Nhận diện vũ khí: Tên lửa chùm và bài toán khó của phòng không Israel

4 giờ trướcBài gốc

Loạt tên lửa phóng trong đêm sử dụng cơ chế nhiều đầu đạn đã xuyên thủng hệ thống phòng không nhiều tầng của Israel.

Tại khu vực Ramat Gan gần Tel Aviv, vụ tấn công khiến 2 người thiệt mạng và nhiều người khác bị thương do mảnh đạn. Thiệt hại về cơ sở hạ tầng cũng được ghi nhận, trong đó có một ga tàu ở Tel Aviv.

Theo tổng hợp của The Guardian dựa trên hàng chục vụ tấn công và phát biểu của giới chức Israel, ít nhất 19 tên lửa đạn đạo mang đầu đạn chùm đã xuyên thủng lưới phòng không của Israel và đánh trúng các khu đô thị kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28-2. Các cuộc tấn công này khiến ít nhất 9 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương.

Tuy nhiên, tác động của vụ tấn công không chỉ dừng ở con số thương vong, mà còn làm gia tăng mối lo ngại sâu rộng trong xã hội Israel về đạn chùm, một loại vũ khí vốn gây tranh cãi gay gắt.

Cơ chế đạn chùm và thách thức với hệ thống phòng không

Khác với đầu đạn thông thường chỉ mang một khối thuốc nổ, đầu đạn chùm chứa hàng chục đầu đạn con và có khả năng phân tán trên diện rộng. Khi tên lửa tiếp cận mục tiêu, phần đầu đạn sẽ mở ra, giải phóng các đầu đạn con rơi xuống nhiều khu vực khác nhau.

Một tên lửa Iran mang đầu đạn chùm bay về phía miền Trung Israel ngày 5-3. Ảnh: Reuters

Theo các chuyên gia quân sự, mỗi đầu đạn chùm của Iran có thể chứa từ vài chục đến gần 80 đầu đạn con, tùy loại tên lửa.

Các đầu đạn con này có thể là đạn pháo, rocket hoặc bom nhỏ, được thiết kế để tấn công mục tiêu trên diện rộng như bộ binh phân tán, phương tiện không bọc thép, trận địa phòng không hoặc máy bay trên mặt đất.

Chính cơ chế phân tán này đã làm thay đổi bản chất của một cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo. Thay vì chỉ là một mục tiêu duy nhất, hệ thống phòng không phải đối mặt với nhiều điểm rơi khác nhau trong thời gian rất ngắn. Điều này khiến việc đánh chặn trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Theo chuyên gia tên lửa Tal Inbar, muốn ngăn chặn hiệu quả, tên lửa đánh chặn phải tiêu diệt được phương tiện mang trước khi nó phân tán đầu đạn.

Các chuyên gia cũng cho rằng, để giảm thiểu thiệt hại, tên lửa mang đầu đạn chùm cần bị đánh chặn càng xa mục tiêu càng tốt, lý tưởng là ngoài khí quyển. Một khi các đầu đạn con đã được giải phóng giữa không trung, việc đánh chặn gần như không thể, ngay cả với những hệ thống hiện đại nhất. Đây chính là yếu tố giúp các tên lửa mang đầu đạn chùm của Iran có thể xuyên thủng hệ thống phòng thủ của Israel.

Chiến lược tiêu hao và áp lực tâm lý

Không chỉ mang lại hiệu quả quân sự, việc Iran sử dụng tên lửa mang đầu đạn chùm còn cho thấy tính toán chiến lược rõ rệt, nhằm gây sức ép kép lên hệ thống phòng không Israel. Bên cạnh khả năng gia tăng xác suất xuyên thủng lưới đánh chặn, chiến thuật này còn hướng tới mục tiêu làm tiêu hao kho tên lửa đánh chặn vốn có chi phí rất cao.

Theo các chuyên gia, để đối phó với một tên lửa mang đầu đạn chùm, Israel buộc phải sử dụng nhiều đạn đánh chặn cho từng mục tiêu nhỏ, khiến bài toán chi phí trở nên bất lợi. “Việc đánh chặn loại vũ khí này không hiệu quả về kinh tế, bởi phải dùng các tên lửa đắt tiền để đối phó với từng đầu đạn con,” chuyên gia Inbar nhận định. Trong bối cảnh đó, ngày càng xuất hiện nhiều suy đoán rằng nguồn dự trữ tên lửa đánh chặn của Israel đang chịu áp lực, dù quy mô cụ thể vẫn được giữ kín.

Mảnh vỡ từ một đầu đạn chùm được phát hiện ở miền Nam Lebanon năm ngoái. Ảnh: The Guardian

Thực tế chiến trường cho thấy, dù quân đội Israel tuyên bố đã phá hủy hơn 70% bệ phóng tên lửa đạn đạo của Iran và gần như kiểm soát không phận đối phương, các đòn tấn công từ Tehran vẫn liên tiếp xuyên qua hệ thống phòng thủ. Cuối tuần qua, các đợt tập kích bằng tên lửa đạn đạo đã khiến gần 200 người bị thương tại miền Nam Israel, khi ít nhất hai quả đạn đã "lọt lưới" và đánh trúng các khu vực Arad và Dimona.

Không chỉ gây thiệt hại vật chất, các cuộc tấn công còn tạo ra áp lực tâm lý nặng nề đối với dân thường. Tiếng còi báo động dồn dập buộc người dân phải liên tục tìm nơi trú ẩn bất kể ngày đêm, trong khi hình ảnh những chùm sáng rơi xuống từ bầu trời dần trở thành nỗi ám ảnh thường trực.

Trong bối cảnh đó, câu hỏi đặt ra ngày càng lớn là cuộc xung đột sẽ kéo dài đến bao giờ và đâu là mục tiêu cuối cùng của các bên liên quan?

Tranh cãi pháp lý và nguy cơ nhân đạo từ đầu đạn chùm

Đạn chùm là một trong những loại vũ khí gây tranh cãi nhất hiện nay. Mặc dù không bị cấm hoàn toàn trên phạm vi toàn cầu, nhưng hơn 100 quốc gia đã tham gia Công ước năm 2008 nhằm cấm sử dụng, sản xuất và tích trữ loại vũ khí này. Tuy nhiên, các quốc gia như Mỹ, Israel và Iran đều không tham gia công ước.

Một trong những vấn đề lớn nhất của đạn chùm là tác động lâu dài đối với dân thường. Khi được phóng đi, không phải tất cả đạn con đều phát nổ. Những quả chưa nổ có thể nằm lại dưới đất trong nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, trở thành mối đe dọa dai dẳng đối với người dân, đặc biệt là trẻ em.

Theo Liên hợp quốc, dân thường chiếm tới 93% số thương vong do đạn chùm trên toàn cầu trong năm 2023. Các tổ chức nhân quyền cho rằng, việc sử dụng loại vũ khí này tại khu vực đông dân cư có thể bị coi là hành vi tấn công bừa bãi và vi phạm luật nhân đạo quốc tế.

Video ghi lại cảnh một tên lửa Iran mang đầu đạn chùm bay trên bầu trời Israel. Nguồn: aljazeera.com

Trên thực tế, không chỉ Iran, nhiều quốc gia khác cũng từng sử dụng đạn chùm.

Trong xung đột Nga - Ukraine, Mỹ đã gây tranh cãi khi cung cấp loại vũ khí này cho Ukraine. Trước đó, Israel cũng bị cáo buộc sử dụng đạn chùm tại Lebanon trong nhiều giai đoạn, đặc biệt là năm 2006, khi Liên hợp quốc ước tính có tới 1 triệu quả đạn con chưa nổ còn sót lại.

Những tiền lệ này cho thấy bom chùm không phải là vũ khí mới, nhưng việc tái xuất trong các cuộc xung đột hiện đại, đặc biệt khi được tích hợp vào tên lửa đạn đạo, đang tạo ra thách thức lớn hơn về cả quân sự lẫn nhân đạo.

Trong bối cảnh xung đột Iran - Israel tiếp tục leo thang, việc sử dụng bom chùm không chỉ làm gia tăng mức độ tàn phá, mà còn đặt ra những câu hỏi cấp bách về hiệu quả của hệ thống phòng thủ, cũng như giới hạn của luật pháp quốc tế trong việc kiểm soát các loại vũ khí gây tranh cãi.

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/quan-su-the-gioi/vu-khi-trang-bi/nhan-dien-vu-khi-ten-lua-chum-va-bai-toan-kho-cua-phong-khong-israel-1031843