Những thách thức đối với Sanaenomics

3 giờ trướcBài gốc

Di sản khó khăn

Thủ tướng Sanae Takaichi tiếp quản một nền kinh tế đầy thách thức khi bà nhậm chức vào tháng 10/2025. Vấn đề chi phí sinh hoạt leo thang đã gây tổn hại nghiêm trọng tới uy tín của Đảng Dân chủ Tự do (LDP) trong hai cuộc bầu cử gần nhất, khiến đảng cầm quyền rơi vào thế chính phủ thiểu số ở cả hai viện Quốc hội Nhật Bản.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi. Ảnh: THX/TTXVN

Tăng trưởng kinh tế đã suy giảm trong quý III/2025 dưới tác động của các biện pháp thuế quan từ Mỹ - lần sụt giảm đầu tiên sau sáu quý liên tiếp tăng trưởng. Đồng yen vốn đã yếu lại tiếp tục trượt giá mạnh kể từ khi bà Takaichi lên nắm quyền. Trong bối cảnh đó, gói chính sách kinh tế mới mang tên “Sanaenomics” được giới thiệu như một giải pháp toàn diện, song lại bộc lộ nhiều mâu thuẫn nội tại và dựa trên một cách nhìn mang tính bán tự cung tự cấp về an ninh kinh tế. Nhiều khả năng, Sanaenomics sẽ khiến vị thế kinh tế của Nhật Bản xấu đi hơn là được cải thiện.

Ba “mũi tên” quen thuộc

Bà Takaichi xây dựng Sanaenomics xoay quanh ba “mũi tên”, có chủ ý mô phỏng khuôn khổ Abenomics của người thầy chính trị Shinzo Abe.

Mũi tên thứ nhất cam kết tiếp tục nới lỏng tiền tệ. Tuy nhiên, trên thực tế, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) - cơ quan độc lập với chính phủ - vẫn đang đi theo lộ trình bình thường hóa chính sách, từng bước nâng lãi suất. Áp lực chính trị từ bà Takaichi có thể làm chậm tiến trình này, nhưng khó có khả năng đảo chiều hoàn toàn.

Mũi tên thứ hai, được gọi là “chính sách tài khóa chủ động có trách nhiệm”, lại chứa đựng một nghịch lý: vừa mở rộng chi tiêu, vừa duy trì kỷ luật tài khóa.

Lập luận của chính phủ là chi tiêu tài khóa mang tính chiến lược sẽ giúp tăng thu nhập, cải thiện niềm tin tiêu dùng và nâng cao lợi nhuận doanh nghiệp; từ đó tạo thêm nguồn thu thuế và thúc đẩy tăng trưởng GDP. Phép toán tài khóa này dựa trên giả định rằng tốc độ tăng nợ công sẽ không vượt quá tốc độ tăng GDP, qua đó làm giảm tỷ lệ nợ trên GDP và duy trì niềm tin của thị trường.

Tuy nhiên, nếu tăng trưởng không đạt được như kỳ vọng, chiến lược này sẽ dẫn tới suy thoái tài khóa sâu hơn. Trong bối cảnh lãi suất dài hạn tăng và đồng yen suy yếu, thị trường dường như đang nhìn thấy một chính sách “mở rộng tài khóa” mà thiếu đi yếu tố “trách nhiệm”.

Mũi tên thứ ba - “tăng trưởng thông qua đầu tư quản lý khủng hoảng táo bạo” - thực chất là cam kết theo đuổi một mô hình chủ nghĩa tư bản với bàn tay hữu hình do nhà nước dẫn dắt, trải rộng trên 17 lĩnh vực chiến lược, từ trí tuệ nhân tạo và bán dẫn đến đóng tàu và logistics cảng biển.

Cách tiếp cận này phản ánh rõ dấu ấn nhiệm kỳ Bộ trưởng An ninh Kinh tế của bà Takaichi, nơi những lo ngại về sự phụ thuộc, đặc biệt là vào Trung Quốc, đã định hình quan điểm bán tự cung tự cấp trong việc xây dựng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Trợ cấp quy mô lớn để xoa dịu áp lực giá cả

Song song với ba mũi tên, bà Takaichi cam kết triển khai các biện pháp tức thời nhằm giảm tác động của giá cả leo thang đối với hộ gia đình và doanh nghiệp. Các biện pháp này bao gồm bãi bỏ thuế tạm thời đối với xăng và dầu nhẹ, trợ giá điện và khí đốt cho hộ gia đình trong mùa đông (từ tháng 1 đến tháng 3/2026), trợ cấp tiền mặt một lần 20.000 yen cho mỗi trẻ em, cùng với các phiếu thực phẩm được phân phối thông qua chính quyền địa phương.

Ngoài ra, chính phủ còn cam kết hỗ trợ các cơ sở y tế và viện dưỡng lão đang gặp khó khăn, hỗ trợ doanh nghiệp chịu ảnh hưởng từ thuế quan của Mỹ, và tiếp tục đàm phán với các đảng đối lập để nâng ngưỡng chịu thuế thu nhập cá nhân. Thỏa thuận liên minh mới giữa LDP và Ishin no Kai - được ký kết để đổi lấy sự ủng hộ cho việc bà Takaichi trở thành Thủ tướng - bao gồm các cam kết giảm phí an sinh xã hội cho người lao động và miễn học phí trung học phổ thông, cũng như bữa ăn học đường, bắt đầu từ tháng 4/2026.

Căn bệnh mới không thể dùng phương thuốc cũ

Như nhà phân tích Richard Katz chỉ ra, nỗ lực sao chép Abenomics, vốn được giới thiệu năm 2013, để chữa trị nền kinh tế Nhật Bản năm 2025 là một trường hợp “sai phương thuốc”.

Nếu như Nhật Bản dưới thời Shinzo Abe phải đối mặt với giảm phát, thì hiện nay nền kinh tế đang phải giải quyết vấn đề phức tạp hơn nhiều là đình lạm. Giá cả đã tăng 12% kể từ năm 2021, trong khi GDP hầu như không cao hơn năm 2018. Tiền lương thực tế giảm 7%, và tiêu dùng hộ gia đình không tăng trưởng. Điều này đặt bà Takaichi trước một tình thế tiến thoái lưỡng nan: các biện pháp thúc đẩy tăng trưởng và việc làm lại làm lạm phát trầm trọng hơn, và ngược lại.

Ba mũi tên của Sanaenomics: nới lỏng tiền tệ, mở rộng tài khóa và đầu tư do nhà nước dẫn dắt đều nhằm mục tiêu kích thích tổng cầu và thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, chúng lại đang làm gia tăng áp lực lạm phát trong khi thiếu vắng các cải cách cơ cấu nhằm nâng cao năng lực cung của nền kinh tế.

Các biện pháp ngắn hạn nhằm giảm tác động của giá cả leo thang có thể giúp cải thiện sức mua trong thời gian ngắn, nhưng đồng thời lại tiếp tục nuôi dưỡng chính những nguồn gốc sâu xa của lạm phát tại Nhật Bản.

Mũi tên thứ ba của bà Takaichi là sự khác biệt lớn nhất so với Abenomics. Trong khi ông Abe vẫn cổ vũ cải cách cơ cấu để thúc đẩy tăng trưởng dựa vào thị trường, thì bà Takaichi lại công khai ủng hộ chủ nghĩa tư bản do nhà nước dẫn dắt.

Theo chuyên gia Richard Katz, cách tiếp cận này “đi xa hơn việc nhà nước hỗ trợ cần thiết cho nghiên cứu cơ bản, để rồi thay thế thị trường khi chính phủ trực tiếp tham gia vào quá trình thương mại hóa”.

Ví dụ điển hình là Rapidus, nhà sản xuất bán dẫn được xem là “đứa con cưng” của bà Takaichi. Công ty này đặt mục tiêu vượt lên các đối thủ bằng việc sản xuất đại trà chip 2 nanomet vào năm 2027, với sự dẫn dắt của chính phủ và khoản đầu tư công ít nhất 7.000 tỷ yen. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nghi ngờ Rapidus có thể đạt được lợi nhuận, khi phải cạnh tranh trực tiếp với các tập đoàn tư nhân hàng đầu như TSMC hay Samsung trên thị trường toàn cầu.

Bà Takaichi tự định vị mình là người kế thừa di sản của Shinzo Abe và tiếp tục sử dụng đội ngũ cố vấn từng xây dựng Abenomics, cho thấy sự “khóa chặt” về mặt tư tưởng đối với hướng đi hiện tại. Trong khi đó, việc quay lại mũi tên thứ ba nguyên bản của Abenomics -cải cách cơ cấu nhằm nâng cao năng suất - nhiều khả năng sẽ vấp phải sự phản đối của các nhóm lợi ích gắn bó chặt chẽ với cử tri và nhà tài trợ của LDP.

Câu hỏi lớn đặt ra là liệu nền kinh tế Nhật Bản có thể duy trì cách tiếp cận này hay không, trong bối cảnh nợ công tương đương khoảng 250% GDP, dân số già hóa nhanh và năng lực cạnh tranh toàn cầu suy giảm.

Bà Takaichi đang nóng lòng chi thêm để xây dựng cái mà LDP gọi là “tự chủ chiến lược” và “tính không thể thay thế”. Thị trường trái phiếu đã phản ứng: lợi suất dài hạn tăng lên, cho thấy nhà đầu tư đòi hỏi mức lợi nhuận cao hơn để nắm giữ nợ chính phủ, khiến gánh nặng trả nợ càng trở nên khó khăn.

Thủ tướng Nhật Bản đang đặt cược rằng khả năng chống chịu chiến lược sẽ mang lại lợi ích kinh tế đủ lớn trong dài hạn để bù đắp chi phí trước mắt, nhưng đó là một canh bạc đầy rủi ro trong bối cảnh Nhật Bản đang phải đối mặt với vấn đề đình lạm ngay trước mắt.

Quỳnh Vũ theo EAF

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/nhung-thach-thuc-doi-voi-sanaenomics-10403644.html