Vào ngày 23/1, tại thủ đô Abu Dhabi của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), đã diễn ra vòng đàm phán 3 bên đầu tiên giữa Nga, Ukraine và Mỹ – một cột mốc quan trọng kể từ khi Moscow phát động chiến dịch quân sự ở quốc gia Đông Âu năm 2022.
Tham gia đàm phán về phía Ukraine có ông Rustem Umerov (Thư ký Hội đồng An ninh và Quốc phòng Quốc gia Ukraine), ông Kyrylo Budanov và ông Serhii Kyslytsia (Chánh văn phòng và Phó Chánh Văn phòng thứ nhất của Tổng thống Ukraine) và ông David Arakhamia (Lãnh đạo đảng "Đầy tớ của Nhân dân" cầm quyền).
Đại diện cho Mỹ gồm có Đặc phái viên Steve Witkoff, Jared Kushner (con rể Tổng thống Donald Trump), Josh Gruenbaum (người mới được bổ nhiệm làm cố vấn cấp cao cho "Hội đồng Hòa bình"), Tướng Daniel Driscoll và Tướng Alex Grinkevich.
Phái đoàn Nga bao gồm các đại diện từ tình báo quân sự và quân đội.
"Cuộc họp tập trung vào các tham số để chấm dứt cuộc chiến và logic tiếp theo của quá trình đàm phán nhằm tiến tới một nền hòa bình lâu dài", trưởng đoàn đàm phán của Ukraine, ông Umerov, cho biết trên X vào cuối ngày đàm phán đầu tiên. "Các cuộc họp bổ sung dự kiến sẽ diễn ra vào ngày mai (ngày 24/1)".
Một binh sĩ Ukraine tại thành phố Schastia thuộc vùng Donbass trong bối cảnh xung đột với Nga vẫn tiếp diễn. Ảnh: Getty
Nỗ lực đàm phán mới nhất do Mỹ làm trung gian nhằm thảo luận kế hoạch chấm dứt chiến sự do Tổng thống Donald Trump thúc đẩy. Trước đó, các cuộc gặp song phương tại Moscow và các phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos đã tạo tiền đề, nhưng kết quả vẫn rất hạn chế.
Dù có dấu hiệu tiến triển, với việc trước đó tại Davos, ông Witkoff khẳng định "nhiều tiến bộ" đã đạt được và "chỉ còn một vấn đề cuối cùng", thực tế cho thấy đàm phán vẫn bế tắc nghiêm trọng.
Nút thắt lớn nhất, xuyên suốt các cuộc đàm phán vẫn là vấn đề lãnh thổ, đặc biệt là về vùng công nghiệp trọng điểm Donbass (bao gồm Donetsk và Luhansk) ở miền Đông. Nga kiên quyết yêu cầu Ukraine rút quân hoàn toàn khỏi phần lãnh thổ Donbass mà Kiev vẫn đang kiểm soát.
"Việc các lực lượng vũ trang Ukraine rút khỏi lãnh thổ Donbass là điều kiện rất quan trọng cho một thỏa thuận hòa bình", người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết vào ngày 22/1 sau cuộc hội đàm tại Moscow giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và 3 đại diện Mỹ, bao gồm ông Witkoff.
Liền sau đó, trợ lý hàng đầu của Tổng thống Nga, ông Yuri Ushakov cũng tái khẳng định Moscow sẽ tiếp tục theo đuổi mục tiêu trên chiến trường nếu không đạt được yêu cầu này. Nga hiện kiểm soát gần hết Luhansk và khoảng 2/3 Donetsk.
Ngược lại, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky kiên quyết từ chối nhượng bộ lãnh thổ. Tại Davos ngày 23/1, nhà lãnh đạo Ukraine tuyên bố Donbass là "chìa khóa" của đàm phán, nhưng bác bỏ mọi hình thức từ bỏ đất đai.
Sau đó, trong một bài đăng trực tuyến, ông nói thêm: "Điều cần thiết không chỉ là Ukraine phải có mong muốn chấm dứt giao tranh và đạt được an ninh toàn diện, mà mong muốn tương tự cũng phải xuất hiện ở Nga".
Cuối năm ngoái, ông Zelensky đã đề xuất mô hình rút quân kèm đảm bảo an ninh thời hậu chiến, nhưng với điều kiện Nga cũng thực hiện tương tự.
Kiev coi bất kỳ sự nhượng bộ nào về Donbass cũng là "đầu hàng", đặc biệt khi Nga vẫn tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng Ukraine, gây khủng hoảng điện nghiêm trọng ở Kiev và nhiều khu vực khác của đất nước vào mùa đông giá rét.
Mỹ đã đưa ra một số đề xuất trung gian như biến Donbass thành khu kinh tế tự do phi quân sự, đổi lấy đảm bảo an ninh cho Ukraine, có thể bao gồm lực lượng gìn giữ hòa bình châu Âu.
Tuy nhiên, kế hoạch này bị chỉ trích ở Kiev vì được cho là thiên vị Nga, trong khi Moscow lại không chấp nhận các yếu tố liên quan đến NATO hay bất kỳ sự hiện diện quân sự nào của phương Tây ở Ukraine.
Dù ông Trump bày tỏ lạc quan rằng thỏa thuận "sắp đạt được", các bên vẫn thiếu sự thỏa hiệp thực sự, theo đó "nút thắt" lãnh thổ vẫn chưa thể cởi, khiến hòa bình vẫn xa vời.
Minh Đức (Theo TRT World, Foreign Policy, France24)