Ô nhiễm không khí: Cần giải pháp liên ngành thay vì xử lý riêng lẻ

2 giờ trướcBài gốc

Ô nhiễm không khí đã vượt khỏi phạm vi môi trường

Tại Tọa đàm “Hành động chống ô nhiễm không khí và giảm phát thải khí nhà kính” trong khuôn khổ Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu năm 2026 diễn ra ngày 5/6, các chuyên gia, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cùng nhìn nhận một thực tế đáng lo ngại: ô nhiễm không khí đang trở thành thách thức môi trường nghiêm trọng, tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, chất lượng sống và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Toàn cảnh Tọa đàm. Ảnh: NNVN

Theo ông Lê Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), những năm gần đây, Chính phủ đã đặc biệt quan tâm đến vấn đề ô nhiễm không khí thông qua việc hoàn thiện thể chế và chính sách quản lý. Một trong những điểm mới quan trọng của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là chuyển từ quản lý theo nguồn thải sang quản lý chất lượng môi trường không khí dựa trên mục tiêu chất lượng môi trường, kết hợp cách tiếp cận liên ngành.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã phối hợp với các bộ, ngành và địa phương triển khai điều tra, kiểm kê phát thải nhằm xác định rõ các nguồn gây ô nhiễm chính để xây dựng giải pháp kiểm soát phù hợp. Các quy định về tiêu chuẩn khí thải trong công nghiệp và giao thông được siết chặt hơn; lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải đối với ô tô, xe máy tiếp tục được hoàn thiện. Đáng chú ý, Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã được ban hành với các mục tiêu cụ thể cho từng địa phương.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thách thức vẫn rất lớn. PGS.TS Lý Bích Thủy, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng bức tranh ô nhiễm không khí hiện nay đã khá rõ nét qua các số liệu quan trắc. Hà Nội và toàn vùng đồng bằng sông Hồng đang là điểm nóng về ô nhiễm bụi mịn, với nồng độ PM2.5 thường xuyên vượt mức khuyến nghị. Đặc biệt vào mùa đông và các thời kỳ giao mùa, điều kiện khí tượng bất lợi khiến khả năng khuếch tán chất ô nhiễm suy giảm, làm chất lượng không khí xuống thấp. “Ô nhiễm không khí không còn là vấn đề riêng của Hà Nội mà đã trở thành vấn đề chung của toàn vùng đồng bằng sông Hồng. Đây là khu vực tập trung dân cư đông đúc, hoạt động công nghiệp, giao thông và xây dựng với cường độ cao”, bà Thủy nhận định.

Đối với TP. Hồ Chí Minh, chất lượng không khí ổn định hơn nhờ điều kiện khí tượng thuận lợi. Tuy nhiên, áp lực từ quá trình đô thị hóa nhanh, gia tăng phương tiện giao thông và quy mô dân số lớn vẫn đặt ra nhiều thách thức trong tương lai. Theo các chuyên gia, giải quyết ô nhiễm không khí đòi hỏi cách tiếp cận liên ngành và liên vùng. Các giải pháp cần được triển khai đồng thời từ quy hoạch đô thị xanh, phát triển giao thông công cộng, kiểm soát phát thải công nghiệp đến tăng cường quan trắc, dự báo và cảnh báo môi trường.

Doanh nghiệp phải xem giảm phát thải là cơ hội cạnh tranh

Nếu ô nhiễm không khí là vấn đề cấp bách trước mắt, thì giảm phát thải khí nhà kính là nhiệm vụ dài hạn gắn với cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam. Ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, cho biết hệ thống pháp luật về giảm phát thải khí nhà kính đang ngày càng hoàn thiện. Hiện Chính phủ đã ban hành danh mục 2.166 cơ sở bắt buộc thực hiện kiểm kê khí nhà kính, chiếm khoảng 70% tổng lượng phát thải quốc gia. Đồng thời, 110 cơ sở phát thải lớn đã được phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính. Nhóm doanh nghiệp này chiếm khoảng 40% tổng lượng phát thải cả nước.

Công tác quản lý nhà nước về giảm phát thải khí nhà kính đã đạt được những kết quả nền tảng bước đầu. Ảnh minh họa

Theo ông Quang, việc kiểm kê và giảm phát thải không đơn thuần là nghĩa vụ tuân thủ pháp luật mà còn là cơ hội để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng áp dụng tiêu chuẩn xanh khắt khe. “Kiểm soát tốt phát thải không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu quản lý mà còn gia tăng lợi thế khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Quang nhấn mạnh.

Để hỗ trợ doanh nghiệp, Nhà nước đang triển khai nhiều chính sách ưu đãi về thuế, phí, tín dụng xanh và hỗ trợ đầu tư công nghệ sạch. Đồng thời, các quy định về dự án đầu tư xanh, kinh tế tuần hoàn và thị trường carbon cũng đang được hoàn thiện.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Phú Dương, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Thép Việt Nam, cho biết ngành thép là một trong những lĩnh vực phát thải lớn nhưng cũng đang chủ động chuyển đổi. Về phía doanh nghiệp cũng tập trung vào ba nhóm giải pháp chính gồm tối ưu hóa công nghệ sản xuất và sử dụng năng lượng hiệu quả; đẩy mạnh năng lượng tái tạo và kinh tế tuần hoàn; từng bước thay thế công nghệ phát thải cao bằng công nghệ tiên tiến hơn. “Kinh tế tuần hoàn giúp biến chất thải của công đoạn này thành nguyên liệu cho công đoạn khác, vừa giảm phát thải vừa tiết kiệm chi phí sản xuất”, ông Dương cho biết.

Tương tự, bà Phạm Thị Trúc Thanh, Giám đốc Phát triển bền vững Heineken Việt Nam, cho biết các nhà máy của doanh nghiệp tại Việt Nam hiện thuộc nhóm có hiệu quả sử dụng nước và năng lượng cao nhất trong hệ thống toàn cầu của tập đoàn. Doanh nghiệp đang tiếp tục đầu tư đổi mới sáng tạo, mở rộng sử dụng năng lượng tái tạo và thúc đẩy hợp tác đa bên nhằm giảm phát thải trên toàn chuỗi cung ứng.

Trong khi đó, ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc Điều hành Khối sản xuất Vinamilk cho rằng chuyển đổi xanh cần bắt đầu từ thay đổi nhận thức của người lao động. Từ việc tiết kiệm năng lượng, tối ưu nguyên liệu đến đầu tư công nghệ tự động hóa và sử dụng năng lượng sinh khối, doanh nghiệp vừa giảm được chi phí vận hành vừa giảm phát thải. Theo doanh nghiệp này, những khoản đầu tư vào công nghệ hiện đại như kho thông minh tự động có thể giúp giảm tới 70-80% mức tiêu thụ năng lượng so với mô hình truyền thống.

Đánh giá về triển vọng giảm phát thải của doanh nghiệp Việt Nam, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng khung pháp lý cho thị trường carbon và chuyển đổi xanh đang dần hoàn thiện, mở ra cơ hội lớn cho cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở vốn hay công nghệ mà còn ở nhận thức, năng lực tiếp cận chính sách và khả năng tham gia vào hệ sinh thái xanh.

Theo ông Thọ, để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi cần đồng thời phát triển ba trụ cột gồm nguồn nhân lực xanh, công nghệ xanh và tài chính xanh. "Có thể thấy chống ô nhiễm không khí và giảm phát thải khí nhà kính không còn là câu chuyện riêng của cơ quan quản lý hay doanh nghiệp. Đây là nhiệm vụ đòi hỏi sự phối hợp của toàn xã hội", ông Thọ nhấn mạnh.

Tại Tọa đàm, các chuyên gia kiến nghị tiếp tục hoàn thiện Luật Bảo vệ môi trường theo hướng quản lý dựa trên dữ liệu thời gian thực; đẩy nhanh xây dựng hệ thống quan trắc và cảnh báo môi trường; phát triển thị trường carbon; mở rộng các chính sách tài chính xanh; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Quan trọng hơn, cần chuyển mạnh từ tư duy xử lý hậu quả sang phòng ngừa rủi ro, từ yêu cầu tuân thủ sang tạo động lực thị trường để doanh nghiệp chủ động giảm phát thải. Chỉ khi chính sách, công nghệ và nguồn lực cùng hội tụ, mục tiêu tăng trưởng xanh và phát thải ròng bằng “0” mới có thể đi từ cam kết đến hành động thực chất.

Ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng tại các đô thị lớn, trong khi áp lực giảm phát thải khí nhà kính đang gia tăng. Các chuyên gia cho rằng, chỉ khi cơ quan quản lý và doanh nghiệp cùng hành động quyết liệt, mục tiêu phát triển xanh mới có thể trở thành hiện thực.

Nguyễn Hạnh

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/o-nhiem-khong-khi-can-giai-phap-lien-nganh-thay-vi-xu-ly-rieng-le-460008.html