Những kỳ bầu cử đặc biệt làm xoay chuyển vận mệnh đất nước: Bài 3: Bầu cử Quốc hội khóa VIII 1987: Những lá phiếu hiện thực hóa công cuộc Đổi mới

một giờ trướcBài gốc

Đổi mới phương thức lựa chọn đại biểu

Điểm khác biệt căn bản, mang tính chất "phá băng" của cuộc bầu cử năm 1987 nằm ở tư duy đổi mới trong phương thức lựa chọn đại biểu. Lần đầu tiên sau ngày thống nhất, tính chất "số dư” được thực hiện thực chất và rộng rãi. Với 829 ứng cử viên để chọn ra 496 đại biểu, tỷ lệ cạnh tranh đã buộc các ứng cử viên bước ra khỏi "vùng an toàn" của những bản sơ yếu lý lịch đẹp đẽ để đối diện với thực tế khắc nghiệt.

Không khí tại các hội trường bầu cử từ Hà Nội, Hải Phòng đến TPHCM đã thay đổi hoàn toàn nhờ những cuộc tiếp xúc cử tri không còn mang tính nghi thức:

- Chất vấn trực diện: Cử tri không còn e dè, trực tiếp đặt lên bàn nghị sự những câu hỏi gai góc về sự bất cập của chế độ tem phiếu, tình trạng khan hiếm hàng hóa và đặc quyền đặc lợi của cán bộ.

- Đối thoại thực chất: Ứng cử viên lần đầu tiên phải trình bày "chương trình hành động" cá nhân, chứng minh năng lực giải quyết các "nút thắt" kinh tế thay vì đọc diễn văn giáo điều.

- Quyền năng chủ thể: Việc số dư ứng cử viên cao đã trao cho Nhân dân quyền năng của một "chủ thể chính trị”. Lá phiếu lúc này là sự lựa chọn giữa những xu hướng tư duy: bảo thủ hay bứt phá đổi mới.

Cái không khí "sục sôi" ấy minh chứng rằng đổi mới kinh tế không thể thành công nếu không đi kèm với việc dân chủ hóa hoạt động của bộ máy nhà nước. Đây chính là nền tảng cốt yếu để Quốc hội sau đó thông qua những đạo luật mang tính "cởi trói" vĩ đại.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hữu Thọ bỏ phiếu bầu đại biểu Quốc hội khóa VIII tại tổ bầu cử 71, đơn vị bầu cử 7, Quận 3, TPHCM

Bệ phóng đưa kinh tế Việt Nam hội nhập quốc tế

Ngày 19/4/1987 không chỉ là ngày hội cử tri mà còn là cuộc "tổng động viên" tinh thần trách nhiệm công dân. Với tỷ lệ cử tri đi bầu đạt xấp xỉ 98,75%, kết quả này phản ánh niềm kỳ vọng cháy bỏng về một "luồng sinh khí mới" có khả năng xoay chuyển cục diện kinh tế trì trệ.

Diễn biến cuộc bầu cử ghi nhận những bước tiến chưa từng có với tính chất "đấu tranh" xuất hiện ngay từ khâu hiệp thương. Thay vì danh sách "tròn trịa" theo cơ cấu, quá trình lựa chọn chứng kiến sự sàng lọc khắt khe, nơi ngay cả ứng cử viên có chức vụ cao cũng bị cử tri phê bình trực diện về năng lực hành động và đạo đức.

Cuộc bầu cử khóa VIII đã lựa chọn được một bộ khung lãnh đạo đồng thuận về tư duy cải cách. Đây là những nhân vật lịch sử, những người đã dám "nhìn thẳng vào sự thật" để chèo lái con thuyền Việt Nam vượt qua giông bão.

- Chủ tịch Quốc hội Lê Quang Đạo: Người đặt nền móng cho việc chuyển đổi Quốc hội từ hình thức tham luận sang tranh luận thực chất. Ông giúp nâng cao hiệu lực giám sát và lập pháp, cụ thể hóa nghị quyết của Đảng thành hệ thống pháp luật.

- Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công: Một nhà lãnh đạo trưởng thành từ thực tiễn, ông góp phần quan trọng trong việc điều hành bộ máy nhà nước chuyển dịch từ mệnh lệnh hành chính sang quản lý bằng pháp luật.

- Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng: Người đứng đầu Chính phủ trong những năm đầu khốc liệt nhất của Đổi mới, quyết liệt xử lý các vấn đề "giá - lương - tiền" và tình trạng khan hiếm hàng hóa.

Bà con dân tộc xã Hải Yến, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn bỏ phiếu bầu đại biểu Quốc hội khóa VIII (19/4/1987)

- Phó Chủ tịch Thường trực Võ Văn Kiệt: "Tổng công trình sư” của những dự án đại diện cho tinh thần mở cửa. Ông là người thúc đẩy Luật Đầu tư nước ngoài năm 1987 - đạo luật "xé rào" quan trọng nhất để phá thế bao vây cấm vận.

Chân dung Quốc hội khóa VIII hiện lên hoàn toàn khác biệt thông qua những "con số biết nói":

- Sự trỗi dậy của tầng lớp trí thức: Tỷ lệ đại biểu trình độ đại học và trên đại học tăng vọt, đánh dấu sự lên ngôi của tư duy khoa học và các chuyên gia kỹ trị thay thế lối quản lý kinh nghiệm.

- Tính đại diện thực chất: Lực lượng đại biểu trẻ mang đến nghị trường hơi thở của thực tiễn và những khát vọng "xé rào" từ địa phương.

- Cơ cấu thành phần năng động: Trọng tâm dịch chuyển sang những cá nhân có khả năng hoạch định chính sách và phản biện pháp luật.

Quốc hội "tri thức hóa" trở thành tiền đề bắt buộc để đất nước bước vào kỷ luật pháp luật thay cho các chỉ thị hành chính. Đây chính là bệ phóng vững chắc để đưa con tàu Việt Nam rời bến cảng cơ chế cũ, vươn ra biển lớn hội nhập.

Sinh viên Trường Đại học Bách khoa Hà Nội bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội khóa VIII và HĐND các cấp sáng 19/4/1987

Dấu ấn xoay chuyển vận mệnh dân tộc

Nếu cuộc bầu cử là sự lựa chọn niềm tin, thì hoạt động của Quốc hội khóa VIII chính là sự hiện thực hóa niềm tin đó bằng những công cụ pháp lý sắc bén. Quốc hội thực sự trở thành "kiến trúc sư” cho tòa nhà Đổi mới, trực tiếp can thiệp vào tiến trình lịch sử để đưa đất nước thoát khỏi vực thẳm khủng hoảng.

Đây được coi là một "cuộc Cách mạng trong lòng nghị trường". Tầm vóc của khóa VIII nằm ở sự dũng cảm "phá rào" về pháp lý. Lần đầu tiên, những khái niệm từng bị coi là "xa lạ” với tư duy cũ đã được luật hóa sinh động:

- Kinh tế nhiều thành phần.

- Thu hút đầu tư nước ngoài.

- Tranh luận đa chiều tại nghị trường.

Cán bộ, công nhân Xí nghiệp liên doanh dầu khí Việt - Xô bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội khóa VIII và HĐND các cấp tại đơn vị bầu cử số 58, đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo

Các nữ tu sĩ Quận 5, TPHCM bỏ phiếu bầu cử đại biểu Quốc hội khóa VIII và HĐND các cấp

Chính sự quyết đoán này đã tạo ra một "cú hích" định mệnh, xoay chuyển vận mệnh dân tộc từ chỗ khủng hoảng cận kề sang thế đứng tự chủ, năng động. Di sản lớn nhất để lại chính là bài học về niềm tin và dân chủ: Khi người dân được trao quyền lựa chọn thực chất và luật pháp trở thành tối thượng, sức mạnh nội sinh của dân tộc sẽ được giải phóng mãnh liệt.

Nhìn lại cuộc bầu cử năm 1987, chúng ta rút ra được những bài học vô giá cho công cuộc xây dựng đất nước hôm nay. Đó là bài học về niềm tin và dân chủ: Khi người dân được trao quyền lựa chọn thực chất và khi luật pháp trở thành tối thượng, sức mạnh nội sinh của dân tộc sẽ được giải phóng mãnh liệt.

Thắng lợi của Quốc hội khóa VIII đã chứng minh rằng: Mọi khó khăn về kinh tế đều có thể giải quyết nếu chúng ta có một hệ thống chính trị dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm và dựa vào dân. Những đại biểu Quốc hội khóa VIII đã không phụ lòng mong mỏi của cử tri khi họ sẵn sàng tranh luận đến cùng để bảo vệ quyền lợi của Nhân dân, để đưa ra những đạo luật đi vào cuộc sống thay vì nằm trên giấy.

Khép lại một nhiệm kỳ bão táp nhưng vinh quang, Quốc hội khóa VIII đã hoàn thành xuất sắc vai trò "người mở đường" vĩ đại. Những viên gạch pháp lý đầu tiên được đặt xuống trong giai đoạn 1987 - 1992 vẫn là nền tảng vững chắc cho sự hưng thịnh của Việt Nam hôm nay. Tinh thần Đổi mới, thực chất và vì dân của Quốc hội khóa VIII mãi mãi là ngọn hải đăng soi sáng cho mọi bước tiến của dân tộc trên con đường hướng tới một Việt Nam dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

TS. HUỲNH ĐỨC THIÊN - Đại học Quốc gia TPHCM

Nguồn CA TP.HCM : http://congan.com.vn/tin-chinh/bai-3-bau-cu-quoc-hoi-khoa-viii-1987-nhung-la-phieu-hien-thuc-hoa-cong-cuoc-doi-moi_190225.html