Nỗi lo dư thừa robot ở Trung Quốc

5 giờ trướcBài gốc

Trong một văn phòng sáng đèn ở thành phố Thượng Hải, Kim đang thực hiện nhiệm vụ tuần là giả vờ mở cửa lò vi sóng. Anh đeo kính thực tế ảo trên đầu cùng khung xương máy trên tay, lặp lại động tác này hàng trăm lần để chú robot bên cạnh học hỏi được. Vào ngày khác, anh mô phỏng động tác gấp quần áo hoặc xếp khối gỗ.

Kim là sinh viên chuyên ngành khoa học máy tính 20 tuổi, hiện làm chuyên viên huấn luyện cho một công ty khởi nghiệp về robot. Trên khắp Trung Quốc hiện có hàng trăm chuyên viên như vậy, phụ trách tạo ra lượng dữ liệu chuyển động khổng lồ giúp hoàn thiện robot hình người - công cụ mà chính phủ quốc gia tỷ dân xem như “chìa khóa” nâng cao năng suất, giải quyết tình trạng thiếu hụt lao động và củng cố lợi thế công nghệ quốc gia.

“Chúng tôi tự gọi mình là lao động mạng (cyber-laborer). Một công việc tốt dù hơi nhàm chán”, Kim chia sẻ với trang Rest of World.

Robot hình người của Agibot đang được huấn luyện - Ảnh: Zhejiang Daily Press Group/ Getty Images

Đội ngũ chuyên viên huấn luyện đóng vai trò quan trọng trong chiến lược trở thành cường quốc robot của Trung Quốc. Đầu năm 2025, chính phủ nước này nhấn mạnh “trí tuệ hiện hữu” (embodied intelligence) - hay trí tuệ nhân tạo dưới dạng vật chất - là ưu tiên hàng đầu của đất nước, qua đó làm bùng lên làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào phát triển robot, kể cả robot hình người với niềm tin một ngày nào đó chúng sẽ suy nghĩ và hành động giống người thật.

Thành công trong nỗ lực huấn luyện các mô hình ngôn ngữ lớn bằng tệp dữ liệu khổng lồ trên toàn cầu càng củng cố cho quan điểm cách tiếp cận tương tự có thể áp dụng với robot. Tuy nhiên, robot đòi hỏi bộ dữ liệu phức tạp hơn rất nhiều chẳng hạn thông tin hình ảnh, chuyển động khớp, góc xoay - những thứ không dễ dàng thu thập từ internet hoặc tạo ra bằng phương pháp tổng hợp.

Chính quyền nhiều địa phương Trung Quốc giải quyết “cơn khát” dữ liệu bằng cách thành lập hàng loạt trung tâm huấn luyện nhận tài trợ nhà nước. Trung tâm thường do chính quyền xây dựng rồi giao cho công ty robot vận hành. Diện tích văn phòng trong cơ sở thường khoảng vài nghìn mét vuông, có hàng chục robot. Đội ngũ chuyên viên huấn luyện như Kim thực hiện lặp đi lặp lại nhiều động tác để tạo dữ liệu chuyển động quý giá.

Công ty nghiên cứu thị trường Interact Analysis xác định tính đến tháng 12.2025, khắp Trung Quốc hiện có hơn 40 trung tâm huấn luyện được công bố. Khoảng một nửa đang hoạt động.

Một trong số trung tâm lớn nhất tọa lạc ở ngoại ô thủ đô Bắc Kinh, do chính quyền quận Thạch Cảnh Sơn hợp tác công ty Lạc Tụ xây nên. Cơ sở rộng hơn 10.000 mét vuông và cung cấp 16 kịch bản huấn luyện robot hình người (chẳng hạn mô phỏng dây chuyền lắp ráp ô tô, nhà thông minh, viện dưỡng lão).

Theo người đại diện trung tâm Thạch Cảnh Sơn: “Công việc giống như dạy trẻ tập đi bằng nhiều lần luyện tập vậy. Nơi đây ra đời nhằm mục đích giải quyết vấn đề thiếu dữ liệu”. Dữ liệu lớn được chuẩn hóa từ cơ sở này có thể được chia sẻ cho toàn ngành, xử lý tình trạng dữ liệu thiếu đồng nhất do từng đơn vị phát triển tự thu thập.

Trong một trung tâm khác ở tỉnh Hồ Bắc, gần 100 robot hình người thực hành nhiều động tác như gấp quần áo, ủi đồ, lau bàn hàng trăm lần mỗi ngày dưới sự điều khiển của con người.

Bên trong một trung tâm huấn luyện ở Tô Châu - Ảnh: Rest of World

Nỗi lo dư thừa... robot

Theo nhận định của Marco Wang, nhà phân tích tại Interact Analysis, ngành sản xuất robot đang đối mặt với nguy cơ hình thành một số “bong bóng”.

Ngân hàng Goldman Sachs dự báo đến năm 2035 thị trường robot hình người toàn cầu có thể đạt giá trị đến 38 tỉ USD, ngay từ năm 2030 sẽ có khoảng 250.000 thiết bị xuất xưởng. Công ty Trung Quốc và Mỹ đang dẫn đầu cuộc đua phát triển robot thông minh sống cùng con người, thực hiện công việc tay chân.

Đơn vị tại Mỹ cũng tuyển dụng lao động chuyên trách tạo dữ liệu cho robot, nhưng quy mô nhỏ hơn Trung Quốc. Tesla có vài chục người thực hiện cử động để huấn luyện Optimus.

Khác với Thung lũng Silicon phát triển dựa vào vốn đầu tư mạo hiểm, ngành robot Trung Quốc được hỗ trợ mạnh mẽ bởi nhà nước. Quốc gia tỷ dân thường xuyên dùng chính sách công nghiệp thúc đẩy các ngành chiến lược, mặc dù làm vậy đôi khi lãng phí nguồn lực, sản xuất quá mức và cạnh tranh giá không lành mạnh.

Lấy ngành xe điện làm ví dụ. Sau khi chính phủ định hướng phát triển ngành vào những năm 2000, hàng loạt địa phương chạy đua cung cấp trợ cấp, ưu đãi thuế lẫn khoản vay cho cả đơn vị sản xuất lẫn người mua xe. Nhiều cơ quan nhà nước và đơn vị vận hành hệ thống xe buýt công cộng cũng tích cực mua lô phương tiện chạy điện đầu tiên. Tuy nhiên trong làn sóng này có không ít công ty chỉ đầu tư ngắn hạn hòng lấp trợ cấp, lượng xe sản xuất dư thừa gây nên cuộc chiến giá cùng xu hướng đem hàng ra thị trường nước ngoài tiêu thụ.

Trung Quốc áp dụng cách tiếp cận tương tự với ngành robot. Bên cạnh trung tâm huấn luyện, chính quyền các địa phương còn lập quỹ AI, cung cấp trợ cấp cho doanh nghiệp hay mở khóa học về trí tuệ nhân tạo ở trường đại học.

Theo nhà phân tích Pavlo Zvenyhorodskyi (Viện Carnegie vì Hòa bình quốc tế): “Chính phủ gửi đi tín hiệu rõ ràng rằng họ kỳ vọng chính quyền địa phương đem lại hỗ trợ thiết thực, cụ thể cho doanh nghiệp. Mỗi chính quyền địa phương đều đang sáng tạo trong cách hỗ trợ”.

Triển vọng ứng dụng thương mại rộng rãi còn khá xa vời, hiện tại số đơn đặt hàng robot hình người lớn ở Trung Quốc chủ yếu từ khu vực công gồm cả trung tâm huấn luyện. Gần đây “ông lớn” UBTech Robotics bán được số thiết bị trị giá 566 triệu Nhân dân tệ (80 triệu USD) cho 3 trung tâm ở Giang Tây, Quảng Tây và Tứ Xuyên. Vào tháng 7, nhà mạng China Mobile thuộc sở hữu nhà nước cũng đặt hàng Unitree cùng Agibot số robot tổng trị giá 124 triệu tệ (17,6 triệu USD) dùng cho nghiên cứu, dịch vụ khách hàng, tuần tra an ninh.

Ngành robot hình người Trung Quốc tiềm ẩn nguy cơ "bong bóng" - Ảnh: Rest of World

Lo ngại về tình trạng dư thừa đang gia tăng. Tháng 11 vừa qua, Ủy ban Phát triển - Cải cách quốc gia Trung Quốc bất ngờ ra cảnh báo về nguy cơ “bong bóng” lĩnh vực robot hình người. Phát ngôn viên Lý Siêu cho biết hiện ngành này có hơn 150 công ty hoạt động.

Trung Quốc đẩy mạnh xây dựng trung tâm huấn luyện trong bối cảnh cuộc tranh luận về việc ghi lại dữ liệu chuyển động của con người (một quy trình thâm dụng lao động và tốn thời gian) có phải là cách tốt nhất để phát triển robot thông minh hoàn toàn hay không vẫn chưa có hồi kết. Giới nghiên cứu đang khám phá phương pháp thay thế, chẳng hạn dùng mô hình mô phỏng kỹ thuật số hay thu thập dữ liệu từ robot đã hoạt động thực tế.

Nhà nghiên cứu Ken Goldberg (Đại học California) còn bày tỏ lo ngại về hiệu quả chi phí của trung tâm huấn luyện: “Đây là nỗ lực đáng trân trọng và nhận được kỳ vọng sẽ thành công. Nhưng làm vậy rất chậm, dù cho có vài trăm người thì cũng mất thời gian dài để thu thập đủ dữ liệu”.

Cẩm Bình

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/noi-lo-du-thua-robot-o-trung-quoc-243548.html