Những ngôi nhà cổ trăm năm tuổi ở Cà Mau trước bài toán bảo tồn

5 giờ trướcBài gốc

Từng là những công trình bề thế, biểu tượng cho một thời kỳ phát triển của vùng đất Bạc Liêu xưa, nhiều ngôi nhà cổ mang đậm dấu ấn kiến trúc Pháp và kiến trúc giao thoa Đông - Tây đến nay vẫn hiện diện giữa lòng đô thị. Song phía sau vẻ đẹp cổ kính ấy là những dấu hiệu xuống cấp ngày càng rõ nét sau hàng trăm năm tồn tại.

Theo các tài liệu lịch sử, từ cuối thế kỷ XIX, chính quyền Pháp đã xây dựng nhiều công trình hành chính quan trọng tại Bạc Liêu. Trong số đó, Tòa Tham biện tỉnh Bạc Liêu trên đường 30/4 (phường Bạc Liêu) là một trong những công trình tiêu biểu. Đây từng là nơi làm việc của bộ máy hành chính thời thuộc địa, sau này được sử dụng làm trụ sở Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Bạc Liêu, hiện công trình đang bỏ trống và xuống cấp theo thời gian.

Cách đó không xa là Dinh tỉnh trưởng Bạc Liêu, còn được gọi là Tòa bố Pháp hay Nhà cổ số 29 trên đường Trần Phú. Công trình được người Pháp xây dựng cách đây hơn một thế kỷ, từng là trụ sở Trung tâm Phát triển quỹ nhà và đất tỉnh Bạc Liêu cũ. Khoảng 10 năm sau khi đơn vị này chuyển địa điểm hoạt động, căn nhà gần như bị bỏ không. Nhiều hạng mục xuống cấp nghiêm trọng, từ mái ngói, tường vách đến hệ thống kết cấu bên trong.

Cùng chung tình trạng là Nhà cổ số 174 trên đường Điện Biên Phủ (trước đây là nhà ông Trương Xuân). Công trình từng được sử dụng làm trụ sở Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu Thể dục thể thao tỉnh Bạc Liêu. Hiện căn nhà không còn được khai thác, nhiều mảng tường bong tróc, nền thấp thường xuyên ngập nước khi mưa lớn, mái tôn và hệ thống cửa đã hư hỏng.

Bên cạnh những công trình đang xuống cấp, nhiều ngôi nhà cổ khác đang được bảo tồn khá nguyên vẹn và trở thành điểm đến hấp dẫn của du khách khi đến với vùng đất Bạc Liêu. Nổi bật nhất là tòa nhà Hội đồng Trạch (cụm nhà công tử Bạc Liêu) hay Nhà cổ số 15 trên đường Điện Biên Phủ. Công trình do ông Trần Trinh Trạch - thân sinh Công tử Bạc Liêu Trần Trinh Huy xây dựng theo kiến trúc Pháp với toàn bộ vật liệu được đưa từ Pháp sang.

Sau hơn 100 năm, dinh thự vẫn giữ được vẻ sang trọng với nhiều chi tiết nội thất tinh xảo, trở thành điểm tham quan nổi tiếng gắn với những giai thoại về “Công tử Bạc Liêu”.

Tương tự, nhà cổ số 41 trên đường Hai Bà Trưng, hiện là trụ sở Trung tâm Dịch vụ đô thị Bạc Liêu. Công trình vẫn giữ được gần như nguyên vẹn những nét kiến trúc đặc trưng và vẻ đẹp cổ kính của một thời vang bóng.

Cách đó vài căn nhà là nhà cổ số 25, trước đây thuộc sở hữu của ông Trần Khắc Nhượng, hiện được sử dụng làm Bảo tàng tỉnh Cà Mau (cơ sở 2). Dù vẫn giữ được kiến trúc kiểu Pháp đặc trưng, công trình cũng đã xuất hiện những dấu hiệu xuống cấp như tường nứt và rong rêu bám phủ bên ngoài.

Một địa chỉ mang nhiều giá trị lịch sử khác là Di tích lịch sử Trụ sở Tỉnh ủy lâm thời Bạc Liêu (1945 - 1946) trên đường 30/4. Do công trình cũ xuống cấp nghiêm trọng nên đã được hạ giải. Hiện tại, địa phương xây dựng bia tưởng niệm tại vị trí cũ nhằm ghi nhớ sự kiện lịch sử quan trọng của Đảng bộ tỉnh Bạc Liêu trước đây.

Tại phường Vĩnh Trạch, nhiều công trình kiến trúc cổ cũng đã được gìn giữ như Phủ thờ họ Cao Triều trên đường Đống Đa. Công trình được xây dựng khoảng năm 1897, là nơi thờ tổ phụ của nhân sĩ yêu nước Cao Triều Phát. Phủ thờ mang đậm dấu ấn kiến trúc người Hoa với mái ngói âm dương, hệ thống cột gỗ lim, gỗ trắc và nhiều chi tiết chạm khắc tinh xảo.

Cùng với đó là Nhà cổ số 59 (tên cũ là nhà ông Cao Triều Trực) trên đường Thống Nhất, trước đây từng được sử dụng làm cơ sở y tế và cơ quan văn hóa địa phương. Sau khi sáp nhập tỉnh, công trình hiện không còn sử dụng nhưng phần kiến trúc bên ngoài vẫn được bảo tồn khá tốt.

Nhằm gìn giữ các giá trị kiến trúc, lịch sử và văn hóa của hệ thống nhà cổ, UBND tỉnh Cà Mau đã ban hành Chương trình bảo tồn, trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử giai đoạn 2026 - 2030.

Theo kế hoạch, tỉnh sẽ hoàn thành công tác quy hoạch, đầu tư bảo tồn và chống xuống cấp đối với 3 di tích quốc gia đặc biệt, 19 di tích quốc gia và 64 di tích cấp tỉnh. Trong đó có 14 di tích kiến trúc nghệ thuật là các ngôi nhà cổ, dinh thự và công trình tiêu biểu tại phường Bạc Liêu và phường Vĩnh Trạch.

Ông Lý Vỹ Triều Dương, Phó giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau cho biết, tỉnh đã phân cấp quản lý di tích và đang từng bước triển khai các thủ tục đầu tư tu bổ đối với một số công trình xuống cấp. Tuy nhiên, đa số được giao cho phường Bạc Liêu, phường Vĩnh Trạch quản lý, hoặc tư nhân tự quản lý và tu bổ.

Theo ông Lê Việt Xô, Chủ tịch UBND phường Bạc Liêu, địa phương đang đẩy mạnh vận động xã hội hóa nguồn lực để cùng Nhà nước trùng tu, bảo tồn các di tích, qua đó phát huy giá trị lịch sử, văn hóa và tiềm năng du lịch của hệ thống nhà cổ trên địa bàn.

Gia Minh

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/nhung-ngoi-nha-co-tram-nam-tuoi-o-ca-mau-truoc-bai-toan-bao-ton-192260606165948201.htm