Những thông tin quan trọng cần biết về virus Nipah đang lây lan ở Ấn Độ

3 giờ trướcBài gốc

Virus Nipah là gì?

Lực lượng chức năng bắt những con dơi được cho là nguyên nhân làm lây lan virus chết người Nipah ở Kozikode, bang Kerala, Ấn Độ năm 2023. Ảnh: AFP/TTXVN

Virus Nipah (NiV) là một loại virus truyền nhiễm nguy hiểm, thuộc nhóm bệnh lây từ động vật sang người (zoonotic), được đánh giá có nguy cơ cao gây dịch với tỷ lệ tử vong lớn. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp Nipah vào danh sách các mầm bệnh ưu tiên cần giám sát và nghiên cứu do khả năng lây lan phức tạp, diễn tiến nhanh và hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu.

Dù số ca nhiễm ở người không nhiều, mỗi khi xuất hiện, virus Nipah thường gây hậu quả nghiêm trọng cho hệ thống y tế, đặc biệt tại các khu vực đông dân cư và nguồn lực y tế hạn chế.

Nguồn gốc và sự lây nhiễm

Virus Nipah lần đầu được phát hiện năm 1999 trong một đợt bùng phát viêm não và bệnh hô hấp nghiêm trọng tại Malaysia và Singapore, chủ yếu ở những người chăn nuôi lợn. Các nghiên cứu sau đó xác định vật chủ tự nhiên của virus là loài dơi ăn quả thuộc chi Pteropus.

Con người có thể nhiễm Nipah thông qua nhiều con đường: tiếp xúc trực tiếp với dơi mang mầm bệnh, động vật trung gian như lợn; hoặc ăn phải thực phẩm bị nhiễm nước bọt, nước tiểu hay phân của dơi, phổ biến nhất là trái cây và nhựa cây chà là tươi chưa qua xử lý.

Đáng lo ngại, virus Nipah còn có khả năng lây truyền từ người sang người thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết cơ thể của bệnh nhân như nước bọt, máu hoặc chất bài tiết. Hình thức lây nhiễm này từng được ghi nhận trong nhiều đợt bùng phát, đặc biệt trong môi trường gia đình và bệnh viện khi các biện pháp phòng hộ không được thực hiện nghiêm ngặt.

Triệu chứng khó nhận biết

Một trong những thách thức lớn nhất trong phòng, chống virus Nipah là các triệu chứng ban đầu không đặc hiệu và dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường. Thời gian ủ bệnh thường kéo dài từ 4 đến 21 ngày, thậm chí lâu hơn trong một số trường hợp hiếm.

Người nhiễm virus thường khởi phát với các triệu chứng giống cúm như sốt cao đột ngột, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, buồn nôn hoặc đau họng. Một số bệnh nhân xuất hiện triệu chứng hô hấp như ho, khó thở, viêm phổi.

Sau vài ngày hoặc vài tuần, bệnh có thể diễn tiến nhanh sang giai đoạn nặng với các biến chứng thần kinh nguy hiểm như lú lẫn, rối loạn ý thức, co giật, hôn mê do viêm não hoặc viêm màng não. Đây là nguyên nhân chính dẫn tới tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề.

Tỷ lệ tử vong cao

Theo các số liệu dịch tễ học quốc tế, tỷ lệ tử vong do virus Nipah dao động từ 40% đến 75%, tùy từng đợt bùng phát và chủng virus lưu hành. Đây là mức rất cao so với nhiều bệnh truyền nhiễm khác, khiến Nipah luôn nằm trong nhóm mầm bệnh được theo dõi chặt chẽ.

Ngay cả những bệnh nhân sống sót cũng có thể đối mặt với di chứng lâu dài như co giật kéo dài, suy giảm trí nhớ, thay đổi hành vi hoặc khả năng nhận thức. Trong một số trường hợp hiếm, viêm não có thể tái phát sau nhiều tháng hoặc nhiều năm do virus tái hoạt động trong cơ thể.

Chưa có vaccine phòng ngừa

Hiện nay, thế giới vẫn chưa có vaccine phòng ngừa virus Nipah cũng như thuốc điều trị đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu mang tính hỗ trợ, tập trung kiểm soát triệu chứng, duy trì hô hấp, xử lý biến chứng và ngăn ngừa bội nhiễm.

Một số quốc gia, trong đó có Ấn Độ, sử dụng kháng thể đơn dòng cho bệnh nhân nhiễm Nipah. Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, nguồn cung kháng thể đơn dòng trên toàn cầu hiện rất hạn chế, khiến khả năng tiếp cận điều trị còn nhiều khó khăn. WHO đã đưa Nipah vào danh sách mầm bệnh ưu tiên nghiên cứu nhằm thúc đẩy phát triển vaccine và thuốc điều trị trong tương lai.

Phòng ngừa là giải pháp duy nhất

Hiện nay, y học chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng ngừa virus Nipah. Việc chăm sóc bệnh nhân chủ yếu mang tính hỗ trợ, tập trung kiểm soát triệu chứng, duy trì hô hấp, điều trị biến chứng và ngăn ngừa bội nhiễm. WHO đã đưa Nipah vào danh sách các mầm bệnh ưu tiên nghiên cứu, nhằm thúc đẩy phát triển vaccine và thuốc điều trị trong tương lai.

Trong bối cảnh đó, các biện pháp phòng ngừa đóng vai trò then chốt. Giới chức y tế khuyến cáo người dân tránh ăn trái cây có dấu hiệu bị dơi cắn, không uống nhựa chà là tươi chưa qua đun sôi, rửa sạch hoặc gọt vỏ trái cây trước khi sử dụng. Những người tiếp xúc với động vật ốm, đặc biệt là lợn, cần mang đồ bảo hộ đầy đủ. Việc hạn chế tiếp xúc gần, không được bảo hộ với người nghi nhiễm và tuân thủ nghiêm ngặt vệ sinh tay là biện pháp quan trọng để ngăn chặn lây lan trong cộng đồng và bệnh viện.

Chính những đặc điểm này khiến Nipah luôn nằm trong nhóm virus khiến giới y tế toàn cầu đặc biệt cảnh giác. Ổ dịch mới tại Ấn Độ một lần nữa cho thấy, trong thế giới ngày càng kết nối, các mầm bệnh nguy hiểm vẫn có thể bùng phát bất cứ lúc nào, đặt ra yêu cầu cấp thiết về giám sát, chuẩn bị và hợp tác y tế quốc tế.

Cập nhật tình hình lây nhiễm ở các nước

Theo báo The Independent (Anh), Ấn Độ đang ghi nhận ổ dịch virus Nipah tại bang Tây Bengal, miền Đông nước này, với ít nhất 5 ca nhiễm được xác nhận. Đáng chú ý, trong số các ca dương tính có một bác sĩ, một y tá và một nhân viên y tế bị lây nhiễm trong quá trình chăm sóc bệnh nhân. Khoảng 100 người đã được đưa vào diện cách ly, các bệnh nhân đang được điều trị tại bệnh viện ở Kolkata và khu vực lân cận, trong đó có trường hợp nguy kịch.

Trước diễn biến này, nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực đã nâng mức cảnh giác. Thái Lan tăng cường sàng lọc hành khách đến từ Tây Bengal tại các sân bay lớn như Suvarnabhumi, Don Mueang và Phuket, áp dụng các biện pháp từng được sử dụng trong giai đoạn phòng, chống COVID-19. Công tác vệ sinh, kiểm soát dịch cũng được siết chặt tại các sân bay có đường bay thẳng kết nối với Kolkata.

Nepal nâng mức cảnh báo y tế tại Sân bay Quốc tế Tribhuvan và các cửa khẩu đường bộ giáp Ấn Độ, thiết lập các trạm kiểm soát y tế và yêu cầu báo cáo kịp thời các ca nghi nhiễm. Trong khi đó, Đài Loan đang xem xét đưa virus Nipah vào danh mục bệnh truyền nhiễm loại 5 – mức cao nhất đối với các bệnh truyền nhiễm mới nổi nguy hiểm, đồng thời duy trì cảnh báo đi lại đối với một số khu vực của Ấn Độ.

Ổ dịch tại Tây Bengal một lần nữa cho thấy virus Nipah vẫn là mối đe dọa tiềm ẩn đối với y tế toàn cầu. Trong bối cảnh chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu, các biện pháp phòng ngừa, giám sát dịch tễ và hợp tác quốc tế tiếp tục được coi là tuyến phòng thủ quan trọng nhất trước nguy cơ bùng phát các đợt dịch nguy hiểm trong tương lai.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/nhung-thong-tin-quan-trong-can-biet-ve-virus-nipah-dang-lay-lan-o-an-do-20260127171214205.htm