Những bước chuyển trong chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump

2 giờ trướcBài gốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Nhà Trắng. Ảnh: THX/TTXVN

Tính đến tháng 1/2026, năm đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump đã qua với những cú sốc lan rộng khắp hệ thống quốc tế. Theo phân tích của Tiến sĩ Ghulam Ali tại Đại học Monash (Australia) trên trang chuyên phân tích về quan hệ Mỹ - Trung Quốc Chinausfocus.com mới đây, các chính sách của ông Trump không chỉ gây lo ngại về kinh tế, an ninh mà còn làm suy yếu trật tự hậu Thế chiến 2 thông qua phong cách lãnh đạo cá nhân và thế giới quan mang tính giao dịch.

Sự phá vỡ các chuẩn mực và thể chế quốc tế

Tiến sĩ Ghulam Ali cho rằng, kể từ khi nhậm chức vào tháng 1/2025, chính quyền của Tổng thống Trump đã thách thức và phớt lờ các chuẩn mực quốc tế trên nhiều lĩnh vực then chốt. Sự coi nhẹ chủ nghĩa đa phương được thể hiện qua những con số cụ thể: tính đến tháng 1/2026, Mỹ đã tuyên bố rút khỏi 66 tổ chức quốc tế, bao gồm 31 cơ quan thuộc Liên hợp quốc (LHQ) và 35 tổ chức ngoài LHQ, với lý do các thực thể này đi ngược lại lợi ích quốc gia Mỹ.

Đặc biệt, từ tháng 4/2025, việc áp thuế trên quy mô toàn cầu đối với cả đồng minh lẫn đối thủ đã tạo ra tác động lan tỏa rộng khắp. Hành động này ảnh hưởng mạnh đến các quốc gia thu nhập thấp và trung bình, đồng thời vi phạm các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) về mức thuế ràng buộc và nguyên tắc không phân biệt đối xử.

Trong lĩnh vực môi trường, ông Trump tiếp tục rút Mỹ khỏi Thỏa thuận Paris, bãi bỏ các tiêu chuẩn phát thải CO₂ và ưu tiên nhiên liệu hóa thạch. Ông coi mức phát thải khí nhà kính cao hơn là cái giá chấp nhận được để “giải phóng năng lượng Mỹ”.

Khác với các đời tổng thống Mỹ tiền nhiệm vốn tập trung thách thức đối thủ, ông Trump hướng sự công kích vào cả những đồng minh lâu đời. Ông liên tục đặt câu hỏi về cam kết an ninh của Mỹ đối với NATO cũng như các liên minh tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương như Nhật Bản và Hàn Quốc.

Nghiêm trọng hơn, phong cách phá vỡ chuẩn mực của Tổng thống Trump còn thể hiện qua các tuyên bố về chủ quyền. Thứ nhất, gây áp lực lãnh thổ: Ông Trump tuyên bố muốn giành quyền kiểm soát Greenland (Đan Mạch) và đặt vấn đề Canada nên trở thành bang thứ 51 của Mỹ.

Thứ hai, can thiệp vào quốc gia khác có chủ quyền. Đầu năm 2026, ông Trump ra lệnh thực hiện chiến dịch quân sự nhằm vào Venezuela và bắt giữ Tổng thống nước này Nicolás Maduro. Đây được coi là tiền lệ táo bạo hơn hẳn so với các phương thức can thiệp thông qua ủy nhiệm trước đây.

Thế giới quan từ "nghệ thuật đàm phán"

Tiến sĩ Ali chỉ ra rằng nền tảng kinh doanh từ thập niên 1980 đã định hình thế giới quan của ông Trump. Ông áp dụng các nguyên tắc trong cuốn sách "The Art of the Deal" (Nghệ thuật đàm phán) vào quan hệ quốc tế: đàm phán từ vị thế sức mạnh tối đa và gây áp lực cực độ. Ông ưu tiên các giao dịch ngắn hạn hơn là xây dựng lòng tin dài hạn, coi luật pháp và hiệp ước quốc tế là những "xiềng xích" hạn chế quyền lực riêng.

Dù hệ thống chính trị Mỹ có cơ chế kiểm soát và đối trọng, nhưng các rào cản pháp lý chủ yếu chỉ có tác dụng trong chương trình nghị sự nội địa. Tại các tòa án liên bang, một số nỗ lực của ông Trump về quyền có quốc tịch theo nơi sinh hoặc các chính sách với tù nhân chuyển giới đã bị chặn lại.

Tuy nhiên, trong lĩnh vực đối ngoại và an ninh quốc gia, quyền của tổng thống Mỹ vẫn rất rộng lớn. Hệ thống hiện tại cho phép Tổng thống Trump đưa ra các quyết định quan trọng mà không bị kiểm soát, từ đó gây ra sự bất ổn trên toàn cầu.

Tiến sĩ Ali kết luận, mặc dù Tu chính án thứ 22 Hiến pháp Mỹ giới hạn nhiệm kỳ của ông Trump sẽ kết thúc vào năm 2028, nhưng với những gì đã diễn ra trong 12 tháng qua, giới quan sát nhận định 3 năm tới sẽ tiếp tục là giai đoạn xói mòn các thể chế quốc tế và gia tăng tình trạng bất định toàn cầu. Chỉ mới 1/4 chặng đường trong nhiệm kỳ của Tổng thống Trump trôi qua, và 3/4 thử thách vẫn còn ở phía trước.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/nhung-buoc-chuyen-trong-chinh-sach-doi-ngoai-cua-my-duoi-thoi-tong-thong-donald-trump-20260203174314048.htm