Nửa thế kỷ mang tên Bác, TP Hồ Chí Minh trọn nghĩa vẹn tình, vươn tầm toàn cầu - Bài 1: Mọi quyết sách đều hướng đến người dân

một giờ trướcBài gốc

Giữa nhịp sống đô thị hối hả, việc mở ra những khoảng xanh tươi mới hay hình thành các không gian văn hóa, tưởng niệm đã khắc họa đậm nét tư duy phát triển bền vững, kiên định đặt con người ở vị trí trung tâm. Từ những khu “đất vàng” được sử dụng cho cộng đồng đến các công trình mang chiều sâu ký ức, Thành phố Hồ Chí Minh đang hiện thực hóa chân lý: mọi quyết sách đều phải hướng đến người dân.

Mở ra khoảng xanh từ lòng đô thị

Bóng chiều buông, nắng vương trên những tán cây non tại công viên số 1 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài, TPHCM. Dọc lối đi lát đá tinh tươm, thảm cỏ đã bén rễ tủa lá xanh mơn mởn. Ngay sát khu vực ngã sáu Cộng Hòa, khoảng sân rộng có rất đông người chơi cầu lông. Phía trong, người tản bộ tập thể dục, các gia đình quây quần hóng mát dưới bóng cây. Tại quảng trường trung tâm, nơi đặt biểu trưng hình giọt nước - điểm tưởng niệm đồng bào tử vong vì đại dịch Covid-19, nhiều bước chân chậm lại, nhiều người đứng lặng đọc từng dòng chữ khắc trên đá.

Quảng trường Giọt nước, không gian tưởng niệm nạn nhân Covid-19 tại Công viên số 1 Lý Thái Tổ, phường Vườn Lài, TPHCM. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Quy mô khiêm tốn, nhưng công viên số 1 Lý Thái Tổ lại ôm trọn ý nghĩa lớn lao. Trên khu đất từng được “nâng lên đặt xuống” cho nhiều phương án sinh lời kinh tế, thành phố quyết định dành trọn cho nhân dân - vừa làm “lá phổi xanh”, vừa là nơi neo giữ ký ức về những nạn nhân do đại dịch Covid-19, một phần lịch sử bi thương nhưng quật cường không thể tách rời của TPHCM.

Cách đó không xa, công viên tạm nằm trên khu đất dự án Nhà thi đấu Phan Đình Phùng (số 8 đường Võ Văn Tần, phường Xuân Hòa) cũng rộn ràng bước chân người tản bộ mỗi bình minh hay chiều tà. Quanh khu vực trung tâm thành phố, những hàng rào tôn lạnh lẽo phong tỏa các khu “đất vàng” đang dần được tháo dỡ, nhường chỗ cho cây xanh, lối đi bộ và ghế nghỉ. Lõi đô thị từng khép kín nay trở thành tài sản chung để mọi người có thể bước vào, sử dụng và cảm nhận. “Trước kia đi ngang qua chỉ thấy rào chắn. Giờ thành công viên, ai cũng vào được. Việc chuyển những khu “đất vàng” bỏ trống thành công viên cho người dân vui chơi, tham quan mang ý nghĩa quá lớn”, bà Phạm Thị Huệ (ngụ phường Bàn Cờ) bày tỏ.

Lựa chọn mang tính lịch sử

Từ câu chuyện ở công viên số 1 Lý Thái Tổ, có thể thấy rõ một chuyển động đang diễn ra trong tư duy phát triển đô thị tại TPHCM, những khu đất công đang dần được chuyển đổi thành không gian công cộng. Dọc tuyến đường Nguyễn Tất Thành, khu vực Bến Nhà Rồng - Khánh Hội đang được chuẩn bị để hình thành công viên cảnh quan quy mô lớn. Nơi từng được xem là “đất vàng ven sông” sẽ sớm trở thành “không gian mở”, kết nối lịch sử, văn hóa với nhịp sống đô thị.

Quảng trường Giọt nước, không gian tưởng niệm nạn nhân Covid-19 tại Công viên số 1 Lý Thái Tổ. Ảnh: HOÀNG HÙNG

Trong bối cảnh TPHCM luôn chịu áp lực tăng trưởng, việc dành các khu “đất vàng” cho công viên công cộng đồng nghĩa với việc từ bỏ không ít cơ hội khai thác kinh tế trước mắt. Đây là một lựa chọn có tính toán, dựa trên tầm nhìn dài hạn. Những phát biểu của lãnh đạo thành phố thời gian qua cho thấy một quan điểm xuyên suốt. Đó là phát triển không chỉ đo bằng tốc độ tăng trưởng, mà phải được “quy đổi” thành chất lượng sống cụ thể của từng người dân, lấy người dân làm trung tâm, lấy không gian sống làm thước đo hiệu quả quản trị. Quan điểm này được Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang nêu rõ tại Hội nghị lần thứ 5 (mở rộng) của Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM khóa I, nhiệm kỳ 2025-2030. Bí thư Thành ủy TPHCM khẳng định, thành phố sẽ đẩy mạnh thực hiện các dự án chỉnh trang đô thị để đời sống người dân được nâng cao hơn, người dân được thụ hưởng thành quả phát triển của thành phố, trong đó có việc thống kê lại danh mục nhà công, đất công trên địa bàn để xây dựng danh mục triển khai các dự án liên quan đến trường học, công viên và các công trình phục vụ dân sinh.

Thực tế triển khai cho thấy, chủ trương chuyển đổi các khu đất công, đặc biệt là những khu “đất vàng” sử dụng kém hiệu quả, đã tạo ra hiệu ứng tích cực rõ rệt. Từ những công viên xanh mát đến những không gian tưởng niệm, nơi kết nối lịch sử, văn hóa và đô thị…, TPHCM đang từng bước khẳng định một hướng đi bền vững: phát triển vì con người. Trong hành trình đó, mỗi mét vuông không gian công cộng được tạo ra là một minh chứng sống động của mọi quyết sách đều hướng đến người dân.

Cùng với những quyết sách chuyển đất công bỏ trống hoặc sử dụng không hiệu quả làm công viên, không gian phục vụ cộng đồng, TPHCM đã triển khai chính sách khám sức khỏe miễn phí cho toàn dân tại 168 phường, xã, đặc khu. Thành phố cũng đã có chủ trương miễn phí vé xe buýt trên địa bàn, với kinh phí dự kiến khoảng 7.000 tỷ đồng/năm; miễn phí hạ tầng cửa khẩu, cảng biển... Những chủ trương này nhằm thực hiện một trong những nhiệm vụ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm giao cho TPHCM, đó là tập trung giải quyết kẹt xe, ô nhiễm môi trường; đồng thời chia sẻ, động viên doanh nghiệp ứng phó trước những biến động của thế giới.

Vì một thành phố vị nhân sinh

Giữa một đô thị mà giá trị mỗi mét vuông đất đều có thể được quy đổi thành tiền, việc TPHCM giữ lại khu đất số 1 Lý Thái Tổ làm công viên, chuyển dự án khu phức hợp Nhà Rồng - Khánh Hội trên đường Nguyễn Tất Thành thành công viên cảnh quan, không gian văn hóa… là những lựa chọn đáng lưu ý. Điều này cho thấy một xu hướng tư duy khác với logic khai thác thương mại thuần túy vẫn thường chiếm ưu thế ở nhiều đô thị lớn.

Ý nghĩa của các quyết định này không chỉ nằm ở phần diện tích được trả lại cho cộng đồng, mà ở thông điệp thành phố gửi đi. Đó là, phát triển không chỉ là những gì cao lên, mà còn là những gì người dân có thể thụ hưởng mỗi ngày. Khi trẻ em có chỗ chơi trong khu phố, khi người cao tuổi có bóng cây ngồi lại trò chuyện, khi người lao động ngoài trời có nơi dừng chân, đô thị mới thực sự trở thành không gian sống chứ không đơn thuần là không gian kinh doanh.

Song, bên cạnh những điều đáng ghi nhận trên, cũng cần đặt ra vài câu hỏi cho chiều hướng phát triển bền vững. Trước hết là câu chuyện về sự chênh lệch không gian giữa trung tâm thành phố và xã, phường vùng ven. Bản đồ phúc lợi công cộng của thành phố cũng cần được mở rộng đồng đều chứ không chỉ điểm xuyết. Bên cạnh đó, các quyết định quy hoạch không gian công cộng cần được bảo vệ bằng thể chế pháp lý đủ rõ để không phụ thuộc vào sự thay đổi nhân sự hay áp lực điều chỉnh quy hoạch trong từng giai đoạn. Không gian đã trả về cho cộng đồng, do đó cần có cơ chế giữ nó ở lại với cộng đồng một cách lâu dài.

Ngoài ra, còn một chiều sâu khác cũng cần lưu tâm. Không gian công cộng chỉ thực sự thuộc về cộng đồng khi cộng đồng có tiếng nói trong thiết kế, quản lý và sử dụng. Nếu việc ra quyết định vẫn chủ yếu dựa trên tư vấn chuyên môn và quản lý hành chính mà ít có kênh tham vấn người dân thực chất, các không gian này có xu hướng trở thành “quà tặng” của thành phố dành cho người dân hơn là không gian do người dân cùng kiến tạo. Sự khác biệt giữa hai cách tiếp cận này lại quyết định đến mức độ gắn bó lâu dài của cộng đồng với chính không gian ấy.

Một hướng đi đáng theo đuổi đã mở ra, và sẽ cần nhiều tâm huyết đầu tư, gìn giữ trong thời gian tới. Do đó, thành phố không chỉ tiếp tục thu hồi thêm các khu “đất vàng”, mà còn cần định chế hóa một triết lý phát triển nhất quán: xem không gian công cộng, không gian văn hóa như một phần của hạ tầng cơ bản, được bảo vệ bằng pháp lý, được mở rộng đến các khu vực chưa được ưu tiên, và được đồng kiến tạo với cộng đồng.

PGS-TS NGUYỄN ĐỨC LỘC

Viện trưởng Viện Nghiên cứu đời sống xã hội (SocialLife)

NGÔ BÌNH

Nguồn SGGP : https://sggp.org.vn/nua-the-ky-mang-ten-bac-tp-ho-chi-minh-tron-nghia-ven-tinh-vuon-tam-toan-cau-bai-1-moi-quyet-sach-deu-huong-den-nguoi-dan-post850923.html