Những tiến bộ khoa học sẽ định hình thế giới năm 2026

3 giờ trướcBài gốc

Máy gia tốc hạt lớn nhất thế giới.

Sang năm 2026, cộng đồng khoa học mang theo cả kỳ vọng lẫn thách thức, trong bối cảnh nhiều dự án lớn bước vào giai đoạn then chốt, còn các đột phá mới bắt đầu rời khỏi phòng thí nghiệm để tiến gần hơn đến đời sống.

Tạm ngừng máy gia tốc

Năm 2026 sẽ đánh dấu một khoảng lặng hiếm hoi trong lĩnh vực vật lý hạt, khi nhiều máy gia tốc lớn nhất thế giới tạm ngừng hoạt động để nâng cấp. Máy gia tốc hạt lớn (LHC) tại CERN, Thụy Sĩ, biểu tượng của vật lý hiện đại và là nơi phát hiện hạt Higgs, sẽ chính thức dừng vận hành từ tháng 7/2026 trong vòng 4 năm.

Mục tiêu của đợt tạm ngưng này là chuẩn bị cho phiên bản LHC độ sáng cao, dự kiến hoạt động trở lại vào năm 2030 với khả năng tạo ra lượng dữ liệu lớn chưa từng có.

Tại Mỹ, Phòng thí nghiệm quốc gia Brookhaven sẽ dừng hoạt động máy va chạm ion nặng tương đối tính (RHIC), chấm dứt hơn 25 năm liên tục vận hành một máy gia tốc lớn tại cơ sở này. Năm 2014, RHIC được xếp hạng là máy gia tốc mạnh thứ hai thế giới, chỉ sau LHC.

Việc tạm dừng nhằm mở đường phát triển máy gia tốc electron–ion, một dự án được kỳ vọng giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn cấu trúc sâu bên trong của proton và neutron. Tuy nhiên, tiến độ cụ thể của dự án chưa được tiết lộ.

Sự không chắc chắn cũng bao trùm các dự án khác, như máy dò hạt muon tại Fermilab, vốn được kỳ vọng hoàn thành vào mùa Xuân năm 2026 nhưng chưa có xác nhận chính thức. Những khoảng lặng này thực chất là bước đệm cho các khám phá sâu sắc hơn trong thập kỷ tới.

Tăng tốc khám phá điện toán lượng tử

Nếu vật lý hạt tạm chậm nhịp thì điện toán lượng tử đang tăng tốc mạnh mẽ. Năm 2025 được xem là một năm bùng nổ của lĩnh vực này, khi các tập đoàn công nghệ lớn như IBM, Google, AWS hay Quantinuum liên tục công bố những bước tiến mới về phần cứng. Các hệ thống lượng tử ngày càng ổn định đã mở đường cho việc kiểm nghiệm nhiều ý tưởng lý thuyết từng bị coi là quá xa vời.

Xu hướng này dự kiến sẽ tiếp diễn, thậm chí mạnh mẽ hơn trong năm 2026, khi các công ty khởi nghiệp nhỏ gia nhập cuộc đua, còn các tập đoàn lớn bắt đầu tính đến việc triển khai máy tính lượng tử trong môi trường làm việc thực tế. Cuối năm 2025, IBM và Quantinuum lần lượt ra mắt các hệ thống mới nhất của mình, mang lại cho giới nghiên cứu công cụ mạnh mẽ hơn để khám phá “lợi thế lượng tử”.

Vắc-xin và thuốc mới

Lĩnh vực y sinh cũng hứa hẹn nhiều diễn biến quan trọng trong năm 2026, khi hàng loạt thử nghiệm dài hạn bước vào giai đoạn công bố kết quả. Đáng chú ý là dữ liệu từ thử nghiệm giai đoạn III của một loại vắc-xin phòng bệnh lao mới, dự kiến công bố sớm hơn kế hoạch ban đầu gần một năm. Trong bối cảnh lao vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm gây tử vong hàng đầu thế giới, kết quả này được cộng đồng y tế toàn cầu theo dõi sát sao.

Cùng lúc, các thử nghiệm đầu tiên về cấy ghép nội tạng từ lợn sang người sẽ cung cấp thêm dữ liệu về mức độ an toàn và khả thi. Đây là một hướng đi mới nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt nội tạng hiến tặng.

Thuốc giảm cân

Sau một năm 2025 bùng nổ, các loại thuốc giảm cân dựa trên hormone GLP-1 vẫn là tâm điểm chú ý trong năm 2026. Đơn cử, Công ty dược phẩm Eli Lilly dự kiến nộp hồ sơ xin FDA phê duyệt orforglipron, một loại thuốc GLP-1 dạng uống để điều trị béo phì. Trong khi đó, Công ty Novo Nordisk đang chuẩn bị xin phê duyệt cho thế hệ mới của thuốc giảm cân CargiSema.

Sự cạnh tranh ngày càng gay gắt, cùng với khả năng chính phủ can thiệp để mở rộng khả năng tiếp cận, có thể khiến giá thuốc giảm cân giảm đáng kể. Nếu điều này xảy ra, tác động không chỉ giới hạn trong lĩnh vực y tế, mà còn lan sang các vấn đề xã hội từ sức khỏe cộng đồng đến hệ thống bảo hiểm.

Khởi động kế hoạch khoa học mới

Trong khi Mỹ triển khai nhiều chính sách khiến nghiên cứu khoa học bị hạn chế thì Trung Quốc đang tăng tốc đầu tư cho khoa học. Năm 2026, Trung Quốc sẽ triển khai Kế hoạch 5 năm mới, trong đó khoa học – công nghệ giữ vai trò trung tâm. Một trong những điểm nhấn là việc bắt đầu vận hành thương mại các lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ, nhằm cung cấp năng lượng cho các khu vực xa xôi.

Bên cạnh đó là sứ mệnh khoa học đầu tiên của tàu khoan Meng Xiang, với mục tiêu khoan sâu khoảng 7km vào vỏ Trái đất để thu thập mẫu vật, tiến gần hơn đến lớp phủ. Đây được xem là một bước đi táo bạo trong nỗ lực hiểu rõ cấu trúc hành tinh.

“Bình thường hóa” chỉnh sửa gen

Phương pháp chỉnh sửa gen CRISPR có thể ứng dụng rộng rãi.

Những kết quả ban đầu đầy hứa hẹn của các liệu pháp chỉnh sửa gen CRISPR trong năm 2025 đã mở ra kỳ vọng lớn cho năm 2026. Trường hợp em bé đầu tiên được điều trị thành công bằng liệu pháp CRISPR tùy chỉnh để kiểm soát rối loạn lipid máu không chỉ cứu sống một bệnh nhân, mà còn trở thành biểu tượng cho tiềm năng của công nghệ này.

Với việc nhiều liệu pháp CRISPR dự kiến bước vào giai đoạn thử nghiệm lâm sàng, cùng các khoản đầu tư hàng tỷ USD từ các tập đoàn dược phẩm lớn, chỉnh sửa gen có thể sớm vượt ra khỏi phạm vi thử nghiệm và trở thành một phần của y học hiện đại. Và như vậy, việc ứng dụng công nghệ này trong điều trị bệnh không còn là tương lai xa vời thực tế.

Nguyễn Minh (TH)

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/nhung-tien-bo-khoa-hoc-se-dinh-hinh-the-gioi-nam-2026-post764309.html