đó, hạ tầng thoát nước của Hà Nội và nhiều đô thị đã được đầu tư từ lâu, hiện nay đã cũ và xuống cấp. Trong khi đó, quá trình phát triển đô thị còn nhiều hạn chế, khiến hệ thống thoát nước ngày càng quá tải.

Một nguyên nhân quan trọng khác là tốc độ đô thị hóa nhanh, với diện tích bề mặt bê tông hóa ngày càng lớn, làm giảm khả năng thấm, lưu trữ và điều tiết nước tự nhiên. Điều này khiến nước mưa dồn nhanh, thoát chậm, làm gia tăng nguy cơ ngập úng.

Thành phố Hà Nội đang khẩn cấp, quyết liệt triển khai các dự án chống ngập. Ảnh: Quang Thái

Khẩn cấp, quyết liệt triển khai các dự án chống ngập

Để giải quyết vấn đề úng ngập, ngay từ cuối năm 2025 đầu năm 2026, UBND thành phố Hà Nội đã phê duyệt triển khai tổng cộng 12 lệnh xây dựng khẩn cấp. Trong đó, giai đoạn 1 có 10 công trình xây dựng khẩn cấp bao gồm 5 hồ điều hòa và 5 dự án nâng cao năng lực hệ thống. Từ hành động khẩn cấp đến tầm nhìn dài hạn, thành phố thể hiện rõ cam kết tháo gỡ các “điểm nghẽn”, tạo chuyển biến căn cơ, bền vững trong công tác phòng, chống úng ngập.

Đề cập tới sự cần thiết triển khai và mục tiêu của các công trình khẩn cấp chống ngập, ông Lê Văn Du chia sẻ, trước đây hệ thống được thiết kế với những trận mưa có cường độ 310mm/ngày thì hiện nay để bảo đảm hệ thống phải nâng cấp lên. Ngoài ra, thành phố cũng từng bước đầu tư hoàn thiện hệ thống mạng lưới thoát nước mà đã có trong quy hoạch nhưng chưa được đầu tư trong giai đoạn vừa qua để giải quyết ngay những điểm úng ngập, đặc biệt là những khu vực đô thị lớn, tập trung đông người, ảnh hưởng rất lớn đến sinh hoạt của người dân trong khu vực.

Đối với các hồ điều hòa sau khi xây dựng sẽ hoàn thiện được 3 mục tiêu: bảo đảm kết nối điều hòa tiêu thoát nước cho khu vực uống ngập tại khu vực đó và tăng dung tích chứa. Trước đây chúng ta đã có tính toán đến các công trình cống, mương, sông hồ điều hòa và đây là bước để hoàn thiện. Ngoài việc điều hòa nước ở khu vực đó thì các điều hồ điều hòa cũng có chức năng tạo cảnh quan môi trường điều hòa quanh khu vực.

Bên cạnh đó các công trình này sẽ kết nối với hệ thống hạ tầng hiện có để đồng bộ giải quyết vấn đề úng ngập tốt hơn. Đó là mục tiêu mà những dự án chống ngập mà thành phố đang triển khai.

Song song với đó, thành phố cũng đang triển khai các dự án ở địa phương để tăng cường tiêu thoát nước như Resco, Ecohome... để giải quyết khu vực Tây hồ Tây; giúp phổ cập nước cho sông Tô Lịch vào mùa khô. Khi lượng nước sông Tô Lịch không đủ, thành phố sẽ dùng lượng nước này và nước sông Hồng để bổ cập cho sông Tô Lịch.

Kênh đó sẽ thực hiện nhiệm vụ để tưới tiêu cho phần diện tích đất nông nghiệp hiện có trong khu vực. Trong 10 dự án giai đoạn này sẽ có mục tiêu vừa giải quyết úng ngập, vừa vệ sinh môi trường, vừa kết nối hệ thống và bổ cập nước cho sông Tô Lịch.

Đánh giá cao quyết tâm cũng như giải pháp đang được thành phố triển khai, PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến khẳng định, những dự án chống ngập này sẽ mở rộng năng lực thoát nước và tăng cường khả năng lưu trữ nước cho thành phố. Có thể thấy thành phố đã và đang triển khai rất quyết liệt các dự án chống ngập.

Tuy nhiên, để giải quyết triệt để vấn đề ngập úng, các dự án chỉ là một phần trong quá trình này. Quan trọng hơn, thành phố cần duy trì sự quyết liệt trong thời gian tới đối với việc chống ngập. Ngoài ra, cần tăng cường sự kết nối, liên thông giữa các công trình đầu mối, mạng lưới và tiêu thoát. Đồng thời Hà Nội cũng cần căn cơ từ khâu quy hoạch. Phải bảo đảm được việc thực hiện các dự án tuân thủ quy hoạch để tạo hiệu quả lâu dài.

Tuấn Lương

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/nhan-dien-diem-nghen-hanh-dong-quyet-liet-cho-muc-tieu-ben-vung-743839.html