Ống tre, vỏ bắp, đá sỏi nâng cao chất lượng giáo dục mầm non vùng khó khăn

3 giờ trướcBài gốc

Việc sử dụng các vật liệu tự nhiên sẵn có tại địa phương thường bị xem là một giải pháp “chữa cháy” cho những nơi thiếu thốn cơ sở vật chất. Tuy nhiên, chính cách nhìn nhận này đang vô tình làm lu mờ đi một giá trị cốt lõi: Đây là một cơ hội và là thực hành sư phạm quan trọng có khả năng tạo ra môi trường học tập giàu ngôn ngữ - một yếu tố nền tảng quyết định chất lượng giáo dục mầm non thúc đẩy phát triển năng lực ngôn ngữ và kích thích tư duy sáng tạo, đặc biệt tại các vùng khó khăn.

Thay đổi tư duy về "vật liệu mở"

Qua nhiều năm tham gia triển khai các chương trình nâng cao năng lực cho giáo viên mầm non vùng khó khăn, một điều dễ nhận thấy là việc sử dụng “vật liệu mở” là thực hành sư phạm dễ được đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý tiếp nhận nhất. Những vật liệu như ống tre, vỏ bắp, đá sỏi hay cành cây khô đều sẵn có, gần gũi và dễ khai thác trong các hoạt động học tập.

Tuy nhiên, việc sử dụng vật liệu tự nhiên dễ bị xem là biểu hiện của sự thiếu thốn. Trong khi, các mô hình giáo dục tiên tiến trên thế giới, tiêu biểu như hướng tiếp cận Reggio Emilia, từ lâu đã khẳng định giá trị của "vật liệu mở" và ưu tiên sử dụng chúng hơn cả các bộ đồ chơi thành phẩm đắt tiền.

Sự khác biệt không nằm ở hình thức, mà ở chức năng giáo dục. Một món đồ chơi mô phỏng điện thoại chỉ cho phép trẻ thực hiện một vài thao tác cố định. Ngược lại, một đoạn ống tre có thể trở thành điện thoại, ống nhòm, hoặc vật liệu xây dựng tùy vào sự sáng tạo của trẻ. Chính tính "không định hình" của vật liệu mở không chỉ kích thích tư duy mà còn buộc trẻ phải sử dụng ngôn ngữ để gán ý nghĩa cho đồ vật, chia sẻ ý tưởng và thống nhất được cách chơi với bạn. Đây là nền tảng quan trọng để định hình năng lực giao tiếp của trẻ mầm non.

Trẻ đang học tập với các vật liệu tự nhiên tại một góc học tập, trường mầm non Hướng Hiệp, tỉnh Quảng Trị

Công cụ thúc đẩy môi trường học tập giàu ngôn ngữ cho học sinh vùng cao

Đối với nhiều trẻ mầm non vùng dân tộc thiểu số và miền núi, việc phát triển năng lực tiếng Việt không chỉ là mục tiêu học tập mà còn là điều kiện để tiếp cận các cơ hội giáo dục lâu dài.Trong bối cảnh đó, học liệu địa phương đóng vai trò là chất xúc tác quan trọng xuyên suốt quá trình phát triển ngôn ngữ.

Trẻ chơi với bạn tại hoạt động góc đi chợ - quầy hàng trưng bày các nông sản tại địa phương - tại trường mầm non xã Thượng Sơn, Hà Giang (nay là tỉnh Tuyên Quang)

Khi chơi với các vật liệu tự nhiên quen thuộc, trẻ không thể dựa vào các tính năng có sẵn của đồ chơi đã thành phẩm. Để thiết lập quy ước trò chơi với bạn bè, trẻ bắt buộc phải giao tiếp, tranh luận và giải thích ý tưởng của mình. Ví dụ, khi cùng nhau dựng một mô hình từ cành cây khô, trẻ phải liên tục sử dụng ngôn ngữ để phối hợp: "Khúc gỗ to này là cột nhà nhé", "Bạn làm hàng rào đi".

Trong quá trình dạy học, giáo viên đóng vai trò quan sát, gợi mở và mở rộng ngôn ngữ cho trẻ thông qua các câu hỏi: “Tại sao con lại chọn cách này?”, “Nếu chọn cách đó, con sẽ làm như thế nào? Nếu thay bằng các vật liệu khác thì điều gì sẽ xảy ra nhỉ?”… Những tương tác ngôn ngữ có chiều sâu này giúp kéo dài và làm sâu sắc hơn cuộc trò chuyện với trẻ.

Quá trình này tạo ra một "môi trường giàu ngôn ngữ". Ngôn ngữ lúc này không đến từ việc lặp lại các từ vựng một cách máy móc theo giáo viên, mà nảy sinh từ nhu cầu giao tiếp tự nhiên của trẻ.

Việc khuyến khích sử dụng học liệu địa phương đồng thời mang lại những lợi ích thiết thực trong công tác quản lý và tổ chức dạy học. Thay vì yêu cầu giáo viên dành nhiều thời gian cắt dán và hoàn thiện thành phẩm các bộ đồ dùng bằng xốp, nhựa vốn có độ bền thấp và hạn chế tạo ra các cơ hội học tập, cán bộ quản lý có thể hướng dẫn giáo viên cùng trẻ khai thác nguồn học liệu mở sẵn có từ vật liệu tự nhiên của địa phương.

VVOB là tổ chức giáo dục phi lợi nhuận, hoạt động tại Việt Nam từ năm 1992. Từ 2008, VVOB tập trung vào lĩnh vực giáo dục. Dự án TALK (“Giáo viên mầm non áp dụng kiến thức và kỹ năng giảng dạy tạo môi trường học giàu ngôn ngữ cho trẻ” được triển khai trong giai đoạn 2022-2026 tại Quảng Trị, Tuyên Quang và Gia Lai, nhằm hỗ trợ nâng cao năng lực cho giáo viên và cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục mầm non trong việc tạo dựng môi trường học tập giàu ngôn ngữ.

Trần Tín Thành

Nguồn VietnamNet : https://vietnamnet.vn/ong-tre-vo-bap-da-soi-nang-cao-chat-luong-giao-duc-mam-non-vung-kho-khan-2502184.html