Chính sách mới sẽ là phép thử quan trọng đối với hiệu quả và tác động xã hội. Ảnh: The Straits Times
Chính quyền tỉnh Ibaraki dự kiến mức thưởng 10.000 yen (tương đương khoảng 63 USD) cho mỗi trường hợp cung cấp thông tin dẫn tới việc cơ quan chức năng mở hồ sơ xử lý. Song song, chính quyền tỉnh này cũng triển khai hệ thống tiếp nhận tố giác các doanh nghiệp tuyển dụng lao động nước ngoài trái phép.
Theo chính quyền địa phương, Ibaraki hiện là địa phương có số lượng lao động nước ngoài làm việc trái phép cao nhất trong số 47 tỉnh, thành của Nhật Bản (tính đến năm 2024).
Do đó, việc áp dụng cơ chế khuyến khích người dân tham gia giám sát được xem là một trong những giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả quản lý thị trường lao động, bảo đảm tuân thủ pháp luật.
Theo thông báo, sau khi tiếp nhận thông tin, chính quyền tỉnh sẽ tiến hành xác minh. Nếu có đủ căn cứ, vụ việc sẽ được chuyển tới cơ quan cảnh sát để điều tra và xử lý theo quy định. Người cung cấp thông tin sẽ nhận được khoản tiền thưởng nếu nội dung tố giác dẫn đến việc mở hồ sơ vụ việc.
Đáng chú ý, hệ thống tiếp nhận tố cáo được thiết kế theo hướng yêu cầu tính minh bạch cao. Người gửi thông tin phải cung cấp đầy đủ dữ liệu cá nhân như họ tên, địa chỉ, số điện thoại, đồng thời nộp kèm bản sao giấy tờ tùy thân (như bằng lái xe). Chính quyền tỉnh cho biết quy định này nhằm hạn chế các thông tin sai lệch, tố cáo nặc danh hoặc mang tính suy đoán.
Bên cạnh đó, để tránh nguy cơ lạm dụng, Ibaraki cũng dự kiến ban hành các hướng dẫn cụ thể, trong đó nhấn mạnh không được dựa vào ngoại hình hay quốc tịch để đưa ra nhận định về tình trạng cư trú hợp pháp của người lao động. Các báo cáo chỉ được chấp nhận khi có cơ sở rõ ràng liên quan đến hành vi vi phạm của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, chính sách này đã vấp phải nhiều ý kiến trái chiều. Một số tổ chức xã hội, trong đó có các hiệp hội luật sư và nhóm hỗ trợ người nước ngoài tại Nhật Bản, bày tỏ lo ngại rằng cơ chế thưởng tiền có thể vô tình khuyến khích việc giám sát lẫn nhau trong cộng đồng, làm gia tăng định kiến và chia rẽ xã hội.
Các ý kiến phản đối cho rằng, dù mục tiêu của chính sách là kiểm soát lao động bất hợp pháp, việc gắn yếu tố tài chính vào hoạt động tố giác có thể dẫn đến những hệ lụy không mong muốn, như tố cáo sai sự thật hoặc nhắm vào các nhóm yếu thế. Ngoài ra, nguy cơ người lao động nước ngoài bị nghi ngờ hoặc phân biệt đối xử cũng được nhấn mạnh.
Ở chiều ngược lại, chính quyền tỉnh Ibaraki khẳng định hệ thống này chỉ tập trung vào hành vi vi phạm của doanh nghiệp, không nhằm vào cá nhân người lao động. Việc yêu cầu xác minh thông tin nhiều bước, cũng như quy định rõ tiêu chí tiếp nhận tố cáo, được kỳ vọng sẽ giảm thiểu rủi ro phát sinh.
Những kết quả triển khai chính sách mới tại Ibaraki sẽ trở thành cơ sở tham khảo cho các địa phương khác tại Nhật Bản trong việc xây dựng các biện pháp quản lý lao động nước ngoài trong thời gian tới.
(theo Kyodo, Mainichi, Japan Times)
Nguyễn Thúc Hoàng Linh