Nhung nhớ vị bánh Nghé của người Sán Dìu

2 giờ trướcBài gốc

Bánh Nghé của người Sán Dìu: Ảnh: Khổng Yến Anh

Người Sán Dìu vốn nổi tiếng với nhiều loại bánh truyền thống như bánh trứng kiến, bánh chưng gù, bánh nẳng... Mỗi loại bánh mang một ý nghĩa riêng, phản ánh điều kiện tự nhiên và nếp sinh hoạt của cộng đồng. Trong số đó, bánh Nghé (còn gọi là bánh con, bánh bạc đầu hay bánh lá mít) - món bánh dân dã được lưu giữ phổ biến tại Phú Thọ và một số địa phương miền trung du phía Bắc.

Điểm chung của các loại bánh này là đều được làm từ gạo nếp. Gạo được chọn kỹ, vo sạch, ngâm nước rồi giã hoặc xay thành bột mịn. Công đoạn làm bột đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo. Bột được nhào với nước ấm cho kết dính, đạt độ dẻo vừa phải, không quá nhão cũng không quá khô.

Từ khối bột trắng mịn ấy, người làm nhanh tay nặn thành từng viên nhỏ. Tùy từng địa phương, bánh có hình tròn, hình múi bưởi hoặc cong như chiếc lá mít. Ở một số nơi, để tạo màu sắc hấp dẫn, người ta trộn thêm gấc chín vào bột, cho sắc đỏ tươi tượng trưng cho may mắn.

Nhân bánh cũng phong phú nhưng phổ biến nhất là đỗ xanh đã ngâm mềm, đãi sạch, giã nhuyễn. Có gia đình chỉ trộn đỗ với chút muối để giữ vị bùi nguyên bản; có nơi lại ngào đỗ với đường, thêm vừng rang hoặc chút mỡ lợn để tăng độ thơm. Riêng bánh “bạc đầu” thường có nhân vừng, lạc rang giã nhỏ trộn đường trắng. Sau khi bọc nhân và nặn kín, bánh được lăn qua một lớp bột nếp khô mịn phủ bên ngoài. Lớp áo trắng ấy khiến người dân liên tưởng đến mái tóc bạc, từ đó hình thành tên gọi dân dã mà hóm hỉnh.

Bánh được thả vào nồi nước sôi luộc chín. Khi nổi lên mặt nước, như cách ví von “bảy nổi ba chìm”, bánh được vớt ra. Người Sán Dìu thường đặt bánh lên những chiếc lá mít xanh hái trong vườn, rửa sạch. Màu trắng hoặc đỏ của bánh nổi bật trên nền lá xanh tạo nên hình ảnh giản dị mà hài hòa với thiên nhiên. Cách bày ấy cũng thể hiện lối sống gần gũi, tiết kiệm và thân thiện với môi trường.

Không cầu kỳ trong hương vị, bánh Nghé mang vị thơm của nếp mới, vị bùi của đỗ, vị ngọt thanh của đường và hương vừng lạc rang. Tất cả hòa quyện tạo nên cảm giác nhẹ nhàng, không ngấy, phù hợp với khẩu vị của nhiều thế hệ.

Quan trọng hơn, bánh Nghé không chỉ là món ăn mà còn gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người Sán Dìu. Bánh thường được làm trong các dịp Tết Thanh Minh, Tết Đoan Ngọ (mùng 5 tháng 5), rằm tháng Bảy, Đông chí và đặc biệt là Tết Nguyên đán. Trong mâm cúng tổ tiên, những chiếc bánh nhỏ xinh thể hiện lòng thành kính và ước mong về sức khỏe, bình an, mùa màng thuận lợi. Sau nghi lễ, bánh được chia cho con cháu cùng thụ lộc, như một cách kết nối các thế hệ trong gia đình.

Ngày nay, dù đời sống đã nhiều đổi thay, bánh Nghé vẫn được gìn giữ trong những ngày rằm, mùng một, dịp cưới hỏi hay sum họp gia đình. Ở một số nơi, hình ảnh những mẻ bánh đỏ thắm đặt trên nong nia, trên nền lá mít xanh còn trở thành đề tài trong các bức ảnh nghệ thuật về đời sống người Sán Dìu.

Tác giả nhiếp ảnh Thái Sinh, hội viên Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam, hội viên Chi hội Nhiếp ảnh - Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật tỉnh Phú Thọ là người tâm huyết với mảng đề tài về người Sán Dìu. Trong nhiều đề tài về đời sống, sinh hoạt của dân tộc Sán Dìu, tác giả đã có những tác phẩm về quy trình làm ra loại bánh làm từ bột nếp này.

Với nhà nhiếp ảnh Khổng Yến Anh, hội viên Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam và Chi hội Nhiếp ảnh - Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật tỉnh Phú Thọ, chị đã chụp được bức ảnh tâm đắc, đó là khoảnh khắc những bé gái người Sán Dìu đang thích thú trải nghiệm và nâng niu những chiếc bánh nghé nhỏ xinh.

Mộc mạc trong nguyên liệu, giản dị trong cách làm, nhưng tinh tế ở ý nghĩa văn hóa, bánh Nghé đã trở thành một phần hồn cốt của cộng đồng Sán Dìu. Với những ai từng thưởng thức, hương vị ấy không chỉ đọng lại nơi đầu lưỡi mà còn gợi nhớ về nếp nhà, về tình thân và sự gắn bó bền chặt với truyền thống quê hương.

Nếu chưa có dịp, một lần nào đó, quý vị hãy đến gặp những người dân Sán Dìu ở Phú Thọ để cùng hòa vào cuộc sống, nét văn hóa, trong đó có những nét văn hóa riêng của ẩm thực, có vị bánh Nghé dân dã không dễ quên.

Quỳnh Hoa

Nguồn Phú Thọ : https://baophutho.vn/nhung-nho-vi-banh-nghe-cua-nguoi-san-diu-248799.htm