Thông tin trên được ông Stephane Dujarric, người phát ngôn của ông Guterres, đưa ra vào ngày 8/1, một ngày sau khi Tổng thống Donald Trump ký một bản ghi nhớ, chỉ đạo việc rút Mỹ khỏi 66 tổ chức quốc tế, bao gồm 31 tổ chức liên quan đến Liên Hợp Quốc và 35 tổ chức khác.
Theo một tuyên bố được đăng trên trang web của Nhà Trắng, ông Trump đã chỉ đạo các bộ của Mỹ chấm dứt việc tham gia và tài trợ cho loạt tổ chức nói trên, hoạt động trong nhiều lĩnh vực như biến đổi khí hậu, bảo tồn, chống khủng bố và nhân quyền, và thực hiện điều này "càng sớm càng tốt".
Cụ thể, các tổ chức mà ông Trump ra lệnh rút Mỹ khỏi bao gồm những cơ quan tập trung vào khí hậu và phát triển bền vững, như UNFCCC (Cơ quan chính của Liên Hợp Quốc về đàm phán khí hậu), IPCC (Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu)...
Ngoài ra, còn có các tổ chức liên quan đến quyền phụ nữ và dân số như UN Women (Cơ quan chính của Liên Hợp Quốc về bình đẳng giới), UNFPA (Cơ quan chính của Liên Hợp Quốc về dân số, sức khỏe sinh sản và nhân khẩu học), cũng như UN-Habitat (Chương trình Định cư Con người của Liên Hợp Quốc)...
Tuy nhiên, ông Dujarric cho biết rằng Liên Hợp Quốc chưa nhận được bất kỳ thông báo chính thức nào từ chính quyền Trump về việc rút lui này, lưu ý rằng một số hiệp ước mà Washington dự định rút khỏi sẽ yêu cầu các văn bản chính thức.
"Tất cả các tổ chức của Liên Hợp Quốc sẽ tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ được giao bởi các quốc gia thành viên", ông Dujarric nói. "Liên Hợp Quốc có trách nhiệm phục vụ những người phụ thuộc vào chúng tôi".
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres. Ảnh: Facebook Nhà Trắng
Quyết định mới nhất của Tổng thống Mỹ được cho là sẽ đẩy nhanh sự rút lui của Washington khỏi hợp tác đa phương, ảnh hưởng lớn đến các nước đang phát triển và sức khỏe toàn cầu, vì nhiều cơ quan của Liên Hợp Quốc phải thu hẹp hoạt động do thiếu tài trợ từ Mỹ.
Mỹ là quốc gia đóng góp nhiều nhất cho ngân sách thường xuyên của Liên Hợp Quốc, chi trả mức tối đa 22% theo đánh giá đã được Đại hội đồng (UNGA) nhất trí. Các khoản thanh toán này là bắt buộc.
Ông Dujarric cho biết, năm ngoái Mỹ không đóng góp gì vào ngân sách thường xuyên. Do đó, hiện tại, Washington đang nợ khoảng 1,5 tỷ USD, ông cho biết.
"Các khoản đóng góp bắt buộc vào ngân sách thường xuyên và ngân sách gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc, được Đại hội đồng phê duyệt, là nghĩa vụ pháp lý theo Hiến chương Liên Hợp Quốc đối với tất cả các quốc gia thành viên, bao gồm cả Mỹ", ông Dujarric giải thích. "Chúng tôi sẽ không đàm phán lại điều lệ".
Ngân sách thường xuyên – năm 2026 là 3,45 tỷ USD – bao gồm các hoạt động chính trị, nhân đạo, giải trừ quân bị, kinh tế, xã hội và truyền thông. Các khoản đóng góp cho hầu hết các cơ quan, quỹ và chương trình của Liên Hợp Quốc – chẳng hạn như Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) và UNICEF – là tự nguyện.
Ông Trump đã mô tả Liên Hợp Quốc là có "tiềm năng to lớn" nhưng nói rằng tổ chức này không phát huy hết tiềm năng đó. Ông muốn cắt giảm mạnh nguồn tài trợ của Mỹ.
Vào tháng 3 năm ngoái, ông Guterres đã thành lập một nhóm đặc nhiệm cải cách, được gọi là UN80, nhằm mục đích cắt giảm chi phí và nâng cao hiệu quả.
Quyết định mới nhất của Tổng thống Trump đánh dấu một bước đi mạnh mẽ trong chính sách “Nước Mỹ trên hết” của ông chủ Nhà Trắng, nhằm tái cấu trúc sự tham gia của Mỹ vào các cơ chế đa phương toàn cầu.
Theo Nhà Trắng, động thái này xuất phát từ kết quả của một cuộc đánh giá toàn diện về tất cả các tổ chức, công ước và hiệp ước quốc tế mà Mỹ đang tham gia, với mục tiêu loại bỏ những yếu tố được cho là trái với lợi ích quốc gia.
Nhiều tổ chức quốc tế đang lãng phí tiền thuế của người dân Mỹ mà không mang lại lợi ích tương xứng… đồng thời thúc đẩy các chính sách khí hậu cực đoan, quản trị toàn cầu và các chương trình ý thức hệ không phù hợp với giá trị Mỹ, tuyên bố của Nhà Trắng nêu rõ.
Ông Trump và đội ngũ của ông, như Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, cho rằng những tổ chức này đang hoạt động theo chương trình nghị sự trái ngược với lợi ích Mỹ.
Ví dụ, ông Trump đã nhiều lần bác bỏ biến đổi khí hậu là “trò lừa đảo” và năng lượng tái tạo là “mánh khóe”, do đó chính quyền của ông ưu tiên thúc đẩy nhiên liệu hóa thạch và giảm sự phụ thuộc vào các thỏa thuận quốc tế về môi trường.
Chính quyền Trump cho rằng việc tham gia vào những tổ chức này không chỉ tốn kém, không hiệu quả, mà còn cho phép các chương trình nghị sự nước ngoài can thiệp vào chính sách đối nội của Mỹ, và do đó việc rút lui sẽ tiết kiệm hàng tỷ USD tiền thuế, chuyển hướng nguồn lực sang các ưu tiên trong nước như cơ sở hạ tầng, sẵn sàng quân sự và an ninh biên giới.
Một lý do quan trọng khác là khôi phục chủ quyền Mỹ. Chính quyền Trump cho rằng nhiều tổ chức quốc tế đang hoạt động trái với lợi ích Mỹ bằng cách thúc đẩy các chương trình thù địch hoặc không hiệu quả, dẫn đến việc Mỹ phải gánh chịu chi phí mà không nhận được lợi ích tương ứng.
Điều này tiếp nối các động thái trước đó của ông Trump, như rút Mỹ khỏi Thỏa thuận Khí hậu Paris, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và UNESCO, cũng như cắt giảm tài trợ cho các cơ quan của Liên Hợp Quốc và cắt giảm viện trợ nước ngoài thông qua Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID).
Ngay khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã khởi xướng việc rút khỏi WHO và Thỏa thuận Paris một lần nữa, đồng thời ký sắc lệnh rút Mỹ khỏi Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc và cấm tài trợ cho Cơ quan Cứu trợ và Việc làm Liên Hợp Quốc cho Người tị nạn Palestine ở Cận Đông (UNRWA).
Ngoài ra, ông còn thông báo rằng Thỏa thuận Thuế Toàn cầu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) không có hiệu lực ở Mỹ, và điều tra các quy tắc thuế nước ngoài ảnh hưởng đến doanh nghiệp Mỹ.
Minh Đức (Theo DW, Reuters, Whitehouse.gov)