Phác họa điện ảnh Việt Nam sau 40 năm đổi mới

2 ngày trướcBài gốc

Poster chương trình “Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ đổi mới”. Ảnh: DANAFF

Không gian đối thoại điện ảnh

Năm 2026 đánh dấu 40 năm công cuộc đổi mới kể từ sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (12/1986) - dấu mốc có ý nghĩa bước ngoặt, tác động sâu rộng đến mọi mặt đời sống xã hội. Trong dòng chảy đó, điện ảnh từng bước thay đổi, từ tư duy sáng tác đến cách tiếp cận hiện thực và điều kiện sản xuất.

Theo định hướng tôn vinh và lan tỏa giá trị di sản điện ảnh Việt Nam, qua mỗi kỳ tổ chức, DANAFF lựa chọn những cách tiếp cận khác nhau nhằm mang đến cho công chúng và giới làm nghề trong nước, quốc tế những góc nhìn đa chiều về điện ảnh dân tộc.

Trong lần này, với chương trình “Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ đổi mới”, Ban tổ chức mang đến công chúng 17 bộ phim tiêu biểu qua các thời kỳ; đồng thời có hoạt động giao lưu giữa nghệ sĩ và khán giả, tổ chức hội thảo “Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm đổi mới”.

Hội thảo được xem là điểm nhấn, quy tụ các nhà làm phim, nhà nghiên cứu và chuyên gia trong nước, quốc tế. Đây là dịp nhìn lại những chuyển biến quan trọng của điện ảnh Việt Nam qua từng giai đoạn, từ sự thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tiếp cận hiện thực đến sự hình thành các khuynh hướng thẩm mỹ mới.

Đồng thời cũng là cuộc đối thoại đa chiều về vai trò của các thế hệ nghệ sĩ trong việc định hình diện mạo điện ảnh thời kỳ đổi mới. Qua đó, mở rộng góc nhìn, góp phần kết nối điện ảnh Việt Nam với bối cảnh khu vực và quốc tế.

Phim Cánh đồng bất tận (2010) là một trong những tác phẩm cho thấy khả năng dung hòa giữa yếu tố nghệ thuật và tiếp cận đông đảo công chúng. Ảnh: DANAFF

DANAFF IV diễn ra từ ngày 28/6 đến 4/7/2026 với khẩu hiệu “DANAFF - Nhịp cầu từ châu Á ra thế giới”. Sự kiện do UBND thành phố Đà Nẵng và Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam đồng tổ chức, với sự phối hợp của nhiều cơ quan, tổ chức điện ảnh trong nước và quốc tế.

Theo TS. Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, Giám đốc DANAFF, thông điệp “Nhịp cầu từ châu Á ra thế giới” thể hiện tầm nhìn chiến lược của liên hoan phim trong việc mở rộng vai trò kết nối, từ không gian điện ảnh khu vực tiến tới hội nhập sâu rộng hơn với điện ảnh toàn cầu, đưa DANAFF đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

DANAFF IV chú trọng các hoạt động chuyên môn với nhiều nội dung chuyên sâu như: các hội thảo về công nghiệp điện ảnh, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, diện mạo điện ảnh Việt Nam sau 40 năm đổi mới; lớp học nâng cao với các chuyên gia quốc tế; chương trình tài năng trẻ; chợ dự án phim; kết nối công nghiệp điện ảnh; đào tạo biên kịch và xây dựng cộng đồng yêu điện ảnh DANAFF's Cinephiles.

17 tác phẩm tiêu biểu qua các giai đoạn phát triển

17 bộ phim trong chương trình “Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ đổi mới”, được lựa chọn trải dài từ cuối thập niên 1980 đến những năm gần đây, phản ánh những bước chuyển đáng chú ý của điện ảnh Việt Nam qua từng giai đoạn phát triển.

Từ giữa thập niên 1980, điện ảnh bắt đầu xuất hiện những chuyển động ban đầu trong tư duy sáng tạo. Một số phim truyện dần rời khỏi lối tiếp cận mang tính minh họa, chuyển sang cách nhìn giàu tính phát hiện, chú ý hơn đến đời sống xã hội và tâm thế con người trong bối cảnh chuyển đổi.

Một cảnh trong phim Thằng Bờm (1987). Ảnh: DANAFF

Các phim như: Thị trấn yên tĩnh (1986), Thằng Bờm (1987) cho thấy nỗ lực làm mới thể loại, đặc biệt trong cách tiếp cận yếu tố hài và châm biếm xã hội. Trong khi đó, Tướng về hưu (1988), Gánh xiếc rong (1988) trực diện đặt ra những vấn đề gai góc của đời sống đương thời, tạo nên nhiều trao đổi học thuật về vai trò và giới hạn phản ánh của điện ảnh.

Bước sang giai đoạn chuyển đổi cơ chế, khi hệ thống bao cấp chấm dứt, điện ảnh Việt Nam đối mặt với nhiều khó khăn về nguồn lực, cơ sở vật chất và phát hành. Hoạt động sản xuất phim có thời điểm thu hẹp đáng kể. Tuy nhiên, từ giữa thập niên 1990, với các chủ trương chấn hưng, điện ảnh dần ổn định trở lại, tạo tiền đề cho những tìm kiếm mới.

Phim Thung lũng hoang vắng (2001) là tiêu biểu trong đề tài liên quan đến đời sống nông thôn và miền núi. Ảnh: DANAFF

Trong bối cảnh đó, xu hướng hướng tới khán giả ngày càng rõ nét. Một số tác phẩm vừa đảm bảo yếu tố giải trí, vừa giữ được sự tiết chế trong cách kể chuyện, như Vị đắng tình yêu (1990). Bên cạnh đó, các phim như Thung lũng hoang vắng (2001) tiếp tục duy trì mạch quan tâm đến đời sống nông thôn và những không gian ít được chú ý trong quá trình đô thị hóa.

Đầu những năm 2000 đánh dấu bước chuyển với sự tham gia rõ nét hơn của khu vực tư nhân. Gái nhảy (2002) cho thấy tiềm năng thị trường của điện ảnh nội địa, đặt ra những vấn đề mới về thị hiếu và định hướng thẩm mỹ. Các phim như Hãy tha thứ cho em (1992), Lưới trời (2002) mở rộng biên độ phản ánh, tiếp cận trực tiếp hơn với các vấn đề xã hội.

Từ giữa thập niên 2000, diện mạo điện ảnh Việt Nam trở nên đa dạng hơn về thể loại và khuynh hướng sáng tác. Các tác phẩm như Mùa len trâu (2004), Thời xa vắng (2004), Dòng máu anh hùng (2006), Chơi vơi (2009) cho thấy những tìm tòi về ngôn ngữ điện ảnh, từ tái hiện không gian văn hóa, lịch sử đến khai thác đời sống nội tâm cá nhân. Dấu ấn tác giả dần được xác lập rõ hơn trong thời gian này.

Một cảnh trong phim Dòng máu anh hùng (2006). Ảnh: DANAFF

Những năm tiếp theo ghi nhận sự xuất hiện của các phim dung hòa giữa yếu tố nghệ thuật và khả năng tiếp cận công chúng như Cánh đồng bất tận (2010). Đồng thời, dòng phim mang tính cá nhân tiếp tục phát triển qua Bi, đừng sợ! (2010), Đập cánh giữa không trung (2014), Đảo của dân ngụ cư (2017), từng bước đưa điện ảnh Việt Nam tham gia sâu hơn vào hệ thống liên hoan phim quốc tế.

Được biết, trong 17 tác phẩm được giới thiệu, có những phim trước đây chủ yếu phục vụ nhiệm vụ nghiên cứu, chưa từng chiếu thương mại. Vì vậy, việc trình chiếu trong khuôn khổ DANAFF IV mở ra cơ hội để công chúng tiếp cận nhiều dòng phim, phong cách sáng tác và đề tài khác nhau.

Thông qua các suất chiếu và hoạt động giao lưu, chương trình góp phần giúp khán giả nhìn lại hành trình 40 năm của điện ảnh Việt Nam thời kỳ đổi mới. Đồng thời tạo không gian kết nối giữa các thế hệ làm nghề, hướng đến lan tỏa giá trị di sản điện ảnh trong bối cảnh hội nhập.

MINH QUANG

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/phac-hoa-dien-anh-viet-nam-sau-40-nam-doi-moi-3332621.html