Những quan niệm sai lầm về thuốc lá điện tử và yêu cầu cấp thiết trong giáo dục

một giờ trướcBài gốc

Trong vài năm trở lại đây, thuốc lá điện tử đã trở thành một hiện tượng phổ biến trong giới trẻ, đặc biệt ở học sinh, sinh viên. Với thiết kế hiện đại, mùi hương đa dạng và các chiến dịch quảng bá mang tính “thời thượng”, thuốc lá điện tử từng được nhiều người nhìn nhận như một sản phẩm ít độc hại hơn thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, các nghiên cứu y học, cảnh báo của cơ quan quản lý và thực tiễn xã hội cho thấy nhiều nhận thức về thuốc lá điện tử đang bị hiểu sai nghiêm trọng, dẫn đến hệ lụy lớn đối với sức khỏe cộng đồng và tương lai thế hệ trẻ.

Tại Việt Nam, trước những nguy cơ ngày càng gia tăng, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15, thống nhất cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử từ năm 2025.
Thuốc lá điện tử không “an toàn hơn” như nhiều người lầm tưởng

Một trong những quan niệm sai lầm phổ biến nhất là cho rằng thuốc lá điện tử “ít độc hại” hoặc “an toàn hơn” thuốc lá truyền thống. Đây là lập luận thường được lan truyền trên mạng xã hội và trong giới trẻ.

Thực tế, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) nhiều lần cảnh báo rằng thuốc lá điện tử vẫn chứa nicotine – chất gây nghiện mạnh ảnh hưởng trực tiếp đến não bộ, hệ thần kinh và tim mạch. WHO nhấn mạnh thanh thiếu niên là nhóm dễ bị tổn thương nhất do não bộ chưa phát triển hoàn thiện.

Ngoài nicotine, dung dịch thuốc lá điện tử còn có thể chứa nhiều hóa chất độc hại, kim loại nặng và các hợp chất tạo hương khi đốt nóng sẽ sinh ra chất gây viêm đường hô hấp. Một số trường hợp còn bị pha trộn ma túy tổng hợp hoặc chất kích thích nguy hiểm, gây rối loạn tâm thần, ngộ độc cấp tính và tổn thương đa cơ quan.

Điều đáng lo ngại là nhiều người trẻ tiếp cận thuốc lá điện tử với tâm lý “thử cho biết”, nhưng nhanh chóng lệ thuộc nicotine mà không nhận ra. Cảm giác thư giãn, giảm căng thẳng chỉ là phản ứng tạm thời của não bộ trước chất gây nghiện, trong khi nguy cơ lệ thuộc ngày càng tăng.

Quan niệm “không gây nghiện” - ngộ nhận nguy hiểm

Không ít học sinh cho rằng thuốc lá điện tử chỉ tạo “khói thơm”, không gây nghiện như thuốc lá điếu. Tuy nhiên, đây là một nhận thức sai lệch.

Theo các chuyên gia y tế, nicotine trong thuốc lá điện tử có khả năng gây nghiện rất nhanh, thậm chí ở nồng độ cao hơn thuốc lá truyền thống. Một số loại pod hoặc vape hiện nay sử dụng nicotine muối, giúp hấp thụ nhanh vào máu, tạo cảm giác “êm” hơn nhưng mức độ lệ thuộc lại lớn hơn.

Đối với thanh thiếu niên, nicotine làm ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tập trung, kiểm soát cảm xúc và quá trình phát triển não bộ. Người sử dụng lâu dài có nguy cơ rơi vào trạng thái phụ thuộc tâm lý, mất khả năng kiểm soát hành vi và dễ chuyển sang các chất kích thích khác.

Nhiều nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy người trẻ sử dụng thuốc lá điện tử có nguy cơ hút thuốc lá truyền thống cao hơn nhóm không sử dụng. Như vậy, thuốc lá điện tử không phải “giải pháp thay thế” mà có thể trở thành “cửa ngõ” dẫn đến nghiện nicotine lâu dài.

Đặc biệt, một bộ phận giới trẻ hiện nay xem việc sử dụng vape hay pod như biểu hiện của cá tính, phong cách sống hiện đại hoặc cách hòa nhập với bạn bè. Chính tâm lý muốn khẳng định bản thân khiến nhiều học sinh tiếp cận thuốc lá điện tử từ rất sớm.

Trên thực tế, sự lan rộng của thuốc lá điện tử trong môi trường học đường đang trở thành vấn đề đáng báo động. Nhiều sản phẩm được thiết kế giống đồ chơi, bút viết hoặc thiết bị điện tử nhỏ gọn, khiến việc phát hiện trở nên khó khăn. Các mùi hương trái cây, bạc hà, nước ngọt được sử dụng nhằm tạo cảm giác “vô hại”, đánh trúng tâm lý tò mò của thanh thiếu niên.

Các thảo luận trên mạng xã hội cũng cho thấy nhiều người trẻ từng xem thuốc lá điện tử là “ngầu”, “ít hại”, nhưng sau đó nhận ra nguy cơ nghiện và tác động tiêu cực trong học đường.

Điều nguy hiểm hơn là việc sử dụng thuốc lá điện tử đang có xu hướng trẻ hóa. Nếu trước đây người hút thuốc chủ yếu ở tuổi trưởng thành thì nay nhiều học sinh THCS, THPT đã tiếp cận vape từ rất sớm. Điều này kéo theo nguy cơ gia tăng bạo lực học đường, suy giảm sức khỏe tâm thần và hành vi lệch chuẩn.

Giáo dục là giải pháp cốt lõi

Một số ý kiến cho rằng thuốc lá điện tử “được sản xuất công nghệ cao” nên thành phần được kiểm soát tốt hơn thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, trên thực tế, thị trường thuốc lá điện tử tồn tại rất nhiều sản phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc.

Theo Bộ Y tế, nhiều loại thuốc lá điện tử bị pha trộn ma túy tổng hợp và các chất hướng thần cực kỳ nguy hiểm. Đây là nguyên nhân khiến nhiều trường hợp học sinh bị ngộ độc, hoang tưởng hoặc rối loạn tâm thần sau khi sử dụng.

Các thảo luận cộng đồng cũng phản ánh thực trạng khó kiểm soát nguồn gốc và thành phần của vape trên thị trường hiện nay. Chính yếu tố này khiến thuốc lá điện tử trở thành nguy cơ phức tạp không chỉ với ngành y tế mà còn với an ninh học đường và trật tự xã hội.

Việc Việt Nam cấm thuốc lá điện tử từ năm 2025 là bước đi mạnh mẽ nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Tuy nhiên, chỉ các biện pháp hành chính là chưa đủ. Cốt lõi của vấn đề vẫn nằm ở giáo dục nhận thức.

Trước hết, cần tăng cường giáo dục sức khỏe trong nhà trường theo hướng thực chất, cập nhật và gần gũi với học sinh. Thay vì chỉ tuyên truyền chung chung, cần cung cấp thông tin khoa học cụ thể về nicotine, tác động đến não bộ, nguy cơ nghiện và các hệ lụy tâm lý – xã hội của thuốc lá điện tử.

Bên cạnh đó, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh cần được chú trọng hơn. Nhiều thanh thiếu niên sử dụng vape do áp lực bạn bè, tâm lý muốn thể hiện bản thân hoặc thiếu kỹ năng từ chối. Vì vậy, nhà trường cần giúp học sinh hình thành năng lực tự bảo vệ mình trước các cám dỗ và xu hướng tiêu cực.

Gia đình cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Cha mẹ cần quan tâm đến biến đổi tâm lý của con em, chủ động trò chuyện thay vì chỉ cấm đoán. Việc phát hiện sớm dấu hiệu sử dụng thuốc lá điện tử có ý nghĩa rất lớn trong phòng ngừa nghiện nicotine và các chất kích thích khác.

Ngoài ra, môi trường mạng cần được kiểm soát chặt chẽ hơn. Hiện nay, nhiều nội dung quảng bá vape trên nền tảng số đang sử dụng hình ảnh trẻ trung, hiện đại để thu hút thanh thiếu niên. Việc ngăn chặn quảng cáo trá hình, bán hàng trực tuyến và nội dung cổ xúy thuốc lá điện tử là yêu cầu cấp thiết.

Trong bối cảnh thuốc lá điện tử ngày càng len lỏi vào học đường và đời sống giới trẻ, việc giáo dục nhận thức không còn là nhiệm vụ riêng của ngành y tế hay giáo dục, mà cần sự tham gia đồng bộ của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Chỉ khi người trẻ hiểu rõ bản chất và tác hại của thuốc lá điện tử, mới có thể xây dựng một thế hệ khỏe mạnh, tỉnh táo và có khả năng tự bảo vệ mình trước những cám dỗ mang vỏ bọc hiện đại nhưng đầy nguy cơ.

Thùy Lê

Nguồn Kiểm Toán : https://baokiemtoan.vn/bai-viet/nhung-quan-niem-sai-lam-ve-thuoc-la-dien-tu-va-yeu-cau-cap-thiet-trong-giao-duc