Panama chính thức thu hồi hai cảng huyết mạch, Trung Quốc cảnh báo

6 giờ trướcBài gốc

Chính phủ Panama tiếp quản các cảng của PPC sau khi tòa tuyên hủy hợp đồng nhượng quyền với tập đoàn CK Hutchison (Hong Kong). Ảnh: Reuters.

Ngày 23/2, chính phủ Panama chính thức tiếp quản cảng Balboa (nằm ở phía Thái Bình Dương) và Cristobal (ở phía Đại Tây Dương) của Kênh đào Panama, sau khi Tòa án Tối cao tuyên vô hiệu hợp đồng nhượng quyền của đơn vị vận hành có trụ sở tại Hong Kong (Trung Quốc).

Sắc lệnh đăng trên công báo cho phép Cơ quan Hàng hải Panama (AMP) tiếp quản và vận hành hai cảng vì “lý do lợi ích xã hội khẩn cấp”, đồng thời thu giữ các tài sản cần thiết để duy trì hoạt động như cần cẩu, phương tiện, hệ thống máy tính và phần mềm.

Động thái này được triển khai sau khi phán quyết hồi tháng 1 của Tòa án Tối cao - tuyên bố luật phê chuẩn hợp đồng nhượng quyền của Công ty Panama Ports Company (PPC), công ty con của tập đoàn CK Hutchison (Hong Kong), là vi hiến - chính thức có hiệu lực khi được công bố trên công báo, theo quy định pháp luật Panama.

Ông Alberto Aleman Zubieta, người đứng đầu nhóm kỹ thuật giám sát quá trình chuyển giao, cho biết AMP đã tiếp quản hai cảng bằng sắc lệnh nhằm bảo đảm hoạt động không bị gián đoạn. Hai hợp đồng riêng biệt, một cho cảng Balboa, một cho cảng Cristobal, sẽ được trình Hội đồng quản trị AMP, thay vì một hợp đồng chung như trước.

Tổng thống Panama Jose Raul Mulino trước đó khẳng định trong thời gian chờ phán quyết có hiệu lực, hoạt động cảng vẫn do nhà khai thác hiện tại đảm nhiệm, sau đó sẽ bước vào giai đoạn chuyển tiếp để tiến tới một hợp đồng nhượng quyền mới với các điều khoản có lợi hơn cho Panama.

Giới chức cho biết hoạt động tại cảng vẫn diễn ra bình thường trong quá trình nhà nước tiếp quản.

Washington hoan nghênh, Bắc Kinh chỉ trích

Một quan chức cấp cao chính quyền Mỹ tiết lộ với tờ SCMP rằng Washington chúc mừng Panama đã có bước đi khẳng định chủ quyền, đồng thời nhấn mạnh quyết định này phù hợp với tầm nhìn của ông Trump về Kênh đào Panama.

Theo quan chức này, Tổng thống Mỹ Donald Trump “đã nói rõ rằng việc Trung Quốc kiểm soát Kênh đào Panama là không thể chấp nhận, vi phạm hiệp ước Mỹ - Panama và đe dọa an ninh quốc gia cũng như lợi ích kinh tế của Mỹ”.

Phía Mỹ nhấn mạnh Washington cần duy trì vị thế ưu trội tại Tây Bán cầu để bảo đảm an ninh và thịnh vượng, đồng thời cho rằng các điều khoản viện trợ hay liên minh phải gắn với việc giảm thiểu ảnh hưởng từ các thế lực bên ngoài, đặc biệt trong kiểm soát hạ tầng chiến lược như cảng biển hay cơ sở quân sự.

Ngược lại, chính quyền Bắc Kinh và Hong Kong cáo buộc Panama “làm suy yếu pháp quyền và tổn hại niềm tin của nhà đầu tư”, cảnh báo hệ lụy chính trị và kinh tế khi hợp đồng đã tồn tại gần ba thập niên.

Cảng Balboa, thuộc Công ty Cảng Panama (PPC). Ảnh: Reuters.

Tổng thống Mulino bác bỏ các chỉ trích từ bên ngoài, khẳng định Panama là quốc gia thượng tôn pháp luật và tôn trọng tính độc lập của ngành tư pháp. Ông cho biết ưu tiên hiện nay là bảo đảm việc làm và duy trì hoạt động cảng - trụ cột của nền kinh tế quốc gia.

Về phần mình, CK Hutchison cho biết đã đầu tư hơn 1,8 tỷ USD vào hạ tầng và công nghệ tại Panama trong gần 30 năm, đồng thời khởi kiện trọng tài quốc tế theo quy tắc của Phòng Thương mại Quốc tế, cáo buộc chính phủ Panama vi phạm thỏa thuận nhượng quyền.

Vụ việc cũng đan xen với kế hoạch riêng của CK Hutchison nhằm bán hơn 40 cảng trên toàn cầu trong thương vụ nhiều tỷ USD với liên danh do BlackRock và Mediterranean Shipping Company dẫn đầu.

Giới chức Trung Quốc phát tín hiệu sẽ xem xét kỹ lưỡng thương vụ này, trong khi có thông tin Bắc Kinh muốn tập đoàn vận tải biển quốc doanh Cosco tham gia sâu hơn nếu thỏa thuận liên quan đến các cảng tại Panama.

Điểm nóng trong cạnh tranh Mỹ - Trung

Tranh chấp quanh hai cảng đã âm ỉ nhiều tháng, kéo theo sự can dự của cả Washington và Bắc Kinh, biến một vụ kiện nội bộ thành phép thử trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Balboa và Cristobal nằm ở hai đầu Kênh đào Panama - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 5% thương mại đường biển toàn cầu và giữ vai trò huyết mạch đối với hoạt động thương mại và hải quân Mỹ. PPC vận hành hai cảng này từ năm 1997 theo hợp đồng nhượng quyền 25 năm và được gia hạn năm 2021.

Các cảng hàng hải tại Kênh đào Panama là tuyến hàng hải quan trọng, giữ vai trò chiến lược trong thương mại toàn cầu. Ảnh: Reuters.

Tháng 7 năm ngoái, Tổng kiểm toán Panama đệ đơn lên Tòa án Tối cao yêu cầu hủy gia hạn hợp đồng, cáo buộc vi phạm hiến pháp và sai phạm tài chính, trong đó có việc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán. PPC bác bỏ các cáo buộc và kêu gọi tôn trọng tính ổn định pháp lý.

Phán quyết của Tòa án Tối cao - không thể kháng cáo trong nước - đã hủy bỏ luật phê chuẩn nhượng quyền, đồng thời vô hiệu các sửa đổi và gia hạn liên quan.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hoan nghênh quyết định này, cảnh báo rằng nếu một công ty chịu trách nhiệm trước Bắc Kinh kiểm soát cả hai đầu kênh đào, họ có thể “đóng cửa tuyến đường” trong trường hợp xung đột, coi đây là mối đe dọa trực tiếp đối với lợi ích Mỹ.

Nhiều nghị sĩ Cộng hòa cũng xem phán quyết là bằng chứng cho thấy sức ép từ Washington đang phát huy tác dụng trong khu vực.

Phương Linh

Nguồn Znews : https://znews.vn/panama-chinh-thuc-thu-hoi-hai-cang-huyet-mach-trung-quoc-canh-bao-post1629981.html