Ông Hà Trung Dựng chăm sóc thanh long trong vườn nhà.
Tại thôn Tôm, xã Điền Lư, trang trại tổng hợp của bà Nguyễn Thị Lâm đã trở thành điển hình phát triển kinh tế của địa phương. 10 năm trước, từ một vùng đồi rừng hoang hóa đã được bà đấu thầu thời hạn 30 năm để cải tạo. Vốn tính cần cù của người gốc miền xuôi lên xây dựng kinh tế từ hàng chục năm trước, bà cùng gia đình bắt tay khai khẩn, phát triển chăn nuôi, trồng cây ăn quả, cây nông nghiệp.
Duy trì sản xuất, lấy ngắn nuôi dài để từng bước tái đầu tư, bà đã hoàn thiện hạ tầng khu sản xuất. Khi đã bước sang ngưỡng tuổi 60, bà vẫn năng động tìm những cây trồng mới, con nuôi phù hợp để phát triển, hướng tới hiệu quả cao nhất. Năm 2020, bà chuyển đổi, trồng 1ha bưởi da xanh, 1ha ổi không hạt, 10 sào mít. Đến năm 2023, các cây trồng mới đã cho quả nhờ tuân thủ các quy trình sản xuất khoa học. 2 năm qua, mỗi năm gia đình bà thu hoạch khoảng 7 tấn bưởi trị giá 210 triệu đồng, 10 tấn ổi trị giá 200 triệu đồng, 3 tấn mít trị giá 60 triệu đồng. Năng suất các cây trồng tăng dần qua từng năm do cây đang tiếp tục trưởng thành, được các thương lái đến tận vườn thu mua.
Tiếp tục đưa về những cây trồng mới, gia đình bà đang có 4 sào na dai, 1ha dừa Xiêm đều đã phát triển đến năm thứ 4 và 5, bắt đầu cho quả bói. Phía đất thấp có độ thoải dưới chân đồi, bà cho cải tạo trồng mía theo hình thức liên kết với Công ty CP Mía đường Lam Sơn, được bao tiêu sản phẩm bền vững sau thu hoạch. Đến nay, một khu sản xuất xanh với tổng diện tích 4,3ha đã được tạo lập, các phụ phẩm trồng trọt và cây cỏ trong trang trại được tận dụng cho hoạt động chăn nuôi. Các loại chất thải, phần bỏ đi sau thu hoạch của cây trồng còn được thu gom để ủ hoai mục thành phân bón hữu cơ. Không thuê chuyên gia, không được học hành bài bản, song tinh thần tự học hỏi kiến thức canh tác cây trồng mới đã đem lại cho bà sự thành công. Tổng hợp từ chủ trang trại đồi rừng, mỗi năm mô hình kinh tế cho doanh thu hơn 1,5 tỷ đồng; trừ nhân công, phân bón và các khoản đầu tư khác, lợi nhuận gần 1 tỷ đồng.
Lần thứ hai trở lại, mô hình kinh tế tổng hợp của ông Hà Trung Dựng ở thôn Xuân Thắng, xã Thường Xuân ngày càng được đầu tư bài bản và chỉnh trang khoa học hơn. Tuy là người đồng bào dân tộc thiểu số, nhưng bằng sự năng động trong phát triển kinh tế, ông đã biến vườn nhà với diện tích chưa đầy 3.000m2 thành mẫu hình VAC vùng đồi địa phương. Phần đất bằng phẳng ngay trước sân nhà, ông phát triển vườn thanh long 120 trụ, mỗi năm cho thu hoạch nhiều vụ với tổng giá trị gần 50 triệu đồng. Vùng đất dốc thoai thoải phía xa được ông quy hoạch trồng bưởi ruột hồng và mít. Dưới tán cây ăn quả, hàng chục đàn ong được ông chăm sóc hàng ngày, vừa cho mật ngọt, vừa giúp cây ăn quả thụ phấn cho năng suất cao hơn. Phía đất thấp nhất giáp rừng, ông cho đào ao thả cá, đồng thời chứa nước tưới cho cây trồng quanh năm. Hoạt động chăn nuôi đem lại nguồn thu hơn 800 triệu đồng mỗi năm cho gia đình với hệ thống chuồng trại được đầu tư bể biogas, xử lý chất thải khá hiện đại. Ven các đường đi, quanh bờ ao, ông còn tận dụng trồng các bụi mẫu đơn, hoa giấy và nhiều cây cảnh vừa tạo cảnh quan, vừa có thêm nguồn thu ở nhiều thời điểm trong năm.
Ông Hà Trung Dựng chia sẻ: “Trước đây, khu vườn chỉ trồng keo và sắn như những gia đình khác ở địa phương. Nhận thấy giá trị kinh tế không cao nên đến năm 2013, sau khi đi tập huấn, được Hội Làm vườn và Trang trại huyện Thường Xuân cũ cho đi tham quan các nơi, tôi về quyết tâm cải tạo. Mỗi lần đưa cây trồng mới về, tôi đều phải trồng thử nghiệm một số cây xem có hợp với thổ nhưỡng, khí hậu không. Nay lợi nhuận từ sản xuất trong vườn nhà mỗi năm đạt khoảng 400 triệu đồng, cho thấy trên đất miền núi hoàn toàn có thể làm giàu nếu biết áp dụng kỹ thuật để đưa cây trồng mới vào canh tác thay vì chỉ trung thành với cây keo, cây sắn...”.
Thông tin từ Hội Làm vườn và Trang trại tỉnh Thanh Hóa, sau 3 năm tổ chức cuộc thi “Vườn đẹp, trang trại kiểu mẫu”, đã có khoảng 50 lượt mô hình vườn mẫu, trang trại đẹp và hiệu quả ở khu vực miền núi cao của tỉnh tham gia dự thi. Nhiều mô hình đã áp dụng tiến bộ kỹ thuật mới vào canh tác, đem lại hiệu quả không kém các mô hình ở đồng bằng. Quan trọng hơn, những mẫu hình kinh tế vùng cao đã tạo hiệu ứng cho phong trào cải tạo vườn tạp, đồi rừng để phát triển kinh tế hiệu quả hơn.
Bài và ảnh: Linh Trường