Mỗi khi đêm xuống, chỉ cần một chiếc xe tải chạy ngang qua, làm căn nhà rung lên, bà Lê Thị Hường (xóm 1, thôn Xuân Hòa, xã Quế Phước) lại choàng tỉnh giữa giấc ngủ. Tiếng động tưởng chừng rất đỗi bình thường giờ trở thành nỗi ám ảnh, khơi dậy trong bà ký ức kinh hoàng về trận sạt lở núi vào cuối tháng 10 năm ngoái.
Với bà Hường, ngày 27/10 là mốc thời gian không bao giờ có thể quên. Trưa hôm đó, nước lũ dâng nhanh, gia đình bà phải kê đồ đạc lên cao nên bữa cơm trưa diễn ra muộn hơn thường lệ. Ăn xong, bà Hường mang chén bát ra bên hông nhà rửa thì bất chợt thấy dòng nước đục ngầu từ triền núi tràn xuống, chảy về phía nhà hàng xóm là ông Nguyễn Văn Linh. Chưa từng chứng kiến sạt lở bao giờ, nhưng khi đất đá bắt đầu lăn xuống, trong lòng bà Hường dâng lên cảm giác bất an đến nghẹt thở. Bà vội gọi con trai lớn ra xem. Vừa bước ra ngoài, người con đã kịp nhận ra nguy hiểm đang cận kề, lập tức hô hoán bà Hường, ông Nguyễn Văn Chi (chồng bà Hường) cùng con trai của ông Linh tháo chạy khỏi nhà trong gang tấc.
Căn nhà nhỏ của bà Hường nằm im lìm dưới chân núi. Sau trận sạt lở, mỗi tiếng mưa rơi đều khiến những giấc ngủ trở nên chập chờn, bất an.
"Hôm ấy, nước lũ vây kín cả xóm. Chạy ra tới đường thì nước đã ngang ngực nhưng không ai dám dừng lại. Khi tới đường bê tông phía trước cũng là lúc trên núi phát ra tiếng nổ lớn, rồi đất đá ào ạt trút xuống, xô sập bức tường nhà ông Linh. Thật sự khủng khiếp…", bà Hường nhớ lại, giọng vẫn còn run run.
Không chỉ một điểm, cả đoạn đường qua xóm bà Hường xuất hiện thêm hai điểm sạt lở khác. Trước mặt là biển nước mênh mông, phía sau là núi sạt lở rình rập. "Lúc đó, tiến không được mà lùi cũng chẳng xong. Đi tiếp thì nước quá đầu, quay về thì sạt lở đe dọa, không ai dám vào nhà", ông Chi kể lại khoảnh khắc sinh tử.
Vết sạt lở nhà ông Linh vẫn còn ngổn ngang đất đá. Bức tường phía sau bị xô sập, bùn đất tràn sâu vào bên trong, để lại dấu tích lạnh lùng của trận thiên tai kinh hoàng.
Trong tình thế "căng như dây đàn", ông Chi bảo con trai gọi điện cầu cứu chính quyền địa phương. Từ sự chỉ đạo của UBND xã, một chiếc ghe của người dân đã phải vòng qua điểm sạt lở, lần mò tiếp cận xóm nhỏ để đưa mọi người đến nơi cao ráo, an toàn. Những ngày sau đó, gia đình ông Chi tá túc nhà người quen, lúc lại ở nhà thờ tộc. Phải hơn 20 ngày sau, khi mưa dứt, nắng lên, ông Chi mới dám quay về căn nhà cũ. Từ đó đến nay, mỗi khi trời đổ mưa lớn, vợ chồng ông lại lặng lẽ dắt nhau đi nơi khác ở nhờ, không dám ngủ lại trong nhà. "Đợt mưa vừa rồi, hai vợ chồng tôi còn đem giường ra ngủ ngoài hiên. Có chuyện gì thì còn kịp chạy, chứ không ai dám nằm trong nhà nữa", ông Chi nói, ánh mắt vẫn chưa hết bàng hoàng.
Những chiếc loa cho thuê đám cưới – kế sinh nhai chính của gia đình ông Chi bị đất đá từ vụ sạt lở vùi lấp, hư hỏng nặng.
Gia đình ông Chi sống bằng nghề cho thuê nhạc đám cưới. Trận sạt lở không làm sập nhà, nhưng 8 chiếc loa công suất lớn bị đất đá vùi lấp, hư hỏng nặng. Một thùng phi đựng bắp cũng bị đất đá hất văng xuống đường bê tông, bùn đất tràn vào nhà và ngoài sân. "Tài sản mất thì có thể làm lại, chứ chỗ ở mà không an toàn thì sống không yên", ông Chi trầm giọng.
Với bà Hường, nỗi sợ dường như đã ăn sâu vào tiềm thức. Chỉ cần nghe một tiếng động mạnh hay tiếng mưa gõ trên mái tôn, bà lại giật mình. "Trưa hôm qua, đang ngủ thì xe tải chạy ngoài đường làm nhà rung lên, tôi bật dậy ngay, tưởng núi lại sạt, không dám ngủ tiếp. Giờ cứ nghe mưa là sợ lắm…", bà nói.
Khối đất đá từ trên cao trút xuống, xô sập căn nhà của ông Linh. Ngoài ra, trên sườn đồi còn có vết nứt kéo dài khoảng 50m.
Theo anh Đỗ Xuân Quang (xóm 1, thôn Xuân Hòa), dưới chân núi có 17 hộ dân đang sinh sống nhưng chưa lúc nào hết lo lắng kể từ sau trận sạt lở ngày 27/10. "Ở đây chắc không trụ được lâu nữa. Lũ vừa rồi đã sạt lở, những trận sau e rằng còn nguy hiểm hơn", anh Quang ngán ngẩm.
May mắn nhưng cũng thương tâm nhất là gia đình của ông Linh. Hôm ấy, vợ chồng ông đi vắng, còn con trai sang nhà bà Hường nên kịp thời phát hiện nguy hiểm và thoát nạn. Nhưng căn nhà của họ thì không còn. Sau khi căn nhà bị đất đá xô sập, họ phải tận dụng những tấm mái tôn còn sót lại để dựng một căn nhà tạm cách đó 500m tá túc.
Nhà cửa tan hoang, bùn đất phủ kín mọi nơi, trong "Chiến dịch Quang Trung", gia đình ông Linh được nhà nước hỗ trợ kinh phí và đất tái định cư để xây dựng nhà mới. "Nhà cũ xây từ những năm 1990, trải qua bao nhiêu trận mưa bão nên xuống cấp. Năm 2022, vợ chồng tôi bỏ ra 150 triệu đồng sửa lại, ở chưa được bao lâu thì nay sập rồi", bà Hồ Thị Lãnh (vợ ông Linh) nghẹn ngào.
Đất đá tràn sâu vào nhà ông Linh gần 2m, vùi lấp toàn bộ vật dụng sinh hoạt bên trong.
Bà Lãnh cho biết, chồng bà đang điều trị ung thư tiền liệt tuyến giai đoạn cuối nên thường xuyên ra vào Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng. Hôm xảy ra sạt lở, bà đưa ông đi chữa bệnh nên hai vợ chồng thoát nạn. Chiều cùng ngày, khi con trai gửi hình ảnh căn nhà đổ sập qua điện thoại, hai vợ chồng chỉ biết ôm nhau khóc. Chồng bà được cho xuất viện sau đó nhưng không còn nhà để về, bà đành xin bệnh viện cho tá túc thêm ít ngày để kịp dựng căn nhà tạm. "Từ mấy tấm mái tôn cũ, con gái lớn thuê người dựng cho vợ chồng tôi chỗ ở tạm trong thời gian chờ nhà mới", bà Lãnh nói.
Theo ghi nhận, khối đất đá từ vụ sạt lở tông sập tường nhà của ông Linh, tràn sâu vào bên trong gần 2m, vùi lấp hầu như toàn bộ vật dụng sinh hoạt. Ngôi nhà giờ đây chỉ còn là một đống hoang tàn, ngổn ngang bùn đất - dấu tích lạnh lùng của một trận thiên tai vẫn còn ám ảnh người dân dưới chân núi.
Bà Tào Thị Tố Điểm – Chủ tịch UBND xã Quế Phước cho hay, xã đã có tờ trình gửi thành phố về việc ban bố tình trạng khẩn cấp đối với xóm 1, thôn Xuân Hòa. Theo bà Điểm, khu dân cư xóm 1 hình thành từ rất lâu, trước năm 1975. Hiện nay, có 17 hộ dân với 45 nhân khẩu sinh sống trên diện tích khoảng 8.000m². Những căn nhà được dựng theo bậc thang, mặt hướng ra Quốc lộ 14H và lưng tựa vào núi.
Vợ chồng ông Linh và bà Lãnh tá túc trong căn nhà tạm dựng bằng những tấm tôn cũ, chờ ngày được dọn về căn nhà mới đang xây dựng từ sự hỗ trợ của Nhà nước trong “Chiến dịch Quang Trung”.
Đợt mưa lớn kéo dài từ ngày 25 đến 31/10 đã khiến đất đá trên núi sạt xuống, làm một ngôi nhà bị sập hoàn toàn, 16 căn khác bị đất đá tràn vào, gây thiệt hại về nhà ở và tài sản. Qua kiểm tra hiện trường, trên đỉnh đồi xuất hiện vết nứt dài khoảng 50m, rộng 2m, sâu 2,5m, cho thấy nguy cơ sạt lở vẫn còn hiện hữu, có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Cũng theo bà Điểm, khó khăn lớn nhất là toàn bộ các hộ dân trong khu vực đều không có nơi ở nào khác để di dời, trong khi quỹ đất tái định cư trên địa bàn xã hiện không còn. Trước tình thế đó, UBND xã Quế Phước đã xây dựng phương án sơ tán khẩn cấp, bố trí 17 hộ dân đến ở xen ghép tại các gia đình có điều kiện, đồng thời thường xuyên theo dõi diễn biến thời tiết, kịp thời cảnh báo để đảm bảo an toàn cho người dân.
Về lâu dài, xã Quế Phước đã kiến nghị TP Đà Nẵng ban bố tình huống khẩn cấp về thiên tai đối với khu dân cư xóm 1, đồng thời đề xuất đầu tư xây dựng khu tái định cư nhằm ổn định đời sống người dân, phát triển kinh tế xã hội và đảm bảo an ninh quốc phòng trên địa bàn.
Sơn Tùng