Một số lựa chọn ăn sáng tưởng chừng tiện lợi nhưng lại có thể gây hại, ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, cân nặng và thậm chí làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính. Ảnh: Freepik.
Bún, phở, mì gói, bánh mì hay dưa muối là những lựa chọn quen thuộc trong bữa sáng của hàng triệu người Việt. Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng, những bữa sáng quen thuộc ấy lại chứa một lượng muối cao vượt ngưỡng an toàn, âm thầm đẩy thận vào tình trạng quá tải ngay từ đầu ngày.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 5 g muối/ngày (tương đương 2.000 mg natri). Tuy nhiên, số liệu của Bộ Y tế cho thấy người Việt đang nạp trung bình 9,4-10 g muối/ngày, gần gấp đôi khuyến nghị.
Đáng lo ngại, phần lớn lượng muối dư thừa này đến từ bữa sáng, thời điểm nhiều người có xu hướng ăn nhanh, ăn mặn và khó kiểm soát gia vị.
Theo thống kê của Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam, hiện có hơn 8,7 triệu người trưởng thành mắc bệnh thận mạn, chiếm khoảng 12,8% dân số. Trong đó, chế độ ăn mặn, giàu natri kéo dài là yếu tố nguy cơ hàng đầu.
Dưới đây là những món ăn sáng chứa nhiều natri mà bạn cần lưu ý để cân đối khi ăn, ngăn ngừa gan, thận quá tải.
Nước dùng bún, phở
Với người Việt, nước dùng là phần không thể thiếu của bát phở hay bún. Tuy nhiên, theo PGS.TS.BS Nguyễn Trọng Hưng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, đây lại là nguồn natri lớn nhất trong bữa sáng.
Ước tính, một bát nước phở, bún cá hoặc bún riêu (khoảng 200 ml nước dùng) có thể chứa từ 2 đến 4 g muối. Riêng một bát phở bò sốt vang có thể lên tới 4,6 g muối, gần chạm ngưỡng khuyến nghị tối đa cho cả ngày.
Thay vì húp cạn nước dùng, người ăn chỉ nên dùng phần cái và nhấp một lượng nhỏ nước lèo. Cách này có thể giúp giảm 50-70% lượng muối nạp vào cơ thể mà không làm mất hoàn toàn trải nghiệm món ăn.
Lượng gia vị, muối trong các món bún, phở... khá lớn. Ảnh: Bep.
Mì ăn liền
Mì ăn liền được xem là món sáng “quốc dân” nhờ giá rẻ, chế biến nhanh. Tuy nhiên, ước tính mỗi gói mì ăn liền chứa trung bình 4,3 g muối, tương đương khoảng 1.700 mg natri, chiếm tới 85% giới hạn natri Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị mỗi ngày cho người trưởng thành khỏe mạnh.
Một nghiên cứu trên The Journal of Nutrition chỉ ra rằng những người ăn mỳ ăn liền từ 2 lần trở lên mỗi tuần có nguy cơ cao mắc hội chứng chuyển hóa, bao gồm cao huyết áp, béo phì và đường huyết cao.
Mì ăn liền thường chứa lượng natri rất cao. Ảnh: Shutterstock.
Thịt chế biến sẵn
Theo Heathline, xúc xích, giò chả, lạp xưởng thường xuất hiện trong bánh mì hoặc xôi mặn, những món ăn sáng phổ biến tại đô thị. Muối trong các sản phẩm này không chỉ tạo vị mà còn đóng vai trò là chất bảo quản chính.
Ước tính 100 g xúc xích hoặc giò chả có thể chứa từ 800 đến 1.200 mg natri. Ngoài ra, việc sử dụng natri nitrit trong chế biến còn làm tăng áp lực lên cầu thận khi tiêu thụ thường xuyên.
Viện Dinh dưỡng Quốc gia khuyến cáo người tiêu dùng nên thay thế các thực phẩm này bằng nguồn đạm tươi như thịt nạc luộc, ức gà hoặc trứng luộc để giảm gánh nặng cho gan, thận và bảo vệ hệ tim mạch bền vững.
Các loại thịt chế biến sẵn thường chứa nhiều natri và chất bảo quản (nitrit và nitrat) để kéo dài thời hạn sử dụng. Ảnh: Shutterstock.
Bánh mì
Nhiều người cho rằng bánh mì hay ngũ cốc là lựa chọn lành mạnh, ít muối. Thực tế, theo Heathline, muối được sử dụng khá nhiều trong bột bánh để tạo cấu trúc và kéo dài thời gian bảo quản.
Một lát bánh mì gối thông thường chứa khoảng 150-200 mg natri. Nếu ăn một ổ bánh mì kẹp đầy đủ với bơ mặn, patê và nước tương, lượng natri có thể lên tới 2.500 mg, vượt ngưỡng khuyến nghị chỉ trong một bữa sáng.
Chuyên gia dinh dưỡng khuyên nên chọn bánh mì nguyên hạt, hạn chế các loại sốt mặn và nước tương khi ăn kèm.
Các loại thịt chả, nước sốt và đồ chua trong bánh mì có thể chứa lượng muối khá lớn. Ảnh: Hetagram.
Dưa, cà muối
Dưa muối, cà muối là món ăn kèm kích thích vị giác, thường xuất hiện trong những bữa sáng truyền thống. Tuy nhiên, đây lại là thực phẩm đặc biệt nguy hiểm với người mắc bệnh thận và cao huyết áp.
Heathline ước tính trong 100 g dưa chuột muối có thể chứa tới 2,5 g muối. Quá trình lên men trong dung dịch muối đậm đặc khiến thực phẩm này tích tụ lượng natri rất lớn.
Các bác sĩ khuyến cáo hạn chế việc ăn đồ muối chua vào buổi sáng. Nếu sử dụng, nên rửa lại bằng nước sạch để loại bỏ bớt muối bám bên ngoài.
Gia vị chấm
Theo TS.BS Ngô Thị Kim Oanh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cơ sở 3, thói quen đặt sẵn bát nước chấm trên bàn ăn của người Việt khiến lượng muối nạp vào cơ thể tăng vọt mà người ăn khó nhận biết.
Ước tính 1 ml nước mắm chứa khoảng 77 mg natri, trong khi 1 ml nước tương chứa 56 mg. Chỉ một thìa canh nước tương đã có thể cung cấp gần 1.000 mg natri.
Các bác sĩ khuyến nghị nên ưu tiên gia vị tự nhiên như chanh, giấm, tỏi, ớt để tạo vị, thay vì lạm dụng nước mắm, nước tương trong bữa sáng.
Lê Huyên