Những thách thức với giai đoạn 2 thỏa thuận ngừng bắn ở Gaza

3 giờ trướcBài gốc

Israel chưa đạt mục tiêu quân sự, Hamas giữ vai trò then chốt, trong khi lực lượng ổn định quốc tế chưa thành hình khiến giai đoạn hai thỏa thuận ngừng bắn Gaza đối mặt nguy cơ đình trệ kéo dài (trong ảnh: Cảnh đổ nát do xung đột tại Gaza. Ảnh: IRNA/TTXVN)

Bình luận với Nhật báo Sabah (Thổ Nhĩ Kỳ) mới đây, chuyên gia về Trung Đông Haydar Oruç, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Trung Đông thuộc Đại học Sakarya, lệnh ngừng bắn tại Gaz có hiệu lực từ ngày 10/10/2025, mang đến tia hy vọng cho hàng triệu người sau 2 năm chịu đựng thảm họa giao tranh. Giai đoạn đầu tiên của tiến trình, được xây dựng dựa trên kế hoạch 20 điểm do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất, đã cơ bản hoàn tất với việc trao trả con tin và tù nhân giữa các bên. Tuy nhiên, con đường chuyển sang giai đoạn hai, bao gồm việc Israel rút hoàn toàn khỏi Gaza, Hamas giải giáp vũ khí và khởi động công cuộc tái thiết, đang gặp phải nhiều trở ngại nghiêm trọng.

Trở lực từ phía Israel

Một trong những nguyên nhân chính cản trở tiến trình chính là lập trường của Israel. Mặc dù lý do công khai là vì con tin, nhưng động lực thực sự buộc Israel chấp nhận ngừng bắn lại đến từ sức ép của chính quyền Trump. Điều này lý giải vì sao hầu như toàn bộ chính trường Israel, từ phe cầm quyền đến đối lập, đều mong muốn thỏa thuận sớm đổ vỡ để tái khởi động chiến dịch quân sự quy mô lớn. Không ngạc nhiên khi Israel liên tục vi phạm lệnh ngừng bắn kể từ khi tiến trình bắt đầu, dù mỗi lần đều tìm cách đổ lỗi cho Hamas nhằm tránh phản ứng từ Washington.

Chuyên gia Oruç lưu ý, thực tế Israel chưa đạt được bất kỳ mục tiêu nào đã tuyên bố sau ngày 7/10/2023. Hamas không bị tiêu diệt, Gaza không bị sơ tán hoàn toàn. Do đó, khả năng Tel Aviv chấp nhận một tiến trình cho phép quân đội nước này rút lui hoàn toàn và tái thiết Gaza là rất thấp, nhất là khi điều này có thể mở đường cho giải pháp hai nhà nước - một kịch bản mà chính phủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu quyết liệt phản đối.

Những diễn biến tiềm tàng trong chính trị Israel cũng là yếu tố kìm hãm tiến trình. Việc Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar tham gia với tư cách các bên bảo đảm đã bị phe đối lập coi là thất bại của Thủ tướng Netanyahu. Đáng lo ngại hơn, hai đối tác cực hữu trong liên minh cầm quyền - Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben Gvir và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich - công khai phản đối chuyển sang giai đoạn 2.

Cả ông Ben Gvir lẫn ông Smotrich đều yêu cầu sơ tán hoàn toàn Gaza và tiêu diệt Hamas, chỉ ủng hộ Thủ tướng Netanyahu một cách có điều kiện ngay cả trong giai đoạn đầu. Nếu lệnh ngừng bắn tiến tới giai đoạn hai, hai nhân vật này có thể rút khỏi liên minh, khiến chính phủ nguy cơ sụp đổ và cuộc bầu cử dự kiến tháng 10/2026 phải diễn ra sớm hơn. Vấn đề là chính trường Israel thường trở nên cứng rắn hơn trong các giai đoạn bầu cử, khiến khả năng duy trì lệnh ngừng bắn càng thêm mong manh.

Bế tắc về lực lượng hòa bình

Ba tháng sau khi thỏa thuận có hiệu lực, việc thành lập "Hội đồng Hòa bình" và "Lực lượng Ổn định Quốc tế" trong kế hoạch của ông Trump vẫn gặp thách thức. Nhà Trắng ngày 16/1 đã công bố danh sách thành viên của một ủy ban quốc tế then chốt, chịu trách nhiệm giám sát việc quản lý Dải Gaza trong giai đoạn hậu xung đột.

Các thành viên đáng chú ý của Ủy ban Điều hành thuộc “Hội đồng Hòa bình Gaza” gồm Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan, nhà ngoại giao cấp cao Qatar Ali Thawadi, người đứng đầu cơ quan tình báo Ai Cập Hassan Rashad, Bộ trưởng Hợp tác quốc tế Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE) Reem Al-Hashimy và cựu Thủ tướng Anh Tony Blair.

Việc đưa các quan chức cấp cao của Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ - hai nước thường xuyên chỉ trích mạnh mẽ cách Israel tiến hành chiến dịch quân sự tại Gaza- nhiều khả năng sẽ khiến Israel phản đối, dù phản ánh đánh giá của Tổng thống Mỹ Donald Trump về vai trò của hai nước này trong việc thuyết phục Hamas chấp nhận lệnh ngừng bắn hồi tháng 10 năm ngoái.

Ủy ban Điều hành sẽ giám sát Ủy ban Quốc gia về Quản trị Gaza (NCAG), một cơ quan mới gồm các kỹ trị Palestine, chịu trách nhiệm cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho người dân Gaza. Cơ chế này hoạt động dưới sự bảo trợ của Hội đồng Hòa bình - một diễn đàn gồm các lãnh đạo thế giới do Tổng thống Trump đứng đầu - hiện đang được Mỹ gửi lời mời tới hàng loạt nước. Tuy nhiên, Hội đồng Hòa bình chủ yếu mang tính biểu tượng, trong khi Ủy ban Điều hành đóng vai trò là bộ phận điều hành thực tế.

Câu hỏi cấp bách nhất là liệu Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan có tham gia hội đồng hòa bình hay không, cũng như những quốc gia nào sẽ đóng góp cho Lực lượng Ổn định Quốc tế và với quy mô ra sao.

Israel ngay từ đầu đã phản đối cả việc ông Erdoğan tham gia Hội đồng lẫn sự hiện diện của Thổ Nhĩ Kỳ trong Lực lượng Ổn định. Tuy nhiên, nhiều quốc gia, đặc biệt là Mỹ, muốn Thổ Nhĩ Kỳ tham gia. Quan trọng hơn, đây là một trong những yêu cầu then chốt của Hamas - thậm chí có ý kiến cho rằng nếu điều này không thực hiện, Hamas sẽ không sẵn sàng giải giáp vũ khí hay bàn giao quyền quản lý Gaza.

Tranh cãi về thẩm quyền

Sự không rõ ràng về thẩm quyền và trách nhiệm của Lực lượng Ổn định cũng đang làm đình trệ tiến trình. Israel muốn lực lượng này giúp giải giáp Hamas và nếu cần, chiến đấu chống lại Hamas. Ngược lại, Hamas yêu cầu lực lượng ổn định bảo vệ người dân Gaza khỏi các cuộc tấn công của Israel, thậm chí can thiệp chống lại quân đội Israel nếu cần thiết trong khuôn khổ cam kết của Liên hợp quốc.

Thực tế, các phái bộ gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc hiện nay chỉ có thể đóng vai trò vùng đệm giữa các bên xung đột, không có thẩm quyền chiến đấu ủng hộ bất kỳ bên nào. Do đó, cần thiết lập một lực lượng dựa vào thực tế trên thực địa, có khả năng bảo vệ người dân Gaza khỏi nguy cơ tái rơi vào thảm họa nhân đạo. Lực lượng này không chỉ nên bao gồm các quốc gia thân Israel, mà còn cả các quốc gia Hồi giáo ủng hộ Palestine như Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, Indonesia và Malaysia.

Chuyên gia Oruç kết luận, do lập trường của Israel và những bất định trong Nghị quyết 2803 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (thông qua ngày 17/11/2025 dựa trên kế hoạch của ông Trump), việc chuyển sang giai đoạn hai vẫn còn nhiều trở ngại. Tuy nhiên, nếu các quốc gia Hồi giáo tiếp tục tác động lên Mỹ và ông Trump kiên định bảo vệ chính kế hoạch của mình, tất cả các rào cản có thể được vượt qua.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/nhung-thach-thuc-voi-giai-doan-2-thoa-thuan-ngung-ban-o-gaza-20260115185704114.htm