Những tính toán của Mỹ khi hủy kết luận về khí nhà kính

4 giờ trướcBài gốc

Quyết định của tổng thống Trump khiến tất cả đều sốc

Giới quan sát không ngần ngại gọi đây là một "cơn địa chấn" chính sách dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump, một bước đi táo bạo và quyết liệt nhất trong vấn đề khí hậu suốt hơn một thập kỷ qua.

Bởi lẽ, “Endangerment Finding” là bản kết luận lịch sử năm 2009 xác định khí nhà kính là mối nguy hại trực tiếp đối với sức khỏe và phúc lợi con người. Nó được ví như viên đá tảng, là nền móng pháp lý vững chắc nâng đỡ toàn bộ kiến trúc điều tiết carbon của nước Mỹ trong suốt 15 năm: từ những quy chuẩn khắt khe về khí thải ô tô, các giới hạn ngặt nghèo áp lên nhà máy điện, cho đến những cam kết cắt giảm phát thải đầy tham vọng trên trường quốc tế.

Việc chính quyền Trump quyết định rút viên gạch này ra khỏi chân tường đồng nghĩa với việc họ đang muốn đánh sập toàn bộ hệ thống quy định hiện hành, đưa nước Mỹ rẽ sang một ngã rẽ hoàn toàn khác biệt về tư duy phát triển. Vậy đằng sau quyết định gây tranh cãi này, những toan tính chiến lược sâu xa nào đang được vận hành trong Nhà Trắng?

"Nhất dương chỉ" vào di sản pháp lý và quyền lực hành pháp

Để thấu hiểu được sức nặng ngàn cân của quyết định này, chúng ta buộc phải quay ngược bánh xe lịch sử về năm 2007, thời điểm Tòa án Tối cao Mỹ đưa ra phán quyết mang tính bước ngoặt trong vụ kiện Massachusetts v. EPA. Khi đó, Tòa đã trao cho EPA quyền lực và cả trách nhiệm trong việc xác định liệu khí CO₂ và các loại khí nhà kính khác có phải là tác nhân gây ô nhiễm theo Đạo luật Không khí sạch hay không.

Hai năm sau, dưới thời Tổng thống Barack Obama, EPA đã chính thức ban hành “Endangerment Finding”, khẳng định khí nhà kính đe dọa sức khỏe cộng đồng. Kể từ giây phút đó, bản kết luận này trở thành "trái tim" bơm máu cho mọi nỗ lực chống biến đổi khí hậu của chính quyền liên bang, buộc mọi đời tổng thống kế nhiệm phải vận hành trong một khuôn khổ pháp lý đã được định hình sẵn.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, Tổng thống Donald Trump dù đã thể hiện quan điểm hoài nghi sâu sắc về biến đổi khí hậu qua việc rút Mỹ khỏi Thỏa thuận Paris hay nới lỏng các tiêu chuẩn khí thải, nhưng ông vẫn chưa bao giờ thực sự chạm đến "tử huyệt" này. Khi ấy, rủi ro pháp lý là quá lớn và bức tường bảo vệ của các tiền lệ án là quá dày.

Tuy nhiên, sự trở lại lần này mang một tâm thế hoàn toàn khác. Chính trường Mỹ đã thay đổi, và quan trọng hơn, cán cân tại Tòa án Tối cao đã nghiêng hẳn về phía bảo thủ với xu hướng hạn chế quyền lực của các cơ quan hành pháp trong việc diễn giải luật. Đây chính là "thời điểm vàng" để chính quyền Trump thực hiện một cú "đại phẫu".

Việc hủy bỏ “Endangerment Finding” không chỉ là một đòn tấn công vào các quy định môi trường, mà là một tính toán pháp lý dài hạn nhằm thay đổi cấu trúc quyền lực tại Washington. Nếu bản kết luận này bị vô hiệu hóa, EPA sẽ mất đi điểm tựa pháp lý duy nhất để kiểm soát carbon dựa trên Đạo luật Không khí sạch. Khi đó, quyền lực sẽ bị tước khỏi tay cơ quan hành pháp và trả về cho Quốc hội.

Trong bối cảnh Quốc hội Mỹ thường xuyên rơi vào tình trạng chia rẽ và bế tắc, việc thông qua một đạo luật khí hậu mới gần như là điều bất khả thi. Đây có thể được xem là một "đòn phủ đầu cấu trúc": chính quyền Trump không chỉ muốn thay đổi chính sách trong 4 năm nhiệm kỳ, mà muốn trói tay bất kỳ người kế nhiệm nào thuộc đảng Dân chủ, khiến việc tái lập các quy định khí hậu trở nên vô cùng khó khăn nếu không muốn nói là không thể.

Canh bạc kinh tế và địa chính trị

Vượt ra ngoài những tranh cãi về luật pháp, động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy quyết định này nằm ở bài toán kinh tế và địa chính trị toàn cầu. Trong tư duy của chính quyền Trump, cuộc chiến chống biến đổi khí hậu theo cách tiếp cận của phe Dân chủ và châu Âu không mang lại lợi ích cốt lõi cho nước Mỹ, mà ngược lại, đang tự trói buộc đôi chân của người khổng lồ công nghiệp Mỹ.

Việc hủy bỏ kết luận năm 2009 sẽ ngay lập tức làm suy yếu cơ sở pháp lý của hàng loạt quy định phát thải, từ đó tháo gỡ gánh nặng chi phí tuân thủ khổng lồ đang đè nặng lên vai các ngành công nghiệp xương sống như thép, xi măng, hóa chất và đặc biệt là năng lượng hóa thạch.

Chính quyền Trump đang đặt cược vào một triết lý kinh tế thực dụng: giải phóng năng lượng để kiềm chế lạm phát và tăng cường sức cạnh tranh. Trong bối cảnh giá năng lượng toàn cầu biến động và lạm phát trở thành nỗi ám ảnh của cử tri, việc tối đa hóa sản lượng dầu khí nội địa được xem là liều thuốc giảm đau nhanh nhất. Quan trọng hơn, đây là một nước cờ địa chính trị nhằm đối trọng với Trung Quốc. Nếu như Bắc Kinh đang thống trị tuyệt đối chuỗi cung ứng năng lượng xanh: từ pin xe điện đến các khoáng sản hiếm... thì Washington lại sở hữu kho báu năng lượng hóa thạch dồi dào và công nghệ khai thác dầu đá phiến tiên tiến nhất thế giới.

Thay vì chạy đua trên một sân chơi mà đối thủ đang nắm giữ quá nhiều lợi thế về nguyên liệu và sản xuất, chính quyền Trump lựa chọn quay về củng cố "sân nhà". Trong cách nhìn này, dầu khí không phải là một di sản lỗi thời cần bị loại bỏ, mà là một vũ khí chiến lược, một đòn bẩy để Mỹ duy trì vị thế siêu cường kinh tế. Bằng việc gỡ bỏ các rào cản pháp lý về khí nhà kính, Mỹ muốn gửi đi thông điệp rằng họ sẽ không hy sinh lợi thế cạnh tranh của mình vì những cam kết khí hậu mà họ cho là bất công.

Tuy nhiên, canh bạc này cũng chứa đựng những rủi ro khổng lồ. Doanh nghiệp Mỹ có thể sẽ vấp phải các hàng rào thuế quan xanh từ Liên minh châu Âu, và quan trọng hơn, nước Mỹ có nguy cơ tự loại mình khỏi cuộc đua công nghệ năng lượng tái tạo đang định hình tương lai của thế giới.

Củng cố "thành trì" cử tri và cuộc chiến văn hóa - chính trị

Cuối cùng, không thể không nhắc đến tính toán chính trị nội địa đầy sắc sảo đằng sau quyết định này. Tại Mỹ, vấn đề khí hậu từ lâu đã không còn là câu chuyện của khoa học thuần túy, mà đã biến thành một chiến trường văn hóa và chính trị gay gắt. Đối với hàng triệu cử tri tại các bang "Vành đai rỉ sét" (Rust Belt) hay các vùng khai thác năng lượng truyền thống, những quy định khí hậu nghiêm ngặt của Washington không mang màu sắc của sự bảo vệ môi trường, mà hiện thân cho sự mất mát việc làm, sự suy giảm sinh kế và sự can thiệp quá sâu của chính quyền trung ương vào đời sống địa phương.

Việc công khai thách thức và hủy bỏ “Endangerment Finding” là một thông điệp chính trị mạnh mẽ mà ông Trump gửi đến cơ sở cử tri trung thành của mình. Nó khẳng định rằng chính quyền đang đứng về phía người lao động trong các ngành công nghiệp truyền thống, đứng về phía sự tự do kinh tế và chống lại cái mà họ gọi là "nhà nước ngầm" hay sự lạm quyền của các cơ quan kỹ trị. Đây là bước đi nhằm củng cố liên minh giữa phe bảo thủ và các tập đoàn công nghiệp, tạo nên một bức tường thành chính trị vững chắc trước thềm các cuộc bầu cử tương lai.

Quyết định này cũng là sự tái khẳng định bản sắc chính trị của phong trào MAGA: ưu tiên lợi ích quốc gia ngắn hạn hơn là các cam kết đa phương dài hạn. Bằng cách biến vấn đề khí hậu thành sự lựa chọn giữa "cơm áo gạo tiền" và "lý tưởng xa vời", chính quyền Trump đang buộc phe đối lập phải rơi vào thế phòng thủ khó khăn. Câu hỏi lớn đặt ra lúc này là liệu lợi ích kinh tế ngắn hạn từ việc nới lỏng quy định có đủ để bù đắp cho những thiệt hại dài hạn về môi trường và vị thế ngoại giao hay không?

Dù câu trả lời là gì, việc hủy bỏ kết luận về khí nhà kính chắc chắn sẽ là một di sản gây tranh cãi, định hình lại không chỉ chính sách năng lượng mà cả cấu trúc nền kinh tế Mỹ trong nhiều thập kỷ tới. Đây không đơn thuần là một quyết định hành chính, mà nó còn là một tuyên ngôn về hướng đi của nước Mỹ trong thế kỷ 21 – một hướng đi chọn khai thác tối đa hiện tại thay vì đặt cược vào một tương lai xanh chưa chắc chắn.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/nhung-tinh-toan-cua-my-khi-huy-ket-luan-ve-khi-nha-kinh-246178.html