Ở ngưỡng cửa đại dịch? Những virus khiến giới khoa học lo ngại trong năm 2026

3 giờ trướcBài gốc

Ảnh: Daily Mail

Một năm mới không chỉ mở ra những kỳ vọng mới, mà còn có thể đi kèm những mối đe dọa y tế mới. Theo các chuyên gia bệnh truyền nhiễm, nhiều yếu tố đang hội tụ làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch bệnh: virus liên tục tiến hóa, biến đổi khí hậu làm thay đổi hệ sinh thái, dân số toàn cầu gia tăng và mức độ di chuyển xuyên biên giới ngày càng cao. Từ cúm A độc lực cao, đậu mùa khỉ cho tới các virus lây truyền qua côn trùng, những mối đe dọa này phản ánh một thực tế ngày càng rõ nét: on người, động vật và môi trường đang gắn kết chặt chẽ hơn bao giờ hết trong chuỗi lây lan dịch bệnh toàn cầu.

Patrick Jackson, bác sĩ và nhà nghiên cứu bệnh truyền nhiễm tại Đại học Virginia (Mỹ), cho rằng năm 2026 cần đặc biệt theo dõi một số loại virus có khả năng gây bùng phát ở những khu vực không ngờ tới hoặc với quy mô vượt dự đoán.

Cúm A - Mối đe dọa thường trực ở ngưỡng đại dịch

Cúm A từ lâu được coi là mối nguy cơ thường trực đối với sức khỏe toàn cầu. Virus này có thể lây nhiễm trên nhiều loài động vật và có tốc độ đột biến nhanh, tạo điều kiện cho sự xuất hiện của các chủng mới nguy hiểm hơn.

Ảnh: PR Image

Đại dịch cúm gần đây nhất do chủng H1N1 gây ra vào năm 2009 đã cướp đi sinh mạng của hơn 280.000 người trên toàn cầu chỉ trong năm đầu tiên. Dù đã hơn một thập kỷ trôi qua, virus này vẫn tiếp tục lưu hành.

Hiện nay, giới khoa học đặc biệt quan tâm tới chủng cúm gia cầm độc lực cao H5N1. Virus này được phát hiện ở người lần đầu tiên tại miền Nam Trung Quốc năm 1997 và sau đó lan rộng trên toàn cầu nhờ các loài chim hoang dã. Đáng chú ý, năm 2024, H5N1 lần đầu được phát hiện ở đàn bò sữa tại Mỹ và nhanh chóng lan ra nhiều bang.

Việc virus “vượt rào” từ chim sang động vật có vú, đặc biệt là gia súc, làm dấy lên lo ngại rằng H5N1 có thể tiếp tục thích nghi để lây truyền hiệu quả giữa người với người - điều kiện then chốt cho sự hình thành một đại dịch cúm mới.

Trong năm 2026, giới khoa học sẽ tiếp tục theo dõi sát mọi dấu hiệu cho thấy virus này đã biến đổi đủ để lây lan trong cộng đồng.

Trong khi đó, các vaccine cúm hiện hành nhiều khả năng không có hiệu quả với H5N1. Các chương trình nghiên cứu và phát triển vaccine mới đang được thúc đẩy, song vẫn cần thời gian để sẵn sàng ứng phó nếu kịch bản xấu xảy ra.

Ở một khía cạnh khác, các biến thể cúm mùa cũng đang gây áp lực lớn. Phân nhánh H3N2 nhóm K, được gọi là “siêu cúm”, đã lan rộng tại Mỹ với mức độ hoạt động rất cao tại 14 bang. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) ước tính mùa cúm hiện tại đã khiến ít nhất 11 triệu người mắc bệnh, hơn 120.000 ca nhập viện và khoảng 5.000 ca tử vong.

Đậu mùa khỉ: Từ bệnh hiếm gặp tới nguy cơ lưu hành toàn cầu

Virus mpox, trước đây gọi là đậu mùa khỉ, từng được xem là bệnh hiếm, chủ yếu giới hạn ở khu vực châu Phi cận Sahara. Tuy nhiên, thực tế những năm gần đây cho thấy điều này đã thay đổi.

Ảnh: AFP/Getty Images

Mpox có họ hàng gần với virus đậu mùa, gây sốt và phát ban đau đớn, kéo dài nhiều tuần. Virus này có nhiều biến thể, trong đó nhánh I thường gây bệnh nặng hơn với tỷ lệ tử vong khoảng 10%, trong khi nhánh II nhẹ hơn.

Đợt bùng phát mpox toàn cầu năm 2022, chủ yếu do nhánh II, đã lan tới hơn 100 quốc gia, đánh dấu bước ngoặt khi virus này lây truyền rộng rãi từ người sang người, đặc biệt qua tiếp xúc gần. Dù số ca mắc đã giảm, nhánh II hiện đã trở thành bệnh lưu hành ở nhiều nơi.

Đáng lo ngại hơn, kể từ năm 2024, một số quốc gia Trung Phi ghi nhận sự gia tăng các ca mpox nhánh I. Tại Mỹ, từ tháng 8/2025 đã xuất hiện bốn ca nhánh I, trong đó có ba trường hợp không có tiền sử đi lại tới châu Phi. Điều này làm dấy lên lo ngại về khả năng virus tiếp tục lan rộng ngoài khu vực vốn được coi là “ổ dịch truyền thống”.

Virus Oropouche – Mối nguy từ côn trùng truyền bệnh

Một mối đe dọa khác ít được biết tới nhưng đang nổi lên là virus Oropouche. Được phát hiện lần đầu vào thập niên 1950 tại vùng Caribe, virus này lây truyền qua muỗi và các loài côn trùng đốt nhỏ.

Ảnh: Shutterstock

Triệu chứng nhiễm Oropouche thường gồm sốt, đau đầu, đau cơ; bệnh thường tự khỏi sau vài ngày nhưng có thể gây suy nhược kéo dài hoặc tái phát. Hiện chưa có vaccine hay phương pháp điều trị đặc hiệu.

Trong nhiều thập kỷ, Oropouche được cho là chỉ xuất hiện ở vùng Amazon. Tuy nhiên, từ đầu những năm 2000, virus này đã lan ra nhiều khu vực ở Nam Mỹ, Trung Mỹ và Caribe. Tại Mỹ, các ca bệnh chủ yếu được ghi nhận ở những người trở về từ nước ngoài, song phạm vi phân bố của côn trùng truyền bệnh cho thấy nguy cơ lây lan trong khu vực là có thật.

Những rủi ro khác không thể xem nhẹ

Ngoài ba mối đe dọa chính kể trên, giới chuyên gia cũng cảnh báo về các đợt bùng phát chikungunya - bệnh do muỗi truyền gây sốt cao và đau khớp nghiêm trọng - có thể ảnh hưởng tới du khách quốc tế. Sởi tiếp tục gia tăng tại Mỹ và nhiều nước do tỷ lệ tiêm chủng giảm, trong khi HIV đối mặt nguy cơ quay trở lại do gián đoạn viện trợ y tế toàn cầu.

Ảnh: Shutterstock

Theo các nhà nghiên cứu, những loại virus chưa được phát hiện cũng luôn có thể xuất hiện, khi con người tiếp tục mở rộng hoạt động kinh tế, phá vỡ hệ sinh thái tự nhiên và di chuyển ngày càng nhiều.

Cảnh giác là tuyến phòng thủ đầu tiên

Các chuyên gia nhấn mạnh, trong một thế giới ngày càng kết nối, sức khỏe con người không thể tách rời sức khỏe động vật và môi trường. Việc theo dõi sát các mối đe dọa virus đã biết, phát hiện sớm những tác nhân mới, cùng với đầu tư cho vaccine và phương pháp điều trị, được coi là chìa khóa để giảm thiểu rủi ro dịch bệnh trong năm 2026 và những năm tiếp theo.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/o-nguong-cua-dai-dich-nhung-virus-khien-gioi-khoa-hoc-lo-ngai-trong-nam-2026-10404158.html