Nợ đọng xây dựng cơ bản: Siết chặt kỷ cương, trị tận gốc 'căn bệnh' lãng phí

một giờ trướcBài gốc

Nhiều cơ quan dù đã được KTNN cảnh báo nhưng nợ đọng năm sau vẫn cao hơn năm trước. Ảnh: N.LỘC

Nợ đọng vẫn còn phức tạp

Thời gian qua, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã quyết liệt yêu cầu các Bộ, ngành, địa phương thực hiện nghiêm quy định của Luật Đầu tư công, đảm bảo không phát sinh nợ đọng XDCB, đồng thời xác định rõ chế tài xử lý các bên vi phạm. Nhờ đó, tình hình nợ đọng XDCB liên quan đến vốn đầu tư công đã có những chuyển biến tích cực.

Tuy nhiên, tại một số cơ quan, tình trạng này vẫn tiếp diễn dai dẳng. Kết quả kiểm toán năm 2025 của Kiểm toán nhà nước (KTNN) chỉ rõ công tác tổng hợp, theo dõi nợ đọng XDCB chưa được thực hiện nghiêm theo quy định. Dẫn báo cáo từ Bộ Tài chính, KTNN cho biết trong năm 2025, dù đã có văn bản đôn đốc nhưng nhiều đơn vị vẫn chưa tuân thủ đúng Luật Đầu tư công năm 2019.

Kết quả kiểm toán niên độ năm 2024 cho thấy nợ đọng XDCB vẫn tồn tại ở nhiều Bộ, cơ quan Trung ương như: Bộ Công Thương (3,63 tỷ đồng), Bộ Xây dựng (15,06 tỷ đồng - trước hợp nhất), Bộ Giáo dục và Đào tạo (69,19 tỷ đồng). Đặc biệt, riêng Bộ Giao thông vận tải, số nợ đọng lên tới gần 960 tỷ đồng. Tại địa phương, tỉnh Thái Bình đứng đầu danh sách với hơn 2.000 tỷ đồng, tiếp đó là Bình Định (591,43 tỷ đồng), Ninh Bình (476,69 tỷ đồng), Hà Tĩnh (315,87 tỷ đồng), Hà Nam (225,82 tỷ đồng).

Đáng chú ý, nhiều cơ quan dù đã được KTNN cảnh báo nhưng nợ đọng năm sau vẫn cao hơn năm trước, điển hình như Bộ Giáo dục và Đào tạo, tỉnh Ninh Bình, tỉnh Bình Định; trong khi có đơn vị như Bộ Công Thương vẫn chưa thực sự quan tâm đến công tác theo dõi tình hình này.

Hệ lụy nghiêm trọng…

Đối với các doanh nghiệp và nhà thầu xây dựng, nợ đọng đã trở thành "nỗi ám ảnh" chưa có hồi kết. Nhiều doanh nghiệp chia sẻ nghịch lý: Nhận dự án mà không vui, càng làm càng lỗ do dự án hoàn thành đúng yêu cầu nhưng chậm được thanh toán kéo dài nhiều năm. Việc chủ đầu tư thiếu nguồn vốn thanh toán khiến nhà thầu nợ lương công nhân, đối mặt nguy cơ ngừng hoạt động hoặc phá sản. “Trong bối cảnh phải xoay vòng vốn và trả lãi ngân hàng, việc chậm thanh toán chỉ vài tháng cũng đủ khiến doanh nghiệp lao đao” - một doanh nghiệp chia sẻ.

Các chuyên gia nhận định nợ đọng XDCB làm giảm hiệu quả đầu tư và ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng bền vững. Chuyên gia Nguyễn Minh Phong nhấn mạnh, hệ lụy lớn nhất là làm giảm niềm tin của doanh nghiệp vào môi trường đầu tư liêm chính, minh bạch mà Chính phủ đang xây dựng. Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) cho biết, VACC từng phải gửi văn bản kiến nghị Thủ tướng Chính phủ về các chế tài để giải quyết triệt để vấn đề nan giải này. Dù đã có chuyển biến, ông Hiệp lưu ý Chính phủ cần tiếp tục quyết liệt để ngăn ngừa vi phạm từ sớm.

Những tồn tại này đã được KTNN chỉ rõ khi kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 bắt đầu khởi động. Việc cảnh báo là hết sức cần thiết bởi các bài học nhãn tiền từ lịch sử vẫn chưa được khắc phục xong; đã đến lúc phải ngăn chặn “căn bệnh” nợ đọng tái phát, khiến dự án phải “đắp chiếu” gây lãng phí.

Kiến nghị từ Kiểm toán nhà nước:

Để giảm thiểu nợ đọng XDCB, KTNN kiến nghị các đơn vị: Chấp hành đúng kỷ luật ngân sách; chấm dứt phân bổ vốn vượt kế hoạch đầu tư công trung hạn; không giao vốn vượt nhu cầu tại một số dự án trong khi các dự án khác lại thiếu vốn.

Trị tận gốc “căn bệnh” nợ đọng XDCB

Cần xử lý nghiêm nợ đọng XDCB để giữ vững kỷ luật đầu tư công. Ảnh: N.LỘC

Trước thực trạng dai dẳng này, triển khai các giải pháp ngăn ngừa nợ đọng là yêu cầu cấp bách, nhất là khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành, cấp xã có thêm nhiều thẩm quyền hơn trong đầu tư công. Đầu năm 2026, Tỉnh ủy Nghệ An đã ban hành chỉ thị xử lý dứt điểm nợ đọng theo nguyên tắc “4 rõ”: Rõ số nợ - rõ nguồn - rõ thời gian - rõ trách nhiệm, đặt mục tiêu không để phát sinh nợ mới trong năm 2026 và xử lý dứt điểm nợ cũ chậm nhất trước năm 2029.

Tại Hưng Yên, lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh yêu cầu các chủ đầu tư chú trọng khâu lập dự án, đảm bảo đủ vốn và giải ngân kịp thời cho các hồ sơ đã hoàn thiện. Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nguyễn Mạnh Quyền nhấn mạnh: “Công trình hoàn thành phải quyết toán ngay, trường hợp vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm khắc”. Tỉnh cũng đẩy mạnh phân cấp quyết toán cho Sở Tài chính để thủ tục nhanh gọn, minh bạch.

Các chuyên gia cũng đề xuất tăng cường kiểm tra khâu phê duyệt chủ trương, không để phê duyệt dự án mới khi chưa cân đối được nguồn vốn. Chuyên gia Trần Chủng cho rằng: “Khi bộ máy đang chuyển động thì không có lý do biện minh cho tình trạng này; đây phải là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu”.

Đối với các dự án chuyển chủ đầu tư do thay đổi mô hình chính quyền, cần rà soát bàn giao hồ sơ đầy đủ, đảm bảo hiệu quả đầu tư và cân đối vốn. Kết quả thanh quyết toán phải được coi là tiêu chí đánh giá cán bộ và khen thưởng kịp thời các đơn vị làm tốt./.

NGUYỄN LỘC

Nguồn Kiểm Toán : https://baokiemtoan.vn/bai-viet/no-dong-xay-dung-co-ban-siet-chat-ky-cuong-tri-tan-goc-can-benh-lang-phi