Nhật Bản tính xây mới hàng chục lò phản ứng hạt nhân để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng

3 giờ trướcBài gốc

Chính phủ Nhật Bản đang xem xét một kế hoạch đầy tham vọng nhằm tái thiết và thay thế các nhà máy điện hạt nhân cũ trong những thập niên tới, trong bối cảnh nhu cầu điện năng dự báo tăng mạnh và áp lực giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu ngày càng lớn.

Ảnh chụp vào tháng 11 năm 2025 cho thấy nhà máy điện hạt nhân Mihama của Công ty Điện lực Kansai tại Mihama, tỉnh Fukui. (Kyodo)

Theo đề xuất chính sách vừa được Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) công bố ngày 5/6, nước này cần xây dựng từ 2 đến 5 lò phản ứng hạt nhân mới trong thập niên 2040 và thêm từ 11 đến 14 lò phản ứng vào những năm 2050 để đảm bảo nguồn cung điện ổn định cho nền kinh tế.

Đề xuất được đưa ra tại cuộc họp về chính sách hạt nhân, phản ánh sự thay đổi đáng kể trong chiến lược năng lượng của Nhật Bản. Sau nhiều năm thận trọng kể từ thảm họa hạt nhân Fukushima năm 2011, Tokyo đang dần quay trở lại với năng lượng nguyên tử như một giải pháp quan trọng nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng gia tăng, đồng thời giảm chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch.

Theo METI, số lò phản ứng mới dự kiến được xây dựng sẽ có tổng công suất khoảng 16 gigawatt, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì an ninh năng lượng quốc gia trong nhiều thập niên tới.

Hai lò phản ứng hạt nhân này tại nhà máy điện Takahama ở miền trung Nhật Bản sẽ tròn 60 năm hoạt động vào năm tài chính 2040. (Ảnh của Tomohide Yamaguchi)

Sự trở lại của điện hạt nhân

Trước khi xảy ra thảm họa tại Nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi năm 2011, Nhật Bản sở hữu một trong những ngành công nghiệp điện hạt nhân phát triển nhất thế giới với 54 lò phản ứng đang hoạt động. Tuy nhiên, sau sự cố này, toàn bộ các nhà máy điện hạt nhân trên cả nước đã lần lượt bị dừng vận hành để kiểm tra và nâng cấp tiêu chuẩn an toàn.

Hiện nay, Nhật Bản còn 33 lò phản ứng có khả năng hoạt động, trong đó 15 lò đã được khởi động lại sau khi vượt qua các yêu cầu an toàn nghiêm ngặt hơn.

Dù vậy, nhiều nhà máy hiện nay đang tiến gần hoặc đã vượt mốc tuổi thọ vận hành 60 năm. Điều này khiến giới hoạch định chính sách lo ngại công suất điện hạt nhân của Nhật Bản có thể suy giảm đáng kể trong tương lai nếu không có kế hoạch thay thế kịp thời.

Chính vì vậy, việc đặt ra các mục tiêu cụ thể về xây dựng và thay thế lò phản ứng được xem là bước đi nhằm tạo sự ổn định và khả năng dự đoán dài hạn cho các công ty điện lực cũng như các nhà đầu tư.

Lò phản ứng số 1 của Công ty Điện lực Kansai tại nhà máy điện hạt nhân Takahama ở Takahama, tỉnh Fukui, miền trung Nhật Bản, ngày 14 tháng 11 năm 2024. (Ảnh: Kyodo News/Getty Images)

Áp lực từ cơn khát điện của thời đại AI

Một trong những nguyên nhân quan trọng thúc đẩy Nhật Bản đẩy mạnh điện hạt nhân là triển vọng nhu cầu điện năng tăng vọt trong những năm tới.

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và các trung tâm dữ liệu quy mô lớn đang tạo ra áp lực chưa từng có đối với hệ thống điện. Những cơ sở hạ tầng công nghệ này tiêu thụ lượng điện khổng lồ và đòi hỏi nguồn cung ổn định 24/7.

Trong bối cảnh đó, điện hạt nhân được xem là nguồn năng lượng có khả năng cung cấp công suất lớn, liên tục và không phát thải carbon trong quá trình vận hành.

Theo kế hoạch năng lượng hiện tại, Nhật Bản đặt mục tiêu nâng tỷ trọng điện hạt nhân trong cơ cấu sản xuất điện lên khoảng 20% vào năm tài chính 2040, gần gấp đôi so với hiện nay.

Chính phủ Nhật Bản cũng kỳ vọng việc mở rộng điện hạt nhân sẽ giúp giảm đáng kể sự phụ thuộc vào than đá, khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) và dầu mỏ nhập khẩu, những nguồn nhiên liệu hiện vẫn chiếm từ 60% đến 70% sản lượng điện quốc gia.

Ảnh: Bloomberg

Bài toán niềm tin vẫn chưa được giải quyết

Mặc dù chính phủ đang thúc đẩy mạnh mẽ chiến lược phát triển điện hạt nhân, việc giành lại sự đồng thuận từ công chúng vẫn là thách thức không nhỏ.

Hơn một thập niên sau thảm họa Fukushima, những lo ngại về an toàn hạt nhân vẫn còn hiện hữu trong xã hội Nhật Bản. Nhiều người dân vẫn bày tỏ sự thận trọng trước các kế hoạch tái khởi động hoặc xây dựng mới các lò phản ứng.

Bên cạnh đó, ngành công nghiệp hạt nhân nước này cũng tiếp tục đối mặt với các tranh cãi liên quan đến tính minh bạch và quản lý an toàn. Gần đây, Chubu Electric Power bị phát hiện làm giả các đánh giá rủi ro địa chấn liên quan đến Nhà máy điện hạt nhân Hamaoka ở tỉnh Shizuoka, làm dấy lên thêm nhiều nghi ngờ trong dư luận.

Dù vậy, trước áp lực bảo đảm an ninh năng lượng, kiểm soát chi phí nhập khẩu nhiên liệu và đáp ứng mục tiêu giảm phát thải carbon, Nhật Bản dường như đang lựa chọn con đường quay trở lại với điện hạt nhân. Thành công của chiến lược này sẽ phụ thuộc không chỉ vào yếu tố kỹ thuật và kinh tế mà còn ở khả năng khôi phục niềm tin của người dân đối với ngành công nghiệp từng chịu cú sốc lớn nhất trong lịch sử hiện đại của đất nước.