Nhìn lại 1 năm Tổng thống Trump trở lại Nhà Trắng: Phép thử từ cú sốc thuế quan

một giờ trướcBài gốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh tại Nhà Trắng. (Ảnh: Getty Images/TTXVN)

Ngày 20/1/2026 đánh dấu tròn một năm Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng trong nhiệm kỳ thứ hai, với tốc độ điều hành dồn dập và tạo ra nhiều cú sốc không chỉ với các đối tác mà cả với nền kinh tế nội địa.

Tuy nhiên, kinh tế Mỹ đã chứng tỏ sức chống chịu khá tốt, để vượt qua giai đoạn đầy thử thách của nhiệm kỳ “Trump 2.0” mang dấu ấn rõ nét của chủ nghĩa bảo hộ thương mại.

Khả năng thích nghi cao

Trọng tâm chính sách kinh tế của ông Trump trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai là chương trình thuế quan đối ứng với mục đích thu hẹp thâm hụt thương mại của Mỹ, bảo vệ sản xuất và việc làm trong nước, nhấn mạnh mục tiêu và cũng là khẩu hiệu tranh cử của ông, “Nước Mỹ trên hết” (America First).

Một loạt gói thuế quan trong chiến dịch mang tên “Ngày giải phóng” được công bố ngày 2/4/2025, đã áp mức thuế cơ bản tăng thêm hàng chục phần trăm đối với hầu hết hàng hóa nhập khẩu đối với nhiều quốc gia.

Ngay sau khi chính sách thuế quan được công bố, giới phân tích đều đưa ra những dự báo tiêu cực về triển vọng của nền kinh tế lớn nhất thế giới do đối mặt với nguy cơ trả đũa thương mại từ các đối tác.

Theo khảo sát của The Wall Street Journal, các nhà kinh tế đã cắt giảm mạnh dự báo tăng trưởng kinh tế Mỹ năm 2025, từ mức trên 2% xuống chỉ còn 0,8%.

Hoạt động tại cảng hàng hóa Long Beach ở California, Mỹ. (Ảnh: AFP/TTXVN)

Tuy nhiên, sau khi các nước đạt được thỏa thuận khung, thu hẹp mức thuế nhập khẩu, giúp giảm bớt tác động thực tế của các biện pháp thuế quan so với lo ngại ban đầu, kinh tế Mỹ đã dần lấy lại đà tăng trưởng.

GDP thực của Mỹ được ước tính tăng 2,3% trong năm 2025. Diễn biến tương tự cũng lặp lại với năm 2026. Từ mức dự báo 2,1% trước bầu cử, tăng trưởng kinh tế Mỹ năm 2026 từng bị hạ xuống 1,8% sau cú sốc thuế quan, nhưng nay đã được nâng trở lại 2,2%.

Làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu của các tập đoàn công nghệ đa quốc gia đã trở thành chiếc phao cứu sinh cho kinh tế Mỹ trong năm qua.

Tuy nhiên, tốc độ tăng GDP được đánh giá là cao bất ngờ so với nhiều nền kinh tế phát triển khác cho thấy kinh tế Mỹ có khả năng thích nghi tương đối tốt, nhất là khi chính sách thuế quan đã được điều chỉnh và cú sốc không lan rộng như kịch bản xấu nhất từng được dự tính.

Về tổng thể, các chỉ báo kinh tế vĩ mô cho thấy nền kinh tế Mỹ vẫn duy trì đà tăng trưởng trong 1 năm sau khi ông Trump trở lại nắm quyền, song chất lượng tăng trưởng đang chịu nhiều sức ép.

Lạm phát không bùng phát mạnh, nhưng chưa giảm nhanh như kỳ vọng của công chúng, đặc biệt ở nhóm hàng hóa thiết yếu và dịch vụ.

Chính yếu tố chi phí sinh hoạt cao đã làm lu mờ thông điệp “bùng nổ kinh tế” mà Nhà Trắng liên tục nhấn mạnh. Các khảo sát dư luận cho thấy tỷ lệ người dân Mỹ hài lòng với cách chính quyền xử lý các vấn đề kinh tế đã giảm mạnh, chạm mức thấp nhất trong nhiệm kỳ, do người dân lo ngại về lạm phát, chi phí sinh hoạt và tác động của chính sách thuế nhập khẩu ảnh hưởng đến thị trường việc làm.

Điểm yếu việc làm

Việc mở rộng và tái áp đặt các hàng rào thuế quan đã làm thay đổi cấu trúc chi phí của nhiều doanh nghiệp Mỹ. Với một số ngành, người tiêu dùng chấp nhận mức giá cao hơn, giúp doanh nghiệp duy trì biên lợi nhuận.

Nhưng ở những lĩnh vực phụ thuộc sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu như dệt may, đồ thể thao hay hàng tiêu dùng nhanh, thuế quan trở thành gánh nặng trực tiếp, buộc doanh nghiệp hoặc phải tăng giá bán, hoặc chấp nhận suy giảm lợi nhuận.

Khách hàng mua sắm tại một trung tâm thương mại ở bang Maryland, Mỹ. (Ảnh: Ngọc Quang/TTXVN)

Tác động này không chỉ giới hạn trong nội địa Mỹ mà còn lan sang các nền kinh tế xuất khẩu lớn, góp phần làm gia tăng bất định cho thương mại toàn cầu.

Trên thị trường tài chính và hàng hóa, phản ứng của nhà đầu tư trong năm qua phản ánh rõ nét tâm lý “sốc-thích nghi-tái định vị.” Mỗi quyết định mới từ Nhà Trắng đều khiến thị trường chao đảo trong ngắn hạn, nhưng sau đó nhanh chóng ổn định trở lại khi nhà đầu tư điều chỉnh kỳ vọng.

Đáng chú ý, giá vàng tăng mạnh trong năm qua, vừa phản ánh nhu cầu trú ẩn trước bất định chính sách, vừa cho thấy đồng USD suy yếu trong bối cảnh thâm hụt ngân sách và thương mại tiếp tục là bài toán nan giải.

Ngược lại, những tài sản từng được kỳ vọng hưởng lợi từ “Trump 2.0” như tiền mã hóa hay cổ phiếu năng lượng truyền thống lại không đạt được đà tăng bền vững, cho thấy khoảng cách lớn giữa kỳ vọng chính sách và thực tế thị trường.

Trong lĩnh vực năng lượng, việc ưu tiên nhiên liệu hóa thạch giúp một số khu vực giảm chi phí đầu vào trong ngắn hạn, nhưng đồng thời làm gia tăng bất định cho các khoản đầu tư dài hạn vào năng lượng tái tạo - lĩnh vực vốn được xem là động lực tăng trưởng mới của kinh tế toàn cầu.

Điểm yếu rõ nhất của nền kinh tế Mỹ trong năm qua nằm ở thị trường lao động. Tăng trưởng việc làm bình quân chỉ đạt 49.000 việc làm mỗi tháng, giảm mạnh so với mức 168.000 của năm 2024, trong khi tỷ lệ thất nghiệp tăng lên 4,4% vào cuối năm 2025.

Nguyên nhân không chỉ đến từ sự thận trọng của doanh nghiệp trước bất định thuế quan, mà còn từ việc gia tăng ứng dụng AI nhằm nâng cao năng suất, siết chặt nhập cư và làn sóng nghỉ hưu làm thu hẹp nguồn cung lao động.

Dù vậy, các nhà kinh tế cho rằng giai đoạn xấu nhất của thị trường việc làm đã qua, với dự báo tăng trưởng việc làm sẽ nhích lên khoảng 65.000 việc làm mỗi tháng trong năm tới.

Trụ cột đối nội và hệ quả dài hạn

Nếu thuế quan là công cụ đối ngoại định hình môi trường thương mại, việc ký ban hành Đạo luật To và Đẹp (OBBB) lại là trụ cột đối nội, định hình cách phân bổ nguồn lực trong nước của chính quyền Tổng thống Trump.

Đây được xem là một trong những quyết sách then chốt trong năm đầu tiên ông Trump trở lại Nhà Trắng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh áp mức thuế đối ứng mới tại Nhà Trắng, ngày 2/4/2025. (Ảnh: THX/TTXVN)

Đạo luật được ký ngày 4/7/2025 bao gồm hàng trăm điều khoản, từ việc điều chỉnh thuế thu nhập cá nhân, quy định về vay nợ sinh viên, cho đến thay đổi đối với thuế thừa kế.

Để bù đắp cho các khoản giảm thuế, Chính phủ sẽ cắt giảm mạnh chi tiêu cho các chương trình an sinh xã hội như Medicaid, trợ cấp dinh dưỡng (SNAP) và các chương trình năng lượng xanh.

Dù vậy, theo ước tính, đạo luật vẫn sẽ làm tăng nợ công thêm 3.100-3.500 tỷ USD trong thập kỷ tới.

Ngoài tác động đến tài chính cá nhân, đạo luật còn phân bổ hàng trăm tỷ USD cho các nỗ lực trục xuất người nhập cư. Đáng chú ý, OBBB tạo ra sự khác biệt đáng kể trong nghĩa vụ thuế và khả năng tiếp cận phúc lợi giữa các hộ gia đình thuần công dân Mỹ và những hộ có thành viên là người nhập cư, dù hợp pháp hay không.

Sau một năm trở lại Nhà Trắng, các quyết sách kinh tế-thương mại của Tổng thống Trump đã tạo ra tác động kép: một mặt, hỗ trợ sản xuất trong nước và từng bước tái cân bằng một số dòng thương mại; mặt khác, tạo ra bất định cho đầu tư, chi phí doanh nghiệp và cấu trúc lao động.

Nhìn về phía trước, triển vọng cho năm thứ hai nhiệm kỳ này của ông Trump sẽ phụ thuộc vào việc liệu chính quyền có tiếp tục duy trì mức độ bảo hộ cao như hiện tại hay điều chỉnh sang mô hình linh hoạt hơn nhằm đảm bảo cả nguồn lực nội địa lẫn khả năng cạnh tranh quốc tế.

Một số nhà phân tích kỳ vọng năm thứ hai sẽ chứng kiến chính sách kinh tế mềm dẻo hơn, nhấn mạnh đến tăng trưởng công nghệ, việc làm chất lượng và ổn định chi phí tiêu dùng, nhưng điều này phụ thuộc vào diễn biến chính sách thuế, điều kiện thị trường lao động và phản ứng của đối tác thương mại lớn khác của Mỹ./.

(TTXVN/Vietnam+)

Nguồn VietnamPlus : https://www.vietnamplus.vn/nhin-lai-1-nam-tong-thong-trump-tro-lai-nha-trang-phep-thu-tu-cu-soc-thue-quan-post1089741.vnp