Nhiệt độ toàn cầu chạm mức báo động, các quốc gia tăng tốc hành động khí hậu

2 giờ trướcBài gốc

Năm 2025 tiếp tục được xếp vào nhóm những năm nóng nhất từng ghi nhận, phản ánh xu thế nóng lên toàn cầu vẫn đang diễn tiến mạnh mẽ và chưa có dấu hiệu chậm lại.

Theo Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), nhiệt độ không khí bề mặt trung bình toàn cầu năm 2025 cao hơn khoảng 1,48°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Phân tích tổng hợp của WMO, dựa trên nhiều bộ dữ liệu quan trắc độc lập, cho thấy mức tăng trung bình vào khoảng 1,44°C.

Trong khi đó, Cơ quan khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu cho biết trong tám bộ dữ liệu toàn cầu được công bố, sáu bộ xếp năm 2025 là năm nóng thứ ba trong lịch sử quan trắc hiện đại, hai bộ còn lại xếp năm nóng thứ hai. Dù có khác biệt về thứ hạng, các bộ dữ liệu đều thống nhất rằng năm 2025 chỉ đứng sau năm 2024, năm nóng nhất được ghi nhận kể từ giữa thế kỷ 19.

Copernicus cảnh báo tốc độ nóng lên hiện nay có thể khiến thế giới vượt ngưỡng 1,5°C của Hiệp định Paris trước cuối thập kỷ này, sớm hơn hơn 10 năm so với dự báo khi thỏa thuận được ký năm 2015.

Một lính cứu hỏa nỗ lực bảo vệ một ngôi nhà trước đám cháy rừng tại California vào tháng 1/2025. Ảnh: The Guardian

Carlo Buontempo, Giám đốc Dịch vụ Biến đổi Khí hậu Copernicus, cho biết việc vượt ngưỡng này là điều “chắc chắn”, vấn đề đặt ra là cách ứng phó với các hệ quả đi kèm.

Ông cho biết nguyên nhân chính vẫn xuất phát từ lượng khí nhà kính do con người thải ra trong quá trình đốt than, dầu mỏ và khí đốt. Các khí thải carbon tích tụ trong khí quyển giữ nhiệt, làm nền nhiệt toàn cầu tăng lên, đồng thời tạo điều kiện để nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan trở nên dữ dội hơn.

Các nhà khoa học cho rằng khi nhiệt độ toàn cầu tăng lên, các điều kiện khí quyển và đại dương cũng biến đổi theo hướng bất lợi hơn. Không khí và nước biển ấm lên làm tích tụ nhiều năng lượng trong hệ thống khí hậu, tạo điều kiện để bão phát triển mạnh hơn. Đồng thời, sự gia tăng hơi nước trong khí quyển khiến các đợt mưa lớn và mưa cực đoan xảy ra thường xuyên hơn, trong khi nắng nóng kéo dài và khô hạn làm gia tăng nguy cơ cháy rừng tại nhiều khu vực.

Báo cáo thiên tai năm 2025 của Munich Re, tập đoàn tái bảo hiểm hàng đầu thế giới có trụ sở tại Đức, cho thấy thiên tai đã gây tổn thất khoảng 224 tỷ USD trên phạm vi toàn cầu, trong đó bảo hiểm chi trả khoảng 108 tỷ USD. Phần lớn thiệt hại đến từ các hiện tượng thời tiết cực đoan, khiến khoảng 17.200 người thiệt mạng, cao hơn năm 2024.

Thomas Blunck, thành viên Hội đồng quản trị của Munich, cho biết phần lớn các thiệt hại nghiêm trọng trong năm 2025 đến từ cháy rừng, lũ lụt và giông bão dữ dội, với nhiều sự kiện xảy ra ngoài “mùa cao điểm” thiên tai truyền thống.

Tại châu Mỹ, Bắc Mỹ tiếp tục là khu vực chịu tổn thất lớn nhất với tổng thiệt hại khoảng 133 tỷ USD, chủ yếu do cháy rừng ở khu vực Los Angeles, bão Melissa và các đợt giông bão dữ dội. Châu Âu ghi nhận tổng thiệt hại thấp hơn, khoảng 11 tỷ USD, song Tây Ban Nha trải qua mùa cháy rừng nghiêm trọng với gần 400.000 ha bị thiêu rụi.

Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, thiên tai gây thiệt hại ước khoảng 73 tỷ USD, trong đó chỉ khoảng 9 tỷ USD được bảo hiểm. Đông Nam Á hứng chịu bão và mưa lớn với tần suất cao hơn bình thường, nhiều đợt mưa cường độ mạnh gây lũ lụt nghiêm trọng. Trong khi đó, châu Phi ghi nhận mức thiệt hại khoảng 3 tỷ USD, phần lớn không có bảo hiểm.

Các quốc gia thúc đẩy hành động nhằm hạn chế rủi ro khí hậu

Trong bối cảnh Trái đất liên tục trải qua những năm nóng kỷ lục, thế giới đang chuyển dần từ cảnh báo sang hành động thực tế. Các nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu hiện tập trung vào hai hướng chính: cắt giảm phát thải để làm chậm đà nóng lên và tăng khả năng thích ứng nhằm giảm thiệt hại do thời tiết cực đoan ngày càng khó lường.

Hiệp định Paris tiếp tục là nền tảng hợp tác chính, thúc đẩy các quốc gia cập nhật cam kết giảm phát thải theo chu kỳ, phù hợp với tiến bộ khoa học và điều kiện triển khai trong nước. Dù khoảng cách giữa cam kết hiện tại và mục tiêu kiểm soát nhiệt độ vẫn còn lớn, xu hướng chung cho thấy nhiều nước đang điều chỉnh mục tiêu theo hướng thực chất hơn, gắn chặt với kế hoạch đầu tư và chuyển đổi kinh tế.

Sau khi cộng đồng quốc tế thống nhất mục tiêu tăng gấp ba công suất năng lượng tái tạo vào năm 2030, đầu tư vào điện mặt trời, điện gió và công nghệ lưu trữ được đẩy nhanh tại nhiều quốc gia. Ảnh: EEA

Chuyển dịch năng lượng được coi là giải pháp then chốt. Sau khi cộng đồng quốc tế thống nhất mục tiêu tăng gấp ba công suất năng lượng tái tạo vào năm 2030, đầu tư vào điện mặt trời, điện gió và công nghệ lưu trữ được đẩy nhanh tại nhiều quốc gia. Việc mở rộng năng lượng sạch không chỉ giúp giảm phát thải mà còn tăng an ninh năng lượng trong bối cảnh giá nhiên liệu hóa thạch biến động. Tuy vậy, quá trình này chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm nâng cấp lưới điện, cải thiện hiệu suất sử dụng năng lượng và điều chỉnh cơ chế thị trường.

Cùng với CO₂, việc cắt giảm các khí nhà kính có tác động nhanh, đặc biệt là methane, ngày càng được chú trọng. Kiểm soát rò rỉ trong ngành dầu khí, cải thiện quản lý chất thải và điều chỉnh phương thức canh tác nông nghiệp được xem là những giải pháp có thể mang lại hiệu quả rõ rệt trong ngắn hạn, góp phần làm chậm tốc độ nóng lên trong vài thập kỷ tới.

Thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm. Khi thiên tai xảy ra thường xuyên hơn và không còn tuân theo những quy luật “mùa vụ” quen thuộc, nhiều quốc gia chuyển trọng tâm sang đầu tư cho hệ thống cảnh báo sớm, hạ tầng chống chịu và quản lý rủi ro. Các chương trình cảnh báo sớm đa thiên tai đang được mở rộng, đặc biệt tại các nước đang phát triển, nơi thông tin kịp thời có thể giúp giảm mạnh số người thiệt mạng và thiệt hại kinh tế.

Tài chính khí hậu được xem là chìa khóa để đưa các cam kết vào thực tiễn. Bên cạnh dòng vốn cho giảm phát thải, nhiều cơ chế hỗ trợ thích ứng và phục hồi sau thiên tai đang được thúc đẩy thông qua các quỹ khí hậu, bảo hiểm rủi ro và tái bảo hiểm. Trong bối cảnh thiệt hại do thời tiết cực đoan thường xuyên lên tới hàng trăm tỷ USD mỗi năm, bảo hiểm ngày càng trở thành một phần quan trọng của hạ tầng tài chính phục vụ thích ứng.

Nhiều khu vực đang đẩy mạnh các biện pháp ứng phó gắn với điều kiện thực tế. Ở châu Âu, kiểm soát phát thải được thúc đẩy thông qua khung pháp lý và các công cụ thị trường.

Florian Pappenberger, Tổng Giám đốc ECMWF - Trung tâm Dự báo Thời tiết Tầm trung châu Âu, cho rằng việc đưa chi phí carbon và rủi ro khí hậu vào các quyết định kinh tế giúp chính phủ và doanh nghiệp chủ động hơn trước biến đổi khí hậu.

Ông nhấn mạnh dữ liệu khí hậu đang ngày càng được sử dụng rộng rãi trong hoạch định chính sách về nông nghiệp, y tế và quy hoạch đô thị, nhằm giảm thiểu rủi ro và tổn thất dài hạn.

Nam Á tập trung mở rộng nhanh các nguồn năng lượng sạch nhằm đáp ứng nhu cầu điện tăng mạnh. Việc phát triển nguồn điện không hóa thạch cho thấy nỗ lực kết hợp tăng trưởng kinh tế với chuyển dịch năng lượng, dù những thách thức về cân bằng hệ thống và vai trò của điện than vẫn hiện hữu.

Mỹ Latinh xem bảo vệ rừng là trụ cột trong ứng phó biến đổi khí hậu. Nỗ lực giảm phá rừng giúp cắt giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời bảo vệ đa dạng sinh học và sinh kế của cộng đồng địa phương. Một số quốc gia trong khu vực coi kết quả bảo vệ rừng là nền tảng quan trọng để tăng cường vị thế và hợp tác trong các khuôn khổ khí hậu quốc tế.

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương thường xuyên đối mặt với bão, lũ và mưa cực đoan, khiến thích ứng với biến đổi khí hậu được đặt lên hàng đầu. Nhiều quốc gia tập trung nâng cấp hạ tầng phòng chống lũ, tăng cường quản lý rủi ro thiên tai và mở rộng bảo hiểm nông nghiệp, qua đó giảm thiểu tổn thất và hỗ trợ phục hồi sau thiên tai.

Tùng Lâm (Theo CNN, the Guardian, The New York Times)

Nguồn KTĐT : https://kinhtedothi.vn/nhiet-do-toan-cau-cham-muc-bao-dong-cac-quoc-gia-tang-toc-hanh-dong-khi-hau.969390.html