Nhận diện 'điểm nghẽn' trên hành trình nâng tầm trái cây Đồng Tháp

4 giờ trướcBài gốc

THÁCH THỨC TỪ SẢN XUẤT ĐẾN THỊ TRƯỜNG

Thời gian qua, tình hình sản xuất trái cây trên địa bàn tỉnh đã ghi nhận những chuyển biến tích cực. Thành tựu nổi bật nhất là đã hình thành, phát triển vùng chuyên canh cây ăn trái đặc sản, giá trị kinh tế cao, có lợi thế cạnh tranh.

Những “điểm nghẽn” trong sản xuất cây ăn trái cần được tập trung tháp gỡ.

Đồng Tháp là địa phương có diện tích trồng cây ăn trái lớn với trên 135.000 ha, sản lượng 2,5 triệu tấn/năm. Đáng chú ý, tỉnh đã thực hiện thành công sự chuyển đổi mạnh mẽ từ tư duy “sản xuất nông nghiệp” đơn thuần sang phát triển “kinh tế nông nghiệp”, không chạy theo sản lượng mà tập trung nâng cao giá trị gia tăng, chuẩn hóa chất lượng và gắn kết chặt chẽ với nhu cầu của thị trường.

Hiện toàn tỉnh có 49.490 ha cây ăn trái được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu với 2.715 mã số. Địa phương đã xây dựng được 438 mã số cơ sở đóng gói đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang các thị trường khó tính…

Dù đạt được nhiều kết quả tích cực, ngành hàng cây ăn trái vẫn đang đối mặt với hàng loạt khó khăn và thách thức.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp Lê Hà Luân, sản xuất trái cây của tỉnh hiện vẫn còn mang tính manh mún, nhỏ lẻ; chất lượng sản phẩm chưa đồng đều. Bên cạnh đó, yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm từ các thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe.

Trong khi đó, công nghệ chế biến sâu còn hạn chế, liên kết tiêu thụ sản phẩm chưa bền vững và thị trường đầu ra vẫn phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc…

Theo Tiến sĩ Võ Hữu Thoại, Viện trưởng Viện Cây ăn quả miền Nam, không chỉ riêng Đồng Tháp, mà toàn ngành cây ăn trái khu vực phía Nam đang phải đối mặt với nhiều khó khăn cả về sản xuất, thị trường lẫn biến đổi khí hậu. Những yếu tố này tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng trái cây, hiệu quả sản xuất cũng như năng lực cạnh tranh của ngành hàng.

Một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán. Việc tổ chức sản xuất theo vùng chuyên canh gắn với tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu thị trường tuy đã được quan tâm nhưng chưa đồng đều.

Điều này khiến khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu ngày càng khắt khe, gặp nhiều khó khăn do diện tích sản xuất nằm rải rác ở nhiều hộ dân nên việc quản lý đồng nhất chất lượng sản phẩm chưa thực sự hiệu quả.
Về mặt thị trường, giá cả trái cây còn biến động mạnh và thiếu ổn định.

Trong những thời điểm thu hoạch rộ hoặc khi thị trường nhập khẩu thay đổi chính sách, áp dụng thêm các hàng rào kỹ thuật, yêu cầu kiểm dịch và tiêu chuẩn chất lượng mới thì giá trái cây thường giảm sâu, ảnh hưởng lớn đến thu nhập của người sản xuất.

Hiện nay, thị trường tiêu thụ của nhiều loại trái cây vẫn còn phụ thuộc lớn vào xuất khẩu tươi và một số thị trường truyền thống nên tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Bên cạnh đó, liên kết chuỗi giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan khoa học chưa thật sự hiệu quả. Công nghiệp chế biến và bảo quản sau thu hoạch chưa phát triển tương xứng với tiềm năng nên giá trị gia tăng của ngành hàng cây ăn trái vẫn còn hạn chế.

NHỮNG NÚT THẮT CẦN ĐƯỢC THÁO GỠ

Theo đánh giá của Tiến sĩ Võ Hữu Thoại, những “nút thắt” lớn nhất hiện nay của ngành hàng cây ăn trái chủ yếu nằm ở khâu tổ chức sản xuất, quản lý chất lượng và liên kết thị trường.

Bên cạnh những khó khăn nội tại, sản xuất cây ăn trái còn chịu tác động ngày càng nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu. Theo Tiến sĩ Võ Hữu Thoại, những năm gần đây, thời tiết diễn biến thất thường với nhiệt độ tăng cao, lượng mưa phân bố không ổn định, tình trạng mưa trái mùa xuất hiện nhiều hơn đã ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình phân hóa mầm hoa, ra hoa, đậu trái cũng như năng suất và chất lượng sản phẩm.

Hạn hán xảy ra thường xuyên hơn tại nhiều vùng trồng cây ăn quả ở Nam Trung bộ, Tây Nguyên và Nam bộ làm cây sinh trưởng kém, giảm năng suất và chất lượng trái.

Đối với Đồng Tháp và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, tình trạng thiếu nước tưới trong mùa khô, nguy cơ xâm nhập mặn cùng hiện tượng mưa trái mùa trong giai đoạn xử lý ra hoa đang trở thành những thách thức lớn đối với sản xuất cây ăn quả.

Thời tiết thay đổi bất thường còn tạo điều kiện cho nhiều loại sâu bệnh phát sinh và gây hại phức tạp hơn.

Trong khi đó, chi phí đầu vào như phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, nhân công và các khoản chi phí sản xuất khác liên tục tăng cao, làm giảm hiệu quả kinh tế của nhà vườn…

Trong nhiều năm qua, việc phát triển cây ăn trái ở nhiều địa phương vẫn mang tính tự phát, chạy theo giá thị trường ngắn hạn.

Hệ quả là không ít thời điểm xảy ra tình trạng cung vượt cầu khi bước vào mùa thu hoạch rộ, kéo giá trái cây giảm sâu.

Hiện phần lớn diện tích cây ăn quả vẫn được sản xuất theo quy mô nông hộ nhỏ lẻ. Mỗi hộ áp dụng quy trình canh tác, sử dụng vật tư nông nghiệp và kỹ thuật xử lý ra hoa khác nhau, dẫn đến chất lượng sản phẩm không đồng đều cả về hình thức lẫn chất lượng bên trong.

Đây là trở ngại rất lớn đối với doanh nghiệp khi thu mua, sơ chế, đóng gói và xây dựng các lô hàng xuất khẩu đạt tiêu chuẩn đồng nhất.

Bên cạnh đó, công tác quy hoạch vùng trồng, quản lý giống, quản lý dịch hại, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng tuy đã được cải thiện nhưng vẫn chưa thật sự đồng bộ.

Việc hướng dẫn và giám sát sử dụng vật tư nông nghiệp theo yêu cầu của từng thị trường nhập khẩu còn hạn chế, nhất là trong bối cảnh diện tích sản xuất lớn, nhưng nguồn lực dành cho công tác kiểm tra, giám sát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tế.

Chính vì vậy, dù sản lượng trái cây tương đối lớn, nhưng tỷ lệ sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu chất lượng cao vẫn chưa nhiều.

Thực tế đã xuất hiện những trường hợp lô hàng bị cảnh báo hoặc bị trả về do không đáp ứng yêu cầu về kiểm dịch thực vật, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hoặc truy xuất nguồn gốc.

Cũng theo Tiến sĩ Võ Hữu Thoại, trong chuỗi cung ứng hiện nay, doanh nghiệp thường phải thu mua trái cây từ nhiều nguồn khác nhau.

Một phần sản lượng có thể được kiểm soát tốt về quy trình sản xuất, nhưng một phần khác lại chưa quản lý chặt chẽ về nguồn gốc và chất lượng. Điều này dẫn đến tình trạng chất lượng trái cây không đồng nhất ngay trong cùng một container xuất khẩu.

Khi phía nhập khẩu kiểm tra ngẫu nhiên và phát hiện sản phẩm không đạt yêu cầu thì toàn bộ lô hàng có thể bị ảnh hưởng, gây thiệt hại cho cả doanh nghiệp và người sản xuất.

Bên cạnh đó, đầu tư cho khâu sau thu hoạch, bảo quản, logistics lạnh và chế biến sâu hiện vẫn chưa tương xứng với tiềm năng phát triển của ngành hàng cây ăn trái.

Giá trị gia tăng của sản phẩm còn thấp, trong khi thị trường tiêu thụ vẫn phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu trái tươi. Khi thị trường biến động hoặc giá xuống thấp, người sản xuất dễ rơi vào tình trạng thua lỗ, không đủ điều kiện tái đầu tư sản xuất theo hướng chất lượng cao.

Đây là vòng “luẩn quẩn” cần sớm được tháo gỡ nếu muốn ngành hàng cây ăn trái phát triển bền vững và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Thực tế cho thấy, Đồng Tháp đang sở hữu tiềm năng rất lớn để trở thành trung tâm sản xuất trái cây chất lượng cao của cả nước. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh bền vững, ngành hàng cần sớm tháo gỡ các “nút thắt”.

Chỉ khi những “điểm nghẽn” được giải quyết đồng bộ, trái cây Đồng Tháp mới có thể nâng cao giá trị gia tăng, chinh phục những thị trường khó tính và vươn xa hơn.

Trong bối cảnh Đồng Tháp chuẩn bị tổ chức Lễ hội Trái cây lần thứ I, việc nhận diện đúng những “điểm nghẽn” của ngành hàng càng trở nên cần thiết để trái cây không chỉ dừng ở việc được tôn vinh mà còn thực sự nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

T. ĐẠT - H. THÔNG - N. KHÁNH

Nguồn Đồng Tháp : https://baodongthap.vn/nhan-dien-diem-nghen-tren-hanh-trinh-nang-tam-trai-cay-dong-thap-a241604.html