Nhận diện vũ khí: Bên trong kho tên lửa của Iran - Hệ thống tên lửa tầm trung

2 giờ trướcBài gốc

Từ Shahab-3 đến các biến thể nâng cấp

Trong cấu trúc kho tên lửa của Iran, Shahab-3 được xem là nền tảng đặt nền móng cho các hệ thống tên lửa đạn đạo tầm trung của nước này. Đây là tên lửa một tầng sử dụng nhiên liệu lỏng, được cho là phát triển dựa trên thiết kế Rodong-1 của Triều Tiên. Shahab-3 bắt đầu bước vào thử nghiệm vào năm 1998, nhưng nhiều lần thử ban đầu không thành công. Phải đến năm 2003, Tehran mới tuyên bố hệ thống này sẵn sàng chiến đấu và đưa vào trang bị cho lực lượng vũ trang.

Shahab-3 có khả năng mang đầu đạn khoảng 750-1.000kg và nhanh chóng trở thành trụ cột trong năng lực răn đe của Tehran. Từ nền tảng này, Iran phát triển nhiều biến thể nhằm cải thiện tầm bắn và độ chính xác.

Emad, phiên bản nâng cấp của Shahab-3. Ảnh: army.mil

Một bước tiến đáng chú ý là Emad, được thử nghiệm lần đầu năm 2015 và được coi là tên lửa đạn đạo dẫn đường chính xác đầu tiên của Iran. Emad sử dụng phương tiện tái xâm nhập khí quyển có khả năng cơ động, cho phép điều chỉnh quỹ đạo ở giai đoạn cuối bằng các cánh lái khí động học. Tên lửa dài khoảng 16m, đường kính 1,25m, mang đầu đạn 750kg và có tầm bắn hơn 1.700km. Sai số vòng tròn xác suất được ước tính khoảng 500m, cải thiện đáng kể so với Shahab-3.

Một biến thể khác là Ghadr (Qadr), được Iran công bố năm 2007. Tên lửa có tầm bắn khoảng 1.950km, dài gần 16m và khối lượng phóng khoảng 19 tấn. So với Shahab-3, Ghadr được thiết kế lại phần thân bằng hợp kim nhôm để giảm trọng lượng, đồng thời sử dụng cấu trúc chóp mũi hình nón với thân trụ dạng “baby bottle” (bình sữa). Cấu trúc này giúp cải thiện đặc tính khí động học nhưng cũng khiến đầu đạn mang theo giảm xuống khoảng 750kg, thay vì đầu đạn 1.000kg như thiết kế ban đầu của Shahab-3.

Bước tiến với nhiên liệu rắn và khả năng cơ động

Bên cạnh các hệ thống nhiên liệu lỏng, Iran cũng đẩy mạnh phát triển tên lửa nhiên liệu rắn nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị phóng và tăng khả năng sống sót trước các cuộc tấn công phủ đầu.

Tiêu biểu trong số đó là Sejjil, tên lửa đạn đạo hai tầng sử dụng nhiên liệu rắn với kích thước và tầm bắn tương đương với Shahab-3. Sejjil dài khoảng 18m, đường kính 1,25m, khối lượng phóng khoảng 23,6 tấn và có thể mang đầu đạn từ 500-1.500kg. Chương trình phát triển tên lửa này được cho là bắt đầu từ cuối thập niên 1990, với lần thử nghiệm đầu tiên được tiến hành vào năm 2008. Tầm bắn tối đa ước tính dựa trên thiết kế thân, khối lượng và đặc tính khí động học là 2.000km, song kết quả cuộc thử nghiệm năm 2009 cho thấy tên lửa đạt tầm với khoảng 1.900km.

Việc sử dụng nhiên liệu rắn giúp Sejjil giảm đáng kể thời gian chuẩn bị phóng, khiến hệ thống khó bị phá hủy trước khi khai hỏa. Một số nhà quan sát cho rằng chương trình này có khả năng nhận hỗ trợ kỹ thuật từ Trung Quốc do những điểm tương đồng với các tên lửa DF-11 và DF-15.

Trong các thiết kế mới hơn, Kheibar Shekan được xem là bước tiến đáng chú ý. Tên lửa nhiên liệu rắn này dài khoảng 11,4m, có tầm bắn khoảng 1.450km và mang đầu đạn nổ mạnh khoảng 550kg. Hệ thống được trang bị đầu đạn cơ động và dẫn đường vệ tinh, giúp nâng cao độ chính xác. Với kích thước tương đối nhỏ và tính linh hoạt cao, Kheibar Shekan có thể phóng từ nhiều loại bệ phóng khác nhau.

Kheibar Shekan là tên lửa nhiên liệu rắn, dài khoảng 11,4m, có tầm bắn khoảng 1.450km và mang đầu đạn nổ mạnh khoảng 550kg. Ảnh: Hãng tin Mehr

Năm 2025, Iran giới thiệu thêm tên lửa Ghassem Basir, biến thể nâng cấp của dòng Haj Qassem sử dụng nhiên liệu rắn. Tên lửa dài khoảng 11m, nặng khoảng 7 tấn, mang đầu đạn khoảng 500kg và có tầm bắn hơn 1.200km, tốc độ tối đa có thể đạt tới 14.700km/giờ. Thân tên lửa được cho là sử dụng vật liệu composite sợi carbon để giảm khối lượng và diện tích phản xạ tín hiệu radar. Hệ thống dẫn đường tích hợp cảm biến ảnh nhiệt để nhận dạng mục tiêu ở giai đoạn cuối, kết hợp với đầu đạn có khả năng cơ động cho phép cơ động để tránh bị đánh chặn.

Các thiết kế mới với tải trọng lớn và công nghệ siêu vượt âm

Trong những năm gần đây, Iran tiếp tục mở rộng kho tên lửa bằng các hệ thống có tải trọng lớn hơn và công nghệ tiên tiến hơn.

Dòng Khorramshahr (còn gọi là Kheibar) là tên lửa tầm trung cỡ lớn sử dụng nhiên liệu lỏng. Chương trình phát triển bắt đầu từ giữa thập niên 2010, khi Iran tìm cách mở rộng kho tên lửa nội địa vượt ra ngoài các nền tảng thuộc dòng Shahab. Các phiên bản ban đầu được cho là chịu ảnh hưởng từ tên lửa Hwasong-10 (Musudan) của Triều Tiên, trước khi được các kỹ sư Iran điều chỉnh thiết kế để phù hợp với năng lực sản xuất trong nước.

Khorramshahr-4 có khả năng mang đầu đạn nặng khoảng 1.500-1.800kg, có tầm bắn khoảng 2.000km. Ảnh: IRNA

Phiên bản mới nhất Khorramshahr-4, công bố năm 2023, có tầm bắn khoảng 2.000km và khả năng mang đầu đạn khoảng 1.500-1.800kg, thuộc nhóm tải trọng lớn nhất trong kho tên lửa của Iran. Tên lửa dài khoảng 13m, đường kính 1,5m và sử dụng động cơ nhiên liệu lỏng Arvand với nhiên liệu đẩy hypergolic có thể lưu trữ lâu dài, giúp rút ngắn thời gian chuẩn bị phóng.

Một bước tiến đáng chú ý khác là dòng tên lửa Fattah, được Iran mô tả là vũ khí siêu vượt âm (tốc độ lớn hơn 5 lần tốc độ âm thanh), kết hợp giữa tốc độ cao, khả năng cơ động và quỹ đạo bay khó dự đoán. Biến thể Fattah-1 sử dụng cấu trúc hai tầng nhiên liệu rắn composite. Tầng đầu đưa tên lửa lên độ cao khoảng 300km, sau đó tái xâm nhập khí quyển, tách ra, rồi kích hoạt động cơ giúp đầu đạn duy trì tốc độ siêu vượt âm đến giai đoạn tấn công mục tiêu. Tên lửa dài khoảng 11,5m, đường kính 80cm, mang đầu đạn khoảng 1.000kg và có thể đạt tốc độ hơn 16.000 km/giờ ở giai đoạn giữa hành trình.

Fattah, được Iran mô tả là vũ khí siêu vượt âm, kết hợp giữa tốc độ cao, khả năng cơ động và quỹ đạo bay khó dự đoán. Ảnh: Tasnim

Biến thể Fattah-2, công bố năm 2023, được cho là trang bị phương tiện lướt siêu vượt âm, có khả năng thay đổi quỹ đạo để né tránh các phương án đánh chặn của đối phương. Tên lửa mang đầu đạn nổ khoảng 200kg, có tốc độ tối đa khoảng 18.500km/giờ và tầm bắn khoảng 1.500km, có thể tấn công cả mục tiêu trên bộ lẫn mục tiêu hải quân.

Có thể thấy, với hàng loạt thiết kế trải dài từ Shahab-3 đến các hệ thống nhiên liệu rắn và tên lửa siêu vượt âm mới, Iran đã xây dựng một kho tên lửa tầm trung đa dạng và ngày càng hiện đại. Những hệ thống này không chỉ mở rộng phạm vi tấn công chiến lược của Tehran trong khu vực mà còn đóng vai trò trung tâm trong học thuyết răn đe quân sự của nước này.

Trước khi xung đột nổ ra, ngoài 6.000-8.000 tên lửa đạn đạo tầm ngắn, Iran được ước tính sở hữu khoảng 2.000 tên lửa đạn đạo tầm trung. Trong cuộc xung đột hiện nay, nhiều ý kiến cho rằng các chiến dịch của Mỹ và Israel đã khiến hỏa lực tên lửa của Iran suy giảm nhanh chóng. Quan sát cho thấy Iran đã phóng các loạt tên lửa đạn đạo ngay trong ngày đầu của xung đột, khác với tháng 6-2025 khi nước này ban đầu chỉ đáp trả bằng UAV và phải sau khoảng 18 giờ mới sử dụng tên lửa đạn đạo.

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/quan-su-the-gioi/vu-khi-trang-bi/nhan-dien-vu-khi-ben-trong-kho-ten-lua-cua-iran-he-thong-ten-lua-tam-trung-1029914