Nhận diện giá trị nổi bật toàn cầu của Cổ Loa để tiến tới hồ sơ Di sản thế giới

3 giờ trướcBài gốc

Tọa đàm quy tụ nhiều nhà nghiên cứu, chuyên gia lịch sử, khảo cổ học, kiến trúc, quy hoạch và bảo tồn di sản, tập trung thảo luận các vấn đề cốt lõi liên quan đến việc xác lập giá trị nổi bật toàn cầu của Cổ Loa, đồng thời đề xuất định hướng hoàn thiện hồ sơ khoa học theo tiêu chí của UNESCO.

Di tích quốc gia đặc biệt Cổ Loa

Làm rõ những giá trị cốt lõi của Cổ Loa

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội cho biết, thời gian qua đơn vị đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn, nhà khoa học và chuyên gia triển khai nhiều hoạt động nghiên cứu, khảo sát thực địa, thu thập tư liệu, từng bước xây dựng luận cứ khoa học phục vụ quá trình hoàn thiện Báo cáo tóm tắt trình UNESCO.

Theo ông Quang, một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất hiện nay là nhận diện đầy đủ những giá trị nổi bật toàn cầu của Cổ Loa, qua đó làm sáng rõ các đặc trưng tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khảo cổ học, quy hoạch và cảnh quan của di sản.

“Việc xây dựng hồ sơ không chỉ dừng ở việc khẳng định giá trị vốn có của di tích mà còn cần chứng minh được tính độc đáo, tính đại diện và khả năng so sánh quốc tế của Cổ Loa trong tương quan với các di sản cùng loại trên thế giới”, ông nhấn mạnh.

Trong tiến trình xây dựng hồ sơ trình UNESCO, việc nhận diện chính xác “giá trị nổi bật toàn cầu” được xem là yêu cầu tiên quyết. Đây là căn cứ quan trọng để chứng minh một di sản không chỉ có ý nghĩa đối với quốc gia sở hữu mà còn mang giá trị đặc biệt đối với toàn nhân loại.

Tại tọa đàm, nhiều chuyên gia cho rằng Cổ Loa hội tụ những yếu tố đặc biệt để từng bước tiếp cận mục tiêu này. Không chỉ là một di tích lịch sử – khảo cổ học đặc biệt quan trọng của Việt Nam, Cổ Loa còn phản ánh sinh động quá trình hình thành nhà nước sơ khai, sự phát triển của nền văn minh Việt cổ cũng như truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Quang cảnh tọa đàm

Theo các nhà khoa học, Cổ Loa gắn liền với sự ra đời của Nhà nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương vào khoảng thế kỷ III trước Công nguyên. Với quy mô thành lũy lớn, cấu trúc nhiều vòng độc đáo và hệ thống phòng thủ gắn với địa hình tự nhiên, nơi đây được xem là một trong những trung tâm chính trị – quân sự sớm nhất của người Việt cổ.

Giá trị của Cổ Loa không chỉ nằm ở vai trò là kinh đô đầu tiên của Nhà nước Âu Lạc mà còn ở khả năng phản ánh trình độ tổ chức xã hội, tư duy quy hoạch và kỹ thuật xây dựng của cư dân Việt cổ từ rất sớm.

Đặc biệt, nhiều ý kiến tại tọa đàm nhấn mạnh rằng Cổ Loa không phải là một di tích “đóng khung” trong một thời kỳ lịch sử nhất định. Sau thời An Dương Vương, nơi đây tiếp tục giữ vai trò chính trị quan trọng trong các giai đoạn tiếp theo.

Tiêu biểu nhất là việc Ngô Quyền lựa chọn Cổ Loa làm kinh đô sau chiến thắng Trận Bạch Đằng năm 938, mở ra thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài của dân tộc sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc.

Sự tiếp nối ấy, theo nhiều chuyên gia, là một trong những minh chứng quan trọng cho sức sống bền bỉ của trung tâm quyền lực này trong lịch sử Việt Nam.

Một trong những hướng tiếp cận nhận được nhiều sự đồng thuận tại tọa đàm là nhìn nhận Cổ Loa như biểu hiện sớm của mô hình đô thị – nhà nước gắn với tiến trình hình thành nền văn minh đầu tiên ở lưu vực sông Hồng.

GS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho rằng việc nghiên cứu Cổ Loa cần tiếp tục được mở rộng theo hướng so sánh với các kinh đô cổ trong khu vực Đông Nam Á nhằm làm nổi bật tính tiêu biểu, sự khác biệt và niên đại sớm của di sản.

Theo ông, nếu chứng minh được vị trí đặc biệt của Cổ Loa trong tiến trình hình thành các trung tâm quyền lực cổ đại ở khu vực, hồ sơ trình UNESCO sẽ có thêm sức thuyết phục.

Ở góc độ quy hoạch và cảnh quan, GS.TS.KTS Nguyễn Quốc Thông, nguyên Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam đặc biệt nhấn mạnh yếu tố “thuận thiên” trong cấu trúc của Cổ Loa.

Theo ông, điểm độc đáo của di sản này nằm ở sự hài hòa giữa thành lũy với không gian làng xóm, hệ thống canh tác nông nghiệp và môi trường tự nhiên xung quanh. Hệ thống thành nhiều vòng không tách biệt khỏi đời sống cư dân mà đan xen với các khu vực sản xuất nông nghiệp, ao hồ và mạng lưới thủy hệ tự nhiên.

“Điểm cốt lõi cần phải rõ, đó là Cổ Loa là vùng lõi của văn minh sông Hồng. Trong thành và ngoài thành đều canh tác lúa nước, có làng xóm sinh sống, đó là nét độc đáo riêng có của người Việt. Từ thời ấy, con người sống dựa vào tự nhiên, chứng minh tổ tiên ta xưa đã thuận thiên, biết sống dựa vào tự nhiên”, GS.TS.KTS Nguyễn Quốc Thông chia sẻ.

Từ góc nhìn này, Cổ Loa được gợi mở như một “bảo tàng sinh thái”, nơi di sản không tồn tại tách rời mà vẫn hiện diện trong đời sống cộng đồng đương đại, tiếp tục được bảo tồn và phát huy ngay trong chính không gian cư trú của người dân.

GS.TS Nguyễn Văn Kim phát biểu tại tọa đàm

Tiếp tục hoàn thiện hồ sơ khoa học

Một vấn đề được nhiều chuyên gia đặt ra là cách tiếp cận hồ sơ cần vượt ra khỏi góc nhìn đơn thuần về một công trình quân sự.

GS.TS Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa Quốc gia cho rằng, bên cạnh giá trị quân sự vốn đã được nhắc đến nhiều, hồ sơ cần làm rõ hơn các yếu tố cảnh quan, văn hóa, thủy văn và mô hình phát triển của một trung tâm quyền lực sớm.

Theo GS.TS Nguyễn Văn Kim, Cổ Loa cần được nhìn nhận trong cấu trúc tổng thể gồm đô thị đa chức năng, hệ thống thủy văn liên hoàn, không gian cư trú cùng sự tiếp nối lịch sử – văn hóa qua nhiều thời kỳ.

Đây cũng là cơ sở để khẳng định tính toàn vẹn và tính xác thực của di sản – hai tiêu chí đặc biệt quan trọng trong quá trình xét duyệt hồ sơ của UNESCO.

Bên cạnh đó, một nội dung nhận được nhiều trao đổi là tên gọi của di sản trong hồ sơ đề cử. Các nhà khoa học cho rằng tên gọi cần ngắn gọn, dễ nhận diện nhưng đồng thời phải phản ánh đúng bản chất, thuộc tính và giá trị cốt lõi của di sản.

Việc lựa chọn tên gọi phù hợp không chỉ phục vụ kỹ thuật hồ sơ mà còn ảnh hưởng đến khả năng nhận diện quốc tế của Cổ Loa trong tương lai.

Sau tọa đàm, nhóm xây dựng hồ sơ sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống nghiên cứu so sánh quốc tế, làm rõ hơn vị trí và vai trò của Cổ Loa trong tiến trình hình thành các trung tâm quyền lực sớm tại Đông Nam Á và châu Á.

Phó Chủ tịch UBND xã Đông Anh Nguyễn Thị Lương phát biểu tại tọa đàm

Song song với đó, các chuyên gia đề xuất cần tổ chức thêm nhiều hội thảo chuyên sâu để tiếp tục tham vấn rộng rãi hơn về các tiêu chí giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn và tính xác thực của di sản.

Có thể thấy, quá trình xây dựng hồ sơ UNESCO cho Cổ Loa không đơn thuần là việc lập thủ tục đề cử một di tích. Đây còn là dịp để giới nghiên cứu tiếp tục nhận diện sâu sắc hơn những giá trị lịch sử, khảo cổ, văn hóa và cảnh quan của một vùng đất từng giữ vai trò đặc biệt trong tiến trình hình thành quốc gia Việt Nam.

Thông qua tọa đàm lần này, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long – Hà Nội tiếp tục thể hiện quyết tâm phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý, nhà khoa học và chuyên gia trong nước, quốc tế nhằm xây dựng hồ sơ khoa học có chất lượng, từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa Cổ Loa trở thành ứng cử viên của Việt Nam trên hành trình được UNESCO ghi danh là Di sản thế giới.

HÀ AN, ảnh: L.QUYÊN

Nguồn Văn hóa : http://baovanhoa.vn/van-hoa/nhan-dien-gia-tri-noi-bat-toan-cau-cua-co-loa-de-tien-toi-ho-so-di-san-the-gioi-236082.html