Những bác sĩ đặc biệt: Tìm sự thật từ 'phía bên kia' sự sống

2 giờ trướcBài gốc

Công việc của bác sĩ pháp y bắt đầu khi mọi hy vọng sự sống đã kết thúc. Trước mặt họ là những sự ra đi còn chưa kịp hiểu hết: là tai nạn, là án mạng, là những trường hợp tử vong chưa thể gọi tên. Mỗi ca khám nghiệm không chỉ là một thủ tục pháp lý, mà là hành trình trả lại công bằng cho người đã khuất và tìm câu trả lời cho người còn sống.

Tìm công lý cho người không còn tiếng nói

Ít ai biết rằng, phía sau cánh cửa nhà đại thể là áp lực nặng nề cả về chuyên môn lẫn tinh thần. Một công việc không có chỗ cho sai sót dù là nhỏ nhất bởi vì điều đó có thể làm thay đổi hướng điều tra cả một vụ án, thay đổi nhận định và định hướng trong chuỗi án, hơn hết ảnh hưởng đến số phận của một con người, thậm chí là cả một gia đình. Họ phải làm việc với sự chính xác gần như tuyệt đối, giữa mùi hóa chất, giữa những hình ảnh ám ảnh, mùi tử khí không thể lẫn vào đâu, và chính vì vậy mà không phải ai cũng đủ can đảm đối diện.

Hiện trường vụ việc tại khu vực Trường bắn Quốc gia khu vực 3. Ảnh: Nguyễn Dệ

Bất kể giờ giấc, nhiệm vụ đến là họ khoác áo bảo hộ, đeo găng tay, cặm cụi bên bàn mổ lạnh lẽo, có những ca làm việc kéo dài nhưng đó vẫn được cho là may mắn của ngành bởi vì ít nhất cũng được làm trong môi trường đạt chuẩn cơ bản. Nếu phòng mổ lạnh lẽo đã là điều quen thuộc, thì những hiện trường họ đặt chân tới còn khắc nghiệt hơn nhiều - như những vụ việc gần đây.

Chiều ngày 5-2-2026, thành phố dịu lại sau một ngày dài. Người người trở về nhà, chuẩn bị quây quần bên mâm cơm gia đình. Cũng vào thời khắc ấy, một cuộc gọi khẩn vang lên ngắn gọn, lạnh lùng, nhưng đủ sức làm thay đổi hoàn toàn không khí, chúng tôi nhận được tin báo về việc phát hiện một thi thể nam giới tại khu vực 2 Cô Đất, Xuân Hưng 5, xã Xuân Hòa (thuộc Đại đội 1, Trường bắn Quốc gia khu vực 3). Nạn nhân tên N.Đ.P.T., sinh ngày 26-12-2001, thường trú tại ấp Xuân Hòa 2, xã Xuân Hòa, tỉnh Đồng Nai. Khi được phát hiện, nạn nhân mặc áo đen, quần đen, khuôn mặt tím tái. Cách đó không xa là một xe máy hiệu Vision màu xám, biển số 60H5-xxxxx.

Mặc dù nhận thông tin từ 17h40 nhưng phải đến gần 1h sáng hôm sau chúng tôi mới đủ phương tiện, trang thiết bị để tiếp cận hiện trường vì đường xa, hiện trường sâu không thể có phương tiện tiếp cận ngoài việc di chuyển bằng xe máy trong đêm giữa rừng. Đêm ấy, Trường bắn Quốc gia khu vực 3 như không ngủ, nhưng khi chúng tôi tiếp cận được hiện trường thì không gian hiện trường lúc ấy tĩnh lặng đến mức nghe rõ cả tiếng gió lùa qua bãi đất… Khi ánh đèn chuyên dụng hắt xuống khoảng đất trống, một màu trắng lạnh bên cạnh tử thi, tách biệt hẳn với bóng tối xung quanh.

Hiện trường vụ việc tại khu vực ấp An Bình, xã Bình An. Ảnh: Nguyễn Dệ

Công việc bắt đầu theo đúng quy trình: ghi nhận vị trí, chụp ảnh tổng thể, đánh dấu từng chi tiết nhỏ có thể liên quan. Nạn nhân nằm đó, ở khoảnh khắc ấy, chúng tôi không nhìn thấy một “vụ việc”, mà là một đời người vừa khép lại. Những thông tin trên giấy tờ chỉ cho biết tên tuổi, năm sinh, nơi cư trú. Không ai nói nhiều, sự trao đổi diễn ra ngắn gọn. Giữa khung cảnh này, sự im lặng là cách để giữ cho mình sự tỉnh táo.

Đêm càng về khuya, không khí càng lạnh. Nhưng điều khiến người ta thấy nặng nề không phải là cái lạnh của đất trời, mà là cảm giác đứng trước một sự ra đi còn nhiều điều chưa tỏ. Sau hơn 2 tiếng tập trung trí lực, chúng tôi đã kết thúc nhiệm vụ để đưa nạn nhân về với gia đình kịp thời khắc hoàn tất thủ tục cuối cùng của một đời người.

Rời khỏi hiện trường khi trời đã gần sáng, ai nấy đều im lặng hơn thường lệ. Con đường trở về dường như dài thêm trong ánh đèn vàng nhạt của phố xá còn ngái ngủ. Nhưng nghề này chưa bao giờ cho chúng tôi nhiều thời gian để dừng lại quá lâu sau một hiện trường. Nếu đêm ở Trường bắn Quốc gia khu vực 3 là một khoảng không tĩnh lặng giữa rừng sâu, thì vụ việc xảy ra trước đó không lâu lại ở một khoảng đầm nước mênh mông.

Hiện trường vụ việc tại khu vực ấp An Bình, xã Bình An. Ảnh: Nguyễn Dệ

Đó là khoảng 17h ngày 21-12-2025, người dân trong lúc đi rà cá tại khu vực ấp An Bình, xã Bình An, tỉnh Đồng Nai đã phát hiện một hộp sọ cùng một số phần xương người nằm rải rác trong khu vực cây cỏ rậm rạp, ngoài phần xương nghi là của người, lực lượng chức năng còn ghi nhận một bộ quần áo và một đôi dép đã cũ. Qua quá trình xác minh ban đầu, ông C. (ngụ xã Dầu Giây) đã đến hiện trường và nhận dạng bộ quần áo cùng đôi dép. Ông C. xác nhận đây là những vật dụng của mẹ ruột mình - bà L. (sinh năm 1956, trú tại tổ 18, ấp An Bình, xã Bình An). Trước đó, vào khoảng 21h ngày 11-7-2025, bà L. rời khỏi nhà và mất liên lạc từ thời điểm đó. Gia đình đã nhiều lần tìm kiếm và đăng thông báo tìm người nhưng không có kết quả.

Ngay sau đó chúng tôi đã tiếp cận được hiện trường bắt đầu công việc mà được gọi là “dựng lại câu chuyện từ những gì còn sót lại”, không có thi thể nguyên vẹn, không có dấu vết rõ ràng. Trước mắt chúng tôi chỉ là các phần xương đã phân tán, chịu tác động của thời tiết, động vật và môi trường tự nhiên suốt hơn 5 tháng. Với người ngoài, đó là một khung cảnh ám ảnh, nhưng với người làm pháp y, đó là một bài toán chuyên môn phức tạp.

Công tác khám nghiệm không bắt đầu bằng việc “nhặt xương” mà là nhận định về mỗi một phần xương được ghi nhận tọa độ tương đối để xác định khả năng phân tán do tự nhiên hay có tác động ngoại lực.

Trong những trường hợp hài cốt phân hủy lâu ngày giữa môi trường tự nhiên có nhiều biến động như sông, suối… điều quan trọng nhất là kiên nhẫn. Xương nhỏ có thể lẫn trong lớp bùn mỏng, mắc vào rễ cỏ, thậm chí bị che phủ bởi lớp đất mới bồi. Có khi phải dùng tay gạt từng lớp bùn non, sàng lọc từng nắm đất như tìm kim trong cát.

Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Gió, Giám định viên, Giám đốc Trung tâm Pháp y Đồng Nai

Địa hình ruộng trũng khiến việc di chuyển khó khăn. Mỗi bước chân phải tính toán để không làm xáo trộn dấu vết hiện trường còn sót lại. Các cán bộ trong đoàn khám nghiệm gần như cúi mình suốt nhiều giờ cho đến đêm muộn, ánh đèn chuyên dụng hắt xuống nền đất tối, soi từng chi tiết nhỏ nhất. Chúng tôi không được phép vội vàng, bởi chỉ cần một sơ suất, một mảnh xương nhỏ có thể bị bỏ sót. Khi các phần xương được thu thập, chúng tôi bắt đầu công đoạn ghép xương để xác định giới tính, độ tuổi, tầm vóc và các dấu hiệu bất thường.

“Chúng tôi phải ghép lại đúng trật tự giải phẫu để kiểm tra xem còn thiếu phần nào, có dấu hiệu bất thường không. Không chỉ để phục vụ điều tra, mà còn để khi bàn giao cho gia đình, người đã khuất được trở về trong sự đầy đủ nhất có thể” - bác sĩ chuyên khoa I Võ Thanh Hòa, giám định viên phụ trách chính công tác khám nghiệm trong vụ việc này chia sẻ.

Sau đó, các phần hài cốt được niêm phong cẩn trọng để đưa về phục vụ giám định sâu hơn. Công việc của đội khám nghiệm tại hiện trường khép lại, nhưng hành trình pháp y vẫn tiếp tục trong phòng thí nghiệm. Một ngày giữa tháng 1-2026, chúng tôi nhận kết quả AND trùng khớp với nhận định ban đầu, hình thể bộ xương là của bà L. đã mất tích trước đó.

Sứ mệnh thầm lặng, không ánh hào quang

Nghề pháp y không chỉ đối diện với cái chết, mà còn đối diện với nỗi đau của người sống. Phía ngoài vòng phong tỏa, người thân nạn nhân chờ đợi trong im lặng. Mỗi thao tác của chúng tôi đều gắn với hy vọng và cả nỗi sợ của gia đình nạn nhân.

Đoàn khám nghiệm di chuyển về thượng nguồn sông La Ngà, xã Định Quán để thực hiện nhiệm vụ. Ảnh: Nguyễn Dệ

Áp lực lớn nhất, không nằm ở hình ảnh hiện trường, mà ở trách nhiệm. Trách nhiệm không để sót chứng cứ. Trách nhiệm không làm tổn hại thêm đến những gì còn lại của người đã khuất. Và trách nhiệm trả lời câu hỏi: điều gì đã xảy ra?

Mỗi kết luận chuyên môn của Trung tâm Pháp y không chỉ phục vụ công tác điều tra, mà còn liên quan đến sự thật, đến công lý và đến niềm tin của gia đình nạn nhân. Vì thế, chúng tôi luôn tâm niệm phải thận trọng hết sức có thể, bởi phía sau mỗi vụ việc là một số phận, một nỗi đau cần được giải đáp bằng sự chính xác và nhân văn.

Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Trí Thắng, Giám định viên, Trưởng khoa Giám định Trung tâm Pháp y Đồng Nai

Ca khám nghiệm ở Trường bắn Quốc gia khu vực 3, hay những lần theo dấu vết giữa bạt ngàn cỏ dại, thực ra chỉ là một lát cắt mỏng mà nghề pháp y phải đối diện. Có những hiện trường nắng gắt đến bỏng da, có nơi mưa dầm lầy lội, cuối những con sông rộng, đầu những ngọn thác giữa mùa mưa bão, có chỗ mùi tử khí quyện trong gió khiến người mới bước vào nghề không khỏi choáng váng. Nhưng với chúng tôi, mọi khắc nghiệt của thời tiết và không gian đều phải lùi lại phía sau trách nhiệm. Nhiều năm làm nghề, chúng tôi đã quen với những cuộc gọi lúc nửa đêm, quen với cảm giác bước vào những nơi mà người khác muốn tránh xa. Mỗi lần khép lại một hiện trường, chúng tôi vẫn tự hỏi: phía sau cái tên trên hồ sơ kia là những ai đang chờ đợi, là mái nhà nào sẽ sáng đèn suốt đêm vì tin dữ!

Công việc của chúng tôi là tìm kiếm sự thật, nhưng đôi khi điều ở lại lâu nhất không phải là kết luận chuyên môn, mà là những suy nghĩ rất đời thường: Một năm sinh còn quá trẻ. Một quãng đường có thể còn dang dở. Những dự định chưa kịp thực hiện.

Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Gió, Giám định viên, Giám đốc Trung tâm Pháp y Đồng Nai

Sự hy sinh của bác sĩ pháp y không chỉ là thời gian. Đó còn là sự đánh đổi đời sống riêng tư. Nhiều người chia sẻ rằng phải hạn chế kể về công việc ở bàn ăn gia đình, bởi không phải ai cũng sẵn sàng nghe những câu chuyện từ phòng khám nghiệm. Con cái đôi khi phải quen với việc cha mẹ vắng mặt vào những thời điểm quan trọng. Nhưng phía sau tất cả, là niềm tin vào ý nghĩa công việc mình đang làm.

Chúng tôi làm việc trong thầm lặng, không ánh hào quang, không có những tràng pháo tay. Chúng tôi không trực tiếp cứu sống một sinh mạng, nhưng lại bảo vệ sự thật, điều mà đôi khi còn quý giá hơn tất cả.

Trong xã hội, khi nhắc đến ngành y, người ta thường nghĩ đến những ca mổ thành công hay những phép màu hồi sinh sự sống. Ít ai nhớ đến những con người đứng phía sau cái chết để tìm sự thật. Và trong sự lặng thầm ấy, có một sự hy sinh đáng được trân trọng hơn bao giờ hết. Chúng tôi gọi họ là “Những đôi cánh trong đêm”.

Nhân dịp kỷ niệm 71 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam, xin gửi một lời tri ân lặng lẽ đến những người làm công tác pháp y - những bác sĩ đứng ở phía cuối của hành trình sự sống, những bác sĩ không giành giật sự sống từ tay tử thần, mà đi tìm sự thật cho những điều không còn có thể cất lời. Không ồn ào, không hào quang, chỉ có trách nhiệm, bản lĩnh và sự tôn trọng dành cho mỗi phận người đã khuất.

Cảm ơn vì sự thầm lặng ấy!

Nguyễn Dệ

Nguồn Đồng Nai : https://baodongnai.com.vn/xa-hoi/y-te/202602/nhung-bac-si-dac-biet-tim-su-that-tu-phia-ben-kia-su-song-eb60b44/