Những cách phòng ngừa bệnh do Virus Nipah gây ra

3 giờ trướcBài gốc

Ảnh minh họa

Phòng bệnh từ những nguy cơ rất đời thường

Tại các vùng nông thôn Bangladesh, nước ép chà là tươi là một thức uống phổ biến. Tuy nhiên, ít người biết rằng đây cũng là một trong những con đường lây nhiễm virus Nipah nguy hiểm nhất.

"Nước ép chà là tươi có thể bị nhiễm nước bọt hoặc nước tiểu của dơi ăn quả mang virus Nipah"- Tiến sĩ K Zaman, điều tra viên chính của thử nghiệm vắc-xin Nipah giai đoạn II do CEPI tài trợ cho biết. "Chỉ một thói quen sinh hoạt tưởng chừng vô hại cũng có thể dẫn đến hậu quả chết người."

Từ thực tế này, các biện pháp phòng ngừa dựa vào cộng đồng đóng vai trò then chốt: che chắn dụng cụ thu hoạch nhựa chà là để ngăn dơi tiếp xúc, nâng cao nhận thức về an toàn thực phẩm, và hạn chế tiêu thụ các sản phẩm có nguy cơ bị nhiễm virus.

Một thanh niên đang uống nước ép chà là tươi ở ngoại ô thành phố Sylhet, Bangladesh. Nguồn: CEPI

Virus Nipah được xếp vào nhóm những tác nhân gây bệnh nguy hiểm nhất thế giới, với tỷ lệ tử vong có thể lên tới 75%. Hiện chưa có biện pháp điều trị hay vắc-xin nào được phê duyệt chính thức.

Trước mối đe dọa này, Liên minh Đổi mới Chuẩn bị cho Dịch bệnh (CEPI) đang triển khai một chiến lược toàn diện, tập trung không chỉ vào phát triển vắc-xin mà còn vào phòng ngừa, phát hiện sớm và chuẩn bị ứng phó với các đợt bùng phát trong tương lai.

Ngăn chặn virus từ động vật sang người

Kể từ khi được phát hiện vào năm 1998, các đợt bùng phát Nipah chủ yếu xảy ra ở Nam và Đông Nam Á. Tuy nhiên, dơi ăn quả - vật chủ tự nhiên của virus - phân bố trên các khu vực có hơn hai tỷ người sinh sống.

Khi con người mở rộng nông nghiệp và xâm lấn môi trường sống tự nhiên, nguy cơ lây truyền từ động vật sang người ngày càng gia tăng.

Rick Jarman, Trưởng chương trình Nipah của CEPI, cảnh báo rằng nhiều loài vật nuôi và gia súc có thể bị nhiễm virus từ dơi. "Virus Nipah có thể lây sang người qua thực phẩm bị ô nhiễm hoặc tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh. Mỗi lần lây truyền như vậy đều làm tăng nguy cơ virus đột biến và thích nghi để lây lan hiệu quả hơn."

Do đó, cách tiếp cận One Health - kết hợp y tế con người, y tế động vật và bảo vệ môi trường- được xem là nền tảng trong phòng chống Nipah lâu dài.

CEPI đang đầu tư mạnh mẽ vào phát triển vắc-xin như một lớp bảo vệ then chốt. Ứng cử viên vắc-xin Nipah tiên tiến nhất thế giới, được phát triển thông qua hợp tác giữa CEPI và Đại học Oxford trên nền tảng ChAdOx, đã bước vào thử nghiệm lâm sàng giai đoạn II tại Bangladesh vào cuối năm 2025.

Tiến sĩ Zaman, người từng giám sát 78 thử nghiệm lâm sàng, kỳ vọng nghiên cứu này sẽ tạo nền tảng khoa học vững chắc để triển khai vắc-xin phòng ngừa trong tương lai, đặc biệt cho các cộng đồng có nguy cơ cao.

Các biện pháp phòng ngừa hữu hiệu

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiện chưa có vắc xin hay thuốc điều trị đặc hiệu cho virus Nipah, nên phòng ngừa là biện pháp quan trọng nhất. Tương tự như những bệnh truyền nhiễm khác, công tác dự phòng đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong việc kiểm soát sự tái bùng phát dịch.

Dưới đây là một số biện pháp tương đối hữu hiệu mà bất kì ai cũng có thể thực hiện nhằm góp phần ngăn chặn dịch bệnh này:

1. Phòng lây nhiễm từ động vật sang người

Tránh tiếp xúc trực tiếp với dơi (đặc biệt là dơi ăn quả) và lợn bị bệnh hoặc nghi nhiễm.

Không ăn trái cây bị dơi cắn dở, trái rụng dưới gốc cây.

Không uống nhựa cây chà là sống nếu không được che chắn khỏi dơi.

Rửa sạch, gọt vỏ trái cây trước khi ăn.

2. An toàn trong chăn nuôi và giết mổ

Người làm việc với lợn cần: Mang găng tay, khẩu trang, quần áo bảo hộ; Rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi tiếp xúc với động vật; Cách ly và báo cáo ngay khi phát hiện lợn có dấu hiệu bệnh bất thường.

3. Phòng lây truyền từ người sang người

Tránh tiếp xúc gần với người nghi hoặc đã nhiễm Nipah.

Nhân viên y tế phải tuân thủ kiểm soát nhiễm khuẩn nghiêm ngặt: Mang đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân; Thực hiện vệ sinh tay đúng cách.

Người chăm sóc bệnh nhân tại nhà cần được hướng dẫn rõ ràng về phòng hộ.

4. Giám sát và truyền thông cộng đồng

- Tăng cường giám sát dịch tễ, phát hiện sớm ca bệnh.

- Truyền thông cho cộng đồng về đường lây và cách phòng tránh, đặc biệt tại vùng có nguy cơ.

- Rửa tay thường xuyên với nước và xà phòng/dung dịch sát khuẩn tay nhanh.

- Tránh tiếp xúc với lợn hoặc dơi bị bệnh.

- Làm sạch và khử trùng thường xuyên trang trại lợn.

- Nếu phát hiện động vật bị bệnh cần báo ngay cho chính quyền địa phương và cách li ngay lập tức động vật bị bệnh với các vật nuôi khác.

- Tránh tiếp xúc với máu, nước bọt hoặc bất cứ loại dịch cơ thể nào của động vật hoặc người bị bệnh.

- Đeo khẩu trang khi đến nơi công cộng.

- Tránh nơi nhiều cây cối hoặc bụi rậm có dơi lui tới thường xuyên.

- Tránh ăn thực phẩm nghi ngờ có nguồn gốc từ động vật nhiễm bệnh.

Nếu cần chăm sóc người bệnh mắc virus Napah cần thực hiện các biện pháp phòng hộ cá nhân như đeo khẩu trang, mang găng y tế hoặc tốt hơn là có áo choàng phòng hộ cá nhân.

So sánh virus Nipah với COVID-19

Nguồn: GAVI, WHO

Nguyễn Thúy

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/nhung-cach-phong-ngua-benh-do-virus-nipah-gay-ra-238260127120711795.htm