Nơi những sợi vải kể chuyện về 'xứ sở vạn đảo'

một giờ trướcBài gốc

Tòa nhà chính của Bảo tàng Dệt may mang đậm dấu ấn kiến trúc châu Âu thế kỷ XIX.

Nằm giữa khu phố Palmerah, Tây Jakarta, Bảo tàng Dệt may (Museum Tekstil) không đơn thuần là nơi trưng bày hiện vật, mà còn được xem như một “bản đồ văn hóa” của Indonesia - nơi mỗi tấm vải, mỗi hoa văn hay sắc màu là một câu chuyện về lịch sử, tín ngưỡng và bản sắc của các cộng đồng dân cư trên hàng nghìn hòn đảo. Mỗi hoa văn đều mang dáng dấp của biển, của rừng, của những chuyến hải trình xa xưa...

Tòa nhà chính của bảo tàng mang đậm dấu ấn kiến trúc châu Âu và do một quý tộc Pháp xây dựng từ thế kỷ XIX. Qua nhiều biến động của thời gian, tòa nhà đã được công nhận là công trình di sản lịch sử, trở thành bảo tàng và được phu nhân của Tổng thống Suharto khai trương vào năm 1976.

Bản giao hưởng “nghệ thuật dệt”

Bước qua cánh cổng Bảo tàng Dệt may, bất cứ ai cũng cảm nhận không chỉ đi vào một không gian trưng bày, mà đó là một cuộc dạo chơi đầy màu sắc về lịch sử, văn hóa và óc sáng tạo của người Indonesia.Hàng nghìn mẫu vải truyền thống đến từ khắp quần đảo Indonesia: Java, Sumatra, Kalimantan, Sulawesi, Papua, Nusa Tenggara… được sắp đặt như một bản giao hưởng thị giác.

Mỗi vùng đất hiện ra với kỹ thuật dệt, chất liệu, màu sắc và hoa văn mang dấu ấn rất riêng. Một phần lớn của không gian bảo tàng được dành để trưng bày batik - di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận. Các mẫu batik cổ từ các vùng miền khắp Indonesia như Yogyakarta, Solo hay Pekalongan cho thấy sự tinh tế trong bố cục hoa văn, sự hài hòa màu sắc và chiều sâu biểu tượng. Có nhiều mẫu vải được tạo ra để dành riêng cho những dịp đặc biệt như lễ cưới, nghi lễ hoàng gia hay các sự kiện tôn giáo, với những quy tắc nghiêm ngặt về họa tiết và màu sắc.

Cây bông gòn 50 năm tuổi trong vườn cây tại bảo tàng.

Phổ biến ở các vùng phía Đông Indonesia là Ikat - loại vải được tạo nên bằng kỹ thuật nhuộm sợi trước khi dệt này. Ikat thu hút bởi hoa văn hình khối, mô phỏng con người, động vật và màu sắc đậm chất thiên nhiên. Những tấm ikat từ Flores, Sumba hay Timor như những bức tranh sống động về đời sống xã hội của người Indonesia từ xa xưa.

Trong khi đó, các loại Songket, loại vải dệt truyền thống cao cấp gắn với các vương triều và tầng lớp quý tộc từ Sumatra được dệt xen với sợi làm từ vàng, bạc lấp lánh, thể hiện đỉnh cao của nghệ thuật dệt thủ công Indonesia. Chúng cũng đồng thời phản ánh sự giao thoa giữa văn hóa bản địa và ảnh hưởng Ấn Độ - Hồi giáo.

Mỗi hiện vật là một câu chuyện văn hóa

Từ xa xưa, vải dệt ở Indonesia không đơn thuần là vật dụng sinh hoạt, mà còn gắn liền với vòng đời con người - từ khi sinh ra, trưởng thành, cho đến khi qua đời.

Hoa văn trên vải có thể cho biết địa vị xã hội, giới tính, thậm chí cả niềm tin tâm linh. Có những họa tiết chỉ dành cho hoàng gia, có những họa tiết được tin như một loại bùa hộ mệnh, bảo vệ con người khỏi tà ma và bệnh tật.

Để giải đáp hàng loạt câu hỏi về những sắc màu sống động trên các mẫu vải, Tracy, một tình nguyện viên trẻ của bảo tàng đã đưa tôi khám phá khu vườn trồng các loài cây làm màu nhuộm tự nhiên.

Một cách hào hứng, Tracy chỉ từng loại cây, lá và cách tạo màu để nhuộm, in trên vải: Củ nghệ cho sắc vàng, lá ổi tạo màu xanh, hoa đậu biếc cho màu tím, cây chàm nhuộm màu lam, cây soga (muồng kim phượng) cho nâu trầm, rễ cây noni (cây nhàu) cho sắc đỏ. Nổi bật nhất trong khu vườn là cây bông gòn ngót nghét 50 năm tuổi, thân to đến hai người ôm, lá của loài cây này khi nấu lên sẽ cho màu ghi xám.

Cách người Indonesia cổ xưa tạo màu từ cây cỏ, rồi vẽ, in thủ công trên vải với rất nhiều màu sắc và hoa văn đan xen, sau hàng trăm năm vẫn giữ nguyên độ sắc nét, tươi màu, chính là một kho tri thức bản địa đáng kinh ngạc. Mọi sắc màu trên vải đều bắt nguồn từ thiên nhiên, như một lời nhắc nhở về mối quan hệ hài hòa giữa con người và đất mẹ.

Khách thăm bảo tàng thích thú với trải nghiệm vẽ tranh batik.

Món quà độc đáo

Khác với nhiều bảo tàng truyền thống, Museum Tekstil không chỉ “đóng khung” hiện vật trong tủ kính. Những vị khách được truyền cảm hứng như tôi sẽ không thể bỏ qua trải nghiệm vẽ sáp, để tạo ra một tấm batik của riêng mình.

Các họa tiết phác thảo mờ trên vải, thường là hoa lá, chim muông hoặc các mẫu hoa văn batik đơn giản đã được chuẩn bị sẵn. Sau nhiều bối rối và cân nhắc để lựa chọn giữa hàng ngàn mẫu hoa văn batik, tôi lại lúng túng với một mảnh vải cotton trắng, bên cạnh một chiếc âu nhỏ đựng sáp nung chảy đang bốc khói nghi ngút. Một cách chậm rãi và tỉ mỉ, người nghệ nhân tận tình hướng dẫn chúng tôi cách sử dụng chiếc bút canting bé xíu, nhúng sáp, thở đều và “vẽ thật nhẹ tay”.

Sau khi hoàn thành vẽ sáp cả hai mặt là đến công đoạn nhuộm màu với sự hỗ trợ của các chuyên gia. Khi lớp sáp được làm tan trong nhiệt, rồi qua những công đoạn nhuộm tay theo màu nền được lựa chọn, diện mạo bức tranh với những đường vẽ tay màu trắng sẽ hiện ra rõ nét, mang lại cảm giác bất ngờ và thích thú.

Nếu Jakarta hiện lên một cách thường thấy nhất, là những tòa nhà cao tầng và dòng xe bất tận, hãy thử dành thời gian ghé Museum Tekstil để nhìn thành phố này từ một góc khác. Một điểm đến nhỏ, nhưng mở ra một thế giới lớn về văn hóa Indonesia. Và chắc chắn, đó là điểm dừng chân không nên bỏ lỡ nếu một lần tới Jakarta, thành phố thủ đô gần 500 năm tuổi của "xứ sở vạn đảo".

Bài, ảnh: Đỗ Quyên (P/v TTXVN tại Indonesia)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/chuyen-la-the-gioi/noi-nhung-soi-vai-ke-chuyen-ve-xu-so-van-dao-20260210161527007.htm